(2.) Is est internge lucis seu illurainationis nostrEe finis, ob quern Deus earn nobis promisit, atque cujus gratia sancti homines earn a Deo indies augeri petunt: eum vero esse, ut voluntatem et mentem Domini in Scripturis revelatam, rite, salutariter et spiritualiter in- telligamus, infinitis allatis testimoniis facile esset probare.
(3.) Sacram Scriptura^m banc regulam esse a])unde antea demon- stratum est.
Sect. 24. Videamus jam porro quid contra garriunt fanatici, utque operam dent, qua cum rations aliqua insauire videantur: nihil autem hie novi adportant; Vetera sunt, Arminiana sunt, trita et millies pro- fligata quse adducunt.
1. Nihil crebrius in ore babent, quam verba ilia de Christo: Joh. i. 9, " Ille est lux vera quae illuminat omnem hominem veniens in mundum." Non alias vociferatio horridior quam ciim in locum hunc deventum est. Hie miros sibi fingunt triumphos, atque adversariis nulla non faciunt convicia. De Christo, inquiunt, loquitur Scrijjtura, " Ille ergo lux est," " Christus lux e.st:" deinde non hunc vel ilium
474 PRO SACRIS SCRIPTUEIS
bominem, sed omnem hominem in mundum venientem, illuminat; hoc est omnes et singulos ; nee aliquid clarius affirmari poterat.
Sect. 25. Resp. Scripturam sacram interpretari debere, adversariis extorsimus. De sensu bnjus loci, sen potius unicce voculoe in hoc loco, jam controvertitur. De tota sententia quid statuendum sit, paucissi- mis absolvam: — •
1. Christus lux est; eodem nempe sensu, quo Deum lucem esse demonstravimus. Lux est respectu essentialis suce majestatis, sanc- titatis, et glorise; quatenus etiam omnis lucis fons est, auctor atque causa, lux est, — hoc est, et essentialiter et efficienter.
2. Christus dicitur lux hominum, non lux ilia quse est in homini- bus. Causa omnis lucis est, non omnis lux; non ilia accidentalis et corrupta de qua loquimur. Ita sol est lux mundi; imo discipulos suos lucem mundi, seu hominum in mundo degentium esse affirmat, Matt. V. 14. Anne aliqui homines lux interna aliorum omnium esse possint? Lux sunt quia suo more lucem dant et exhibent. Lux ita Christus esse dicitur, atque homines illuminare, non quasi ille nihil aliud esset quam lux ilia interior cujus est particeps omne humanum genus, aut quasi ipse in persona sua lux ilia esset, alitor quam efficienter, sed quia lumen largitur iis omnibus qui illud asse- quuntur, Ita sol suo loco atque ordine est lux mundi, atque ita fue- runt discipuli Christi.
3. Non dicitur Christum illuminare " omnem hominem venientem in mundum,"' sed quod ipse " veniens in mundum omnem hominem illuminat." Is nempe est eorum verborum sensus, '^Hv rh fug rh akri- 6ivov, 0 tpoori'^ii 'Ttdvra avSpuvov, sp^ofisvov sig rh KodiJ^ov: hoc agit lux in mundum veniens. Ad maximam ideo partem humani generis, quse scilicet ante adventum Christi in mundum fato functa fuerit, non pertinet hsec assertio.
4. Hie ergo horum verborum sensus est : Cum omnes homines essent merce tenebrce, atque coelestium inanes, Filius Dei, aeternus XoyoQ, (p^s seternum, in mundum veniens, per hgdpxojeiv vitam et immortalitem, a jactis mundi fundamentis antea umbracidis cooper- tas, aut tenehris penitus delitescentes, in lucem produxit, perque evangelium innotescere fecit; atque iusuper Spiritum Sanctum vi divina armatum emisit, ad quosvis homines ex iis qui natura tenebra^ erant illuminandos, atque ita lux eorum factus est. Apparet itaque, —
(1.) Lucem et illuminationem quarum hie loci mentio facta est, spirituales esse, atque ad renovationem gratise ; non naturales, atque ita ad creationem pertinere: quo sensu enim homines tenebrce dicuntur, eo etiam illuminari; alitor sequivoca esset apostoli oratio. At homines spiritualiter fuisse tenebras, non oculis naturaliter captos, de quibus loquitur Spiritus Sanctus, extra controversiam est.
(2.) Hac illuminatione non obstante, manent aliqui in tenebris:
EXERCITATIONES ADVERSUS FANATICOS. 475
" Lux enim luxit in tenebris, tenebrae autem earn non comprehende- runt," Job. i, 5. Illuminatio ideo hgec, neque est naturalis, neque omnibus communis, neque aliquid aliud quod bomines habere possint, dum tenebrse sunt: statum diversum, atque tenebrarum amotionem ponit.
(3.) Christus non alio modo quemquam hominum gratia sua, seu luce hac spirituali donat, nisi per verbum et Spiritum suum ; nemo ita hujus lucis particeps esse potest, nisi sit genitus ex Spiritu, atque verbi seu evangelii sit salutariter particeps.
Respondemus ideo per " omnem hominem," non omnes et singulos qui unquam fuerunt, sunt, aut futuri sint, intelligi debere, sed quosvis tantiim, seu eos omnes et singulos quos Christus per verbum et Spiritum suum salutari sua gratia, et luce spirituali donare gratiose velit; hoc est, syncategorema istud " omnis," non absolute, sed relate ad electos dicitur; prout aliis locis innumeris usurpatur, Col. i. 6, etc.
Sect. 26. Urgent porro testimonium ab apostolo Gentilibus datum, Rom. ii. 14, 15, " Gentes quae legem non habent, natura qnse legis sunt faciunt, ipsi legem non habentes, sibi ipsis sunt lex: ut qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, una testimonium reddente ipsorum conscientia, et cogitationibus sese mutub accusan- tibus, aut etiam defend entibus." "Sibi lex sunt," ideoque lege scripta non opus habent; opus legis inscriptum in cordibus habent, una cum conscientia boni et mali indice: et quid pluribus opus est? Hisce attendant, ut salvi evadant.
Resp. 1. Negamus eos lege scripta opus non habere, qui sibi lex sunt ; non enim hoc absolute dicitur, sed aliquorum operum et actionum respectu tantiim.
2. Concessimus antea reliquias nonnullas lucis primasvae adhuc esse in omnibus superstites, sed salutares eas esse, spirituales, ad salutem sufficientes, id verb pernegamus: ita, —
3. Nihil non naturale, nihil spirituale, nihil specialiter a Christo mediatore emanans, aut ab eo communicatum, imo nihil nisi quod sine Christo, seorsim ab eo, omni salutari ejus cognitione destituti habeant homines, hie ab apostolo memoratur. Imo non alium in finem haec in memoriam revocat apostolus, nisi ut ostenderet eos qui lumine hoc tantiim instructi erant, atque ei attendebaut, ad unum omnes destitutes fuisse gloria Dei, neque ad salutarem ejus cogni- tionem unquam pervenisse; quod figmentum fanaticorum penitus evertit, atque illos ipsos, quos quasi encomio hoc ornat apostolus, ubique mortuos, caecos, sub potentate tenebrarum captives, pronun- tiat.