-
2,27. not. eoque commodior est particula minus significans, quia hic nondum additur, sine peccato. Manet igitur veritas participationis, quae asseritur apud Raphelium in annot. ex Herodoto. — ray av- zw») Non est hoc merum relativum, ut articulus ostendit. ra@ avre, eadem, quae fratribus accidunt, sanguine et carne laborantibus, ne morte quidem excepta. — iva, ut) Hic res breviter notatur: uberius declaratur c. 5, 7.8.9. Utrumque locum, c. 5. et 2., seria meditatione invicem contulisse juverit, donec perspicias, quomodo uterque in elo- gium sacerdotis magni terminetur. — dva té Davats, per mortem) Paradoxon. Jesus mortem passus, vicit: diabolus mortem vibrans, succubuit. Vicissim Jesus per suam carnem et sanguinem vitam nobis impartit. Joh. 6. Assumsit, ut traderetur corpus et effunderetur sanguis. Ergo praecipue spectatur traditio et effusio. Joh. 6,51. — xaraoynon, destrueret) Hoc infertur ex verbo uméragag, subordi- nasti. v. 8. coll. 4 Cor. 45, 27. cum anteced. ubi Paulus iisdem syn- onymis utitur xaragyeiy, Unoraccerv. Sic Ps. 8. v. 3. mIawm> rs xarakooat ad reprimendum hostem et ultorem. — to xgarog, robur) magnum sane. Matth. 42, 26. 29. — éyovra) habentem, jure quodam, quatenus scilicet captivis nulla fiebat injuria: conf. pony Es. 49, 24., ubi videtur dici non justus moraliter, sed potens tyrannus, diabolus, qui ésolay potestatem in captivos habebat: Col. 4, 43. 2 Petr. 2, 49. fin. quanquam hoc loco rodur, restricte, non potestas dicitur. Diaboli, tanquam improbi Domini, lictor et minister erat mors, tradens ei homines, quos in peccato auferebat. sed Jesus, moriens, morientes, fecit suos. Rom. 14,9. — rs @uvars, mortis) per pec- catum. -—- terése, id est) Robur erat manifestum: quis subesset, mortales fugiebat. :
v.15. amaddaén) liberaret, a diabolo vim mortis habente. — rérs¢, hos) Demonstrativum, cum relatione ad antecedentia. — gofw) timore, etiam antequam ipsum robur experirentur. id enim sequebatur. de timore conf. c. 12, 49. s. Ex. 49, 24. s. 2 Sam. 6, 9. — Savars, mortis) Mortes:repentinae sub Mose et postea etiam in- cautis transgressoribus inflictae sunt. — dva marrcs, per omnem) Antitheton, paululum v.9. Multae aetates, et aliae post alias, sunt fratrum. — 8 Civ, vitam) Vita illa non erat vita. — dsdelag, servituti) Antitheton, filios in gloriam. Idem antitheton tractat Pau- lus Rom. 8, 45. 8. Politici libertatem describunt, ro Cv, wg Bé- derail reg, suo vivere arbitratu: servitutem ro Syv un wo Béderac, non suo vivere arbitratu.
v.46. 0rjxe) Particula morata soyaoxey sonans, sed #x adjuncto SeBaiworr alens. totus versiculus miram declarandi vim habet. conf. mgodniov, ¢c. 7, 44. Non angelos; nos igitur. nil est tertium. — ayyédwy, angelos) sine articulo. Id est, non sunt angeli, carnis et mortis expertes, quos apprehendit. — éacdauBaverac) apprehendit Christus , sive assumit, in dictis citatis; opem laturus, liberaturus. v.45.40.8. Idem verbum c. 8,9. Matth. 44, 34. Si sermo esset de incarnatione ipsa Filii DEI, in antitheto esset singularis numerus, _ ayyéie angelum, angelicamve naturam: nunc quum ayyéhwy ange- Jos dicitur in plurali, etiam omgouarog semen accipitur ut collecti-. vum. — onéouaros aBoaau, semen Abrahae) Sic appellat totum genus humanum, sed per synecdochen: quia respicitur Genesis, et ibi Abrahae data promissio, quae promissio praecipue ad Abramidas per-
HEBR. Il, 16. 17. 409
tinuit. et ex Abrahae progenie natus est Christus. accedit, quod hie ad Abrahamidas seribitur, neque commodum erat dicere, ongouarog adau, semen Adami: quia opponuntur Adamus primus et secundus. Nec tamen gentes excluduntur. non enim his, sed angelis opponitur semen Abrahae; et omnes fideles sunt semen Abrahae. [Vid. v. 40., de coetu magno; coll. Ps. 22, 23. 26. 28. V.g.] Praetermissionem articuli apud omgouarog arbitror respondere statui constructo He- braico. Non tam gentes includeret, quam Judaeos carnales exclu- deret praetermissio articuli. i
v. 47. 69ev) Particula 6@¢v sexies in hac epistola occurrit; in epistolis Pauli nomine insignitis nunquam; sed tamen in sermone Pauli Act. 26,49. — wqecde, debebat) Grande verbum. ce. 5, 3. de- bebat, ex necessitudine consanguinitatis, et quia in V. T. receperat. vy. 42.43. Incrementum fiduciae in loquendo, coll. v. 44., non eru- bescit. — xate movea, per omnia) per omnes passiones et tentatio- nes. — roig adehyorg, fratribus) v.44. — cuoewmdivac, similis fieri) Anakephalaeosis’ haec est eorum, quae antecedunt. Statim additur summa eorum, quae sequuntur. -— iva, ut) Ter attingit apostolus summum sacerdotium, dum ad plenam tractationem cap. 7. accedit. Attingit autem per tres gradus. I. UT misericors FIERET et fide- lis archisacerdos, debuit fratribus assimilari, h. 1. Il. APPELLATUS est Sacerdos summus, in ipsa consummatione. ec. 5,40. ILI. Summus Sacerdos FACTUS est, ingrediens ad id, quod intra velum est: cap. 6, 20. quo introitu semel facto semper faciei divinae pro nobis ut sacerdos obversatur. c. 9,24. — éderjuov, misericors) Hoc quoque, ut mese¢, fidelis, construitur cum agyvegevg pontifer. ¢.4, 15. 5, 2. Misericors est factus erga populum peceatis laborantem: mesog fide- lis, quod ad DEUM attinet. yeaouog hic locum habet. Sacerdos et princeps Sacerdos est, qui jus habet accedendi et adducendi ad DEUM. 70 niso¢, fidelis, tractatur c. 3, 2. seqq. addito usu: ro élejuay, misericors, c. 4,44. seqq. usu item addito: ro doytegevg pontifex, c.5, 4. s. 7, 4.8. addito usu ad ec. 10,49. Simillima propositio multarum rerum, Rom, 4,46. not. De tribus hisce momentis unum, élejumy miseri- cors, ante yévyras fieret ponitur, quia ex ante dictis deducitur. Reliqua duo commode innectuntur, quia cum primo illo postmodum tractanda veniunt. Eleganter autem in hac propositione magis absolute sonat mi- sericors et conjunctim fidelis archisacerdos, quia vicissim tractatio sub- sequens jidelitatem citra sacerdotium, in Mose, et misericordiam cum sacerdotio, in Aarone spectat. Primum misericors est Jesus. Nemo putet, Jesum ante passionem habuisse plus misericordiae, et nune plus severitatis. Effugiamus modo iram Agni etiamnum futuram, — aoyeeoevs) Pontifex Latinis dicebatur sacerdos ex eo, quod pontem Romae, vel sacra in ponte faceret: ac pontifex, tegevg vel unicus vel gregarius; agycegeug vero pontifex maximus, supra alios, quibus praeest, eminens. In Evangelistis et Actis, ubi frequens judaicorum aoyeegewy mentio, neminem, ut arbitror, offendet usitatum interpreti Vulgato ceterisque pontificis vocabulum: sed in hac epistola, maxime ubi de Christo agitur, nescio an id Pauli stilo aeque, ac Numae in- stitutis, aptum sit. Invitus eo certe utitur Seb. Schmidius, et sub- inde dicit princeps sacerdos: sed praestat unum vocabulum, prae- sertim ubi alia epitheta accedunt, ut hoc loco misericors et fidelis: neque enim c.4,44. commode dixeris pontificem maximum magnum.