CAP. XXVIII.
De Bonis Ecclesiæ.
1. Opes habet Ecclesia Christi ex munificentia principum ac liberalitate fidelium, qui facilitates suas Ecclesiæ donarunt. Opus enim habet Ecclesia facultatibus, et habuit ab antiquo facultates ad res Ecclesiæ necessarias sustinendas. Ac verus usus opum Ecclesiæ quondam fuit, et nunc est, conservare doctrinam in scholis, et coetibus sacris, cum universo cultu, ritibus et ædificio sacro, conservare denique doctores, discipulos atque ministros, cum rebus aliis necessariis, et imprimis pauperibus juvandis atque alendis. Deligantur autem viri timentes Deum, prudentes, et in oeconomia insignes, qui legitime bona dispensent ecclesiastica.
2. Si vero opes Ecclesiæ per injuriam temporis, et quorundam audaciam, inscitiam, ant avaritiam translatæ sunt in abusum, reducantur a viris piis et prudentibus ad sanctum usum. Neque enim connivendum est ad abusum maxime sacrilegum. Docemus itaque reformandas esse scholas et collegia corrupta in doctrina, in cultu, et in moribus, ordinandamque esse pie, bona fide, atque prudenter pauperum subventionem.
CAP. XXIX.
De Coelibatu, Conjugio, et OEconomia. [Conf. Aug., De Abus. 2.]
1. Qui coelitus donum habent coelibatus, ita ut ex corde, vel toto animo, puri sint ac continentes, nec urantur graviter, serviant in ea vocatione Domino, donec senserint se divino munere præditos, et ne efferant se cæteris, sed serviant Domino assidue, in simplicitate et humilitate. Aptiores autem hi sunt curandis rebus divinis, quam qui privatis familiæ negotiis distrahuntur. Quod si adempto rursus dono, ustionem senserint durabilem, meminerint verbi Apostolici: Melius est nubere, quam uri (1 Cor. vii.).
2. Conjugium enim (incontinentiæ medicina et continentia ipsa est) institutum est ab ipso Domino Deo, qui ei liberalissime benedixit, ac virum ac foeminam inseparabiliter sibi mutuum adhærere, et una in summa dilectione, concordiaque vivere voluit (Matt. xiii.). Unde scimus Apostolum dixisse: Honorabile est conjugium inter omnes et cubile impollutum (Heb. xiii. 4). Et iterum: Si virgo nupserit, non peccavit (1 Cor. vii.). Damnamus ergo polygamiam, et eos, qui secundas damnant nuptias. Docemus, contrahenda esse conjugia legitime in timore Domini, et non contra leges, prohibentes aliquot in conjugio gradus, ne incestæ fiant nuptiæ. Contrahantur cum consensu parentum, aut qui sunt loco parentum, ac in illum maxime finem, ad quem Dominus conjugia instituit et confirmentur publice in templo cum precatione et benedictione. Colantur denique sancte, cum maxima conjugum fide, pietate et dilectione, nec non puritate. Caveantur itaque rixæ, dissidia, libidines et adulteria. Constituantur legitima in Ecclesia judicia, et judices sancti, qui tueantur conjugia, et omnem impudicitiam impudentiamque coërceant, et apud quos controversiæ matrimoniales transigantur.
3. Educentur quoque liberi a parentibus, in timore Domini: provideant item parentes liberis, memores Apostolicæ sententiæ: Qui suis non prospicit, fidem abnegavit, et infideli est deterior (1 Tim. v. 8). Imprimis autem doceant suos, quibus sese alant, artes honestas, abstrahant ab otio, et veram in his omnibus fiduciam in Deum inserant, ne diffidentia ant securitate nimia aut avaritia foeda diffluant, nec ad ullum fructum perveniant.
4. Estque certissimum opera illa, quæ in vera fide fiunt a parentibus, per conjugii officia et oeconomiam, esse coram Deo sancta et vere bona opera, et placere hæc Deo non minus, quam preces, jejunia, atque eleemosynas. Sic enim docuit et Apostolus in epistolis suis, præcipue vero ad Tim. et Titum. Numeramus autem cum eodem Apostolo inter dogmata Satanica illorum doctrinam, qui matrimonium prohibent, aut palam vituperant, vel oblique perstringunt, quasi non sanctum vel mundum sit.
5. Execramur autem coelibatum immundum, libidines et fornicationes tectas et apertas hypocritarum, simulantium continentiam, cum omnium sint incontinentissimi. Hos omnes judicabit Deus. Divitias, et divites, si pii sunt et recte utantur divitiis, non reprobamus. Reprobamus autem sectam Apostolicorum, etc.
CAP. XXX.
De Magistratu. [Conf. Aug., Art. XVI.]
1. Magistratus omnis generis ab ipso Deo est institutus ad generis humani pacem ac tranquillitatem, ac ita, ut primum in mundo locum obtineat. Si hic sit adversarius Ecclesiæ, et impedire et obturbare potest plurimum. Si autem sit amicus, adeoque membrum Ecclesiæ, utilissimum excellentissimumque membrum est Ecclesiæ, quod ei permultum prodesse, eam denique peroptime juvare potest.
2. Ejus officium præcipuum est, pacem et tranquillitatem publicam procurare et conservare. Quod sane nunquam fecerit felicius, quam cum fuerit vere timens Dei ac religiosus, qui videlicet ad exemplum sanctissimorum regum principumque populi Domini, veritatis prædicationem et fidem sinceram promoverit, mendacia et superstitionem omnem cum omni impietate et idololatria exciderit ecclesiamque Dei defenderit. Equidem docemus religionis curam imprimis pertinere ad magistratum sanctum.
3. Teneat ergo ipse in manibus verbum Dei, et ne huic contrarium doceatur, procuret, bonis item legibus ad verbum Dei compositis moderetur populum, sibi a Deo creditum, eundemque in disciplina, officio, obedientiaque contineat. Judicia exerceat juste judicando, ne respiciat personam, aut munera accipiat; viduas, pupillos et afflictos asserat, injustos, impostores et violentos coërceat atque adeo et exscindat. Neque enim frustra accepit a Deo gladium (Rom. xiii. 4). Stringat ergo hunc Dei gladium in omnes maleficos, seditiosos, latrones vel homicidas, oppressores, blasphemos, perjuros et in omnes eos, quos Deus punire ac etiam cædere jussit. Coërceat et hæreticos (qui vere hæretici sunt) incorrigibiles, Dei majestatem blasphemare et Ecclesiam Dei conturbare, adeoque perdere non desinentes.
4. Quod si necesse sit, etiam bello populi conservare salutem, bellum, in nomine Dei suscipiat, modo prius pacem modis omnibus quæsierit, nec aliter nisi bello suos servare possit. Et dum hæc ex fide facit magistratus, illis ipsis operibus, ut vere bonis, Deo inservit, ac benedictionem a Domino accipit. Damnamus Anabaptistas, qui, ut Christianum negant fungi posse officio magistratus, ita etiam negant, quemquam a magistratu juste occidi, aut magistratum bellum gerere posse, aut juramenta magistratui præstanda esse, etc.
5. Sicut enim Deus salutem populi sui operari vult per magistratum, quem mundo veluti patrem dedit: ita subditi omnes, hoc Dei beneficium in magistratu agnoscere jubentur. Honorent ergo et revereantur magistratum, tanquam Dei ministrum: ament eum, faveant ei, et orent pro illo, tanquam pro Patre: obediant item omnibus ejus justis et æquis mandatis: denique pendant vectigalia atque tributa, et quæ hujus generis debita sunt, fideliter atque libenter. Et si salus publica patriæ vel justitia requirat, et magistratus ex necessitate bellum suscipiat, deponant etiam vitam, et fundant sanguinem pro salute publica magistratusque, et quidem in Dei nomine, libenter, fortiter et alacriter. Qui enim magistratui se opponit, iram Dei gravem in se provocat.
Damnamus itaque omnes magistratus contemptores, rebelles, reipublicæ hostes, et seditiosos nebulones, denique omnes, quotquot officia debita præstare, vel palam, vel arte renuunt.
Oramus Deum Patrem nostrum in coelis clementissimum, ut principibus populi, nobis quoque et universo populo suo benedicat, per Jesum Christum, Dominum et Servatorem nostrum unicum, cui laus et gloria ac gratiarum actio in secula seculorum. Amen.
[171] Kindler and Niemeyer read plurimum.
[172] Hæc ille are not in the Zurich MS.
[173] Expressions of Luther and Flacius, afterwards sanctioned by the Formula of Concord, Art. II.
[174] Execramur is omitted in Kindler's edition.
[175] Kindler reads et for ut--a typographical error.
[176] The passage inclosed in brackets was substituted by Bullinger for the following passage; 'Quæ vero Romanenses fingunt de ministeriali capite et titulo servi servorum Dei, minime recipimus. Experimur enim voces illas inanes jactari, et papam sese constituere adversarium Christi et efferre se adversus Deum, adeo ut in templo Dei sedeat ostentans se ipsum esse Deum. 2 Thess. ii.' See Niemeyer, p. 50l.
[177] For Prophetis Niemeyer reads prophetia.
[178] Kindler reads 'et abundans gratia.'
[179] Niemeyer: 'a consecrato.'
Page facsimile
Frage 1. Question 1. Was ist dein einiger Trost im Leben und im Sterben? What is thy only comfort in life and in death? Antwort. Answer. Daß ich mit Leib und Seele, beides im Leben und im Sterben, nicht mein, sondern meines getreuen Heilandes Jesu Christi eigen bin, der mit seinem That I, with body and soul, both in life and in death, am not my own, but belong to my faithful Saviour Jesus Christ, who with his
theuren Blute für alle meine Sünden vollkommen bezahlet, und mich aus aller Gewalt des Teufels erlöset hat; und also bewahret, daß ohne den Willen meines Vaters im Himmel kein Haar von meinem Haupte kann fallen, ja auch mir alles zu meiner Seligkeit dienen muß. Darum er mich auch durch seinen heiligen Geist des ewigen Lebens versichert, und ihm forthin zu leben von Herzen willig und bereit macht. precious blood has fully satisfied for all my sins, and redeemed me from all the power of the devil; and so preserves me that without the will of my Father in heaven not a hair can fall from my head; yea, that all things must work together for my salvation. Wherefore, by his Holy Spirit, he also assures me of eternal life, and makes me heartily willing and ready henceforth to live unto him. Frage 2. Question 2. Wie viele Stücke sind dir nöthig zu wissen, daß du in diesem Troste seliglich leben und sterben mögest? How many things are necessary for thee to know, that thou in this comfort mayest live and die happily? Antwort. Answer. Drei Stücke: Erstlich, wie groß meine Sünde und Elend seien. Zum Andern, wie ich von allen meinen Sünden und Elend erlöset werde. Und zum Dritten, wie ich Gott für solche Erlösung soll dankbar sein. Three things: First, the greatness of my sin and misery. Second, how I am redeemed from all my sins and misery. Third, how I am to be thankful to God for such redemption. -------- -------- Der erste Theil. THE FIRST PART. Von des Menschen Elend. OF MAN'S MISERY. Frage 3. Question 3. Woher erkennest du dein Elend? Whence knowest thou thy misery? Antwort. Answer. Aus dem Gesetz Gottes. Out of the Law of God. Frage 4. Question 4. Was erfordert denn das göttliche Gesetz von uns? What does the Law of God require of us? Antwort. Answer. Dieß lehret uns Christus in einer This Christ teaches us in sum,
Summa, Matthäi am 22sten: Du sollst lieben Gott, deinen Herrn, von ganzem Herzen, von ganzer Seele, von ganzem Gemüth und allen Kräften: dieß ist das vornehmste und größte Gebot. Das andere aber ist dem gleich: Du sollst deinen Nächsten lieben als dich selbst.--In diesen zweien Geboten hanget das ganze Gesetz und die Propheten. Matt 22: Thou shalt love the Lord thy God with all thy heart, and with all thy soul, and with all thy mind, and with all thy strength. This is the first and great commandmen; and the second is like unto it: Thou shalt love thy neighbor as thyself.--On these two commandments hang all the law and the prophets. Frage 5. Question 5. Kannst du dieß Alles vollkommen halten? Canst thou keep all this perfectly? Antwort. Answer. Nein: denn ich bin von Natur geneigt, Gott und meinen Nächsten zu hassen. No; for I am by nature prone to hate God and my neighbor. Frage 6. Question 6. Hat denn Gott den Menschen also böse und verkehrt erschaffen? Did God create man thus wicked and perverse? Antwort. Answer. Nein: sondern Gott hat den Menschen gut und nach seinem Ebenbild erschaffen, das ist, in wahrhaftiger Gerechtigkeit und Heiligkeit; auf daß er Gott seinen Schöpfer recht erkenne, und von Herzen liebe, und in ewiger Seligkeit mit ihm lebe, [180] Ihn zu loben und zu preisen. No; but God created man good, and after his own image--that is, in righteousness and true holiness; that he might rightly know God his Creator, heartily love him, and live with him in eternal blessedness, to praise and glorify him. Frage 7. Question 7. Woher kommt denn solche verderbte Art des Menschen? Whence, then, comes this depraved nature of man? Antwort. Answer. Aus dem Fall und Ungehorsam unserer From the fall and disobedience
ersten Eltern, Adam und Eva, im Paradies, da unsere Natur also vergiftet worden, daß wir Alle in Sünden empfangen und geboren werden. of our first parents, Adam and Eve, in Paradise, whereby our nature became so corrupt that we are all conceived and born in sin. Frage 8. Question 8. Sind wir aber dermaßen verderbt, daß wir ganz und gar untüchtig sind zu einigem Guten und geneigt zu allem Bösen? But are we so far depraved that we are wholly unapt to any good, and prone to all evil? Antwort. Answer. Ja: es sei denn, daß wir durch den Geist Gottes wiedergeboren werden. Yes; unless we are born again by the Spirit of God. Frage 9. Question 9. Thut denn Gott dem Menschen nicht Unrecht, daß er in seinem Gesetz von ihm fordert, was er nicht thun kann? Does not God, then, wrong man by requiring of him in his law that which he can not perform? Antwort. Answer. Nein: denn Gott hat den Menschen also erschaffen, daß er es konnte thun. Der Mensch aber hat sich und alle seine Nachkommen, aus Anstiftung des Teufels, durch muthwilligen Ungehorsam derselbigen Gaben beraubet. No; for God so made man that he could perform it; but man, through the instigation of the devil, by willful disobedience deprived himself and all his posterity of this power. Frage 10. Question 10. Will Gott solchen Ungehorsam und Abfall ungestraft lassen hingehen? Will God suffer such disobedience and apostasy to go unpunished? Antwort. Answer. Mit nichten: sondern Er zürnet schrecklich, beides über angeborne und wirkliche Sünden, und will sie aus gerechtem Urtheil zeitlich und ewig strafen, wie Er gesprochen hat: Verflucht sei jedermann, der nicht bleibet in allem dem, das geschrieben stehet im Buch des Gesetzes, daß er's thue. By no means; but he is terribly displeased with our inborn as well as actual sins, and will punish them in just judgment in time and eternity, as he has declared: Cursed is every one that continueth not in all things which are written in the book of the law, to do them.