1. Quae a Deo est doctrina fontem malorum ostendit, mysterium latentis vioiositatis recludit ; peccatum enim impedit sui ipsius cognitionem. Quam dilute de hoc sentiunt papistte, satis notum est. Sana hujus articuli doc- trina peculiaris ecclesite, sensus piis in ecclesia.
2. Doctrina a Deo inspirata conscientiam pacat, vim habet quietativam (ut alia taceam), in agone luctantis conscientiee ; a doctrina justitiae Christi nobis imputata3 quanta menti serenitas ! Hanc justitiam ut supra angeli- cam, utpote Christi Qsavdo'Jj-rov ipsi infenso Deo opponimus. Hac freta fides paterna Dei viscera introspicit, et ut lyncei ei sunt oculi, cernit post nubila solem. Pura doctrina est instar maris vitrei praelucidi, in quo benignam faciem Dei in Jesu Christo cernimus. Aurum verum dignoscitur a chy- mico, quod verum confortat cor, Ps. xix. 10. At pontificii pavidis con- scientiis inextricabilibus casibus cruces erigunt. Locustae illae cruciant animos non satis edoctos ex verbo.
3. Vera doctrina congrua est naturae ipsius Dei, qui spiritus est, et in spiritu coli vult. At papistica quid aliud quam farrago ineptiarum ? In- dignissime de Deo sentiunt, quem his crepundiis se posse demereri putant. Vera religio conjungitur cum vera sapientia.
4. Quas desuper est sapientia casta est, pacifica, &c. [Jac. iii. 17.] Id est, tales praestat homines qualis ipsa est, non parricidas et aequivocos
550 ANTIDOTUM CONTRA NAUFRAGIUM
impostores, quales papse pleni vel ex parricidalibus doctrinae principiis, etiam reclamante genio, seipsis facti deteriores. Qui quintessentiam papisticae doctrinae hauserunt, ut nee Deo fidem, sic nee principi fidelitatem servant. Christi cognitio mutat non homines in leones, sed leones in homines.
5. Ex antipathia inter sapientiam carnis et mundi, et caelestem verita- tem, hquet qua3 sit vera religio. Ejusmodi est quaHs inter medicinam et peccantes humores. Haec est indoles cfclestis doctrinse, ut nunquam emergat non fremeute Sathana et suis, quia vagis animi cupiditatibus frasnum inji- cit ; unde quo quisque impurior est, eo infensius odit veritatem. Veritas odio est (ut Lactantius) ob insitam austeritatem (c). At pontificii religionem exeogitarunt natura3 gratam, rebus suis aptam, hominibus dementandis idoneam. Norunt apud ambitiosos honorem, apud avaros lucrum, apud dissolutos libertatem, apud superstitiosos cerimoniarum larvam valere. Hinc tot allicia, et auctoramenta apud eos, quibus sibi devinctos reddunt homines, ut non mirum sit, si de numero glorientur.
6. Ex consanguinitate cum apostolicis ecclesiis et doctrina constat quaa sit fides semel tradita ; hie illud valet, ' prior temjiore, potior jure.'' Sed veritati non prtescribitur a doctrina nudiustertius inventa, de mendacio praejudicanda est quae sapit adversus semel traditam. At si Romam in Roma qu^erimus, frustra erimus ; ' quomodo fidelis civitas facta est meretrix ! ' [Isaiah i. 21.]
Consensus universalis omnium ecclesiarum, etiam ipsius papanae, qua aliquid sani retinet. QufB enim unquam ecclesia non agnovit positiva nostra ecclesiae dogmata ? Docemus scripturam esse regulam fidei, esse legendam, fide nos justificari, Christum esse mediatorem, Deum esse invo- candum. Annon ipsi patres, annon ipsi pontificii ? Solum illos male habet innocens ilia exclusiva sola, a qua tamen, aut eandem vim habente, non abhorrent litera? sacra3, non patres, non ipsi in agone mortis, utpote tutissimo asylo. Litem intendunt nobis non tarn de iis qu£e credimus, quam de iis quae non credimus ; unde scoptice religionem nostram negati- vam vocant. Sed probe novimus esse quasdam additiones perimentes ; ffique subjacet maledicto qui addiderit, ac qui subtraxerit. Nos metuimus nobis a fulmine apostolico ; metuimus nobis ab interminatione qua obsig- natur canon {d) ; metuimus nobis a sacrilegii reatu, si gloriam Deo debitam demus alteri. Non aliter Deus adoratur quam si solus ; non aliter in Christum creditur, quam si in solum, mors ergo in olla religionis Romanes; sanguineum hoc et tabidum mare, unde quicunque bibit moritur.
Quasritur quaenam doctrina sit magis catlaohca ? Velipsisjudicibus, nonne ilia quam ipsi communiter nobiscum tenant ? At nos rejicimus eorum assumenta, ut et purior ecclesia. Hinc apparet quam puerilis sit ille %hx- xuofiog, — ' Ubi vestra ecclesia ante Lutherum ? Vix octogenaria est ' (e). Re- spondemus, ecclesiam ante Lutheri tempora esse congeriem heterogeneam, in qua defa3catior pars idem depositum custodivit nobiscum, quoad funda- mentalia ; placita enim scholaa non sunt dogmata fidei, neque unaquaeque Veritas theologiea est de fide ; quoad primaria fidei dogmata nobiscum sen- serunt : religio quasdam habet feternitatis, quaedam temporis, ut ritus qui variant. Doctrina semel tradita asterna est, et aeterna est ecclesia in ilia ffiterna veritate.
A deposito eommendato accedo jam ad officium demandatum eustodiendi.
Hie supponenda sunt tria,
1. Ecclesiam non esse dominam, judicem, vel authorem fidei, sed cus- todem tantum. Ecclesia ovx axjkvru avdohg, Dei est deponere, ecclesia tan- tum proponere.
2. Arduam esse depositi custodiam, quam tantopere premit apostolus.
FIDEI ET BON^ CONSCIENTIffi.
551
3. Non eandem omnino rationem esse hnjus depositi, et aliorum: Hoc enim ita depositum est, ut sit talentum, et Thesaurus, eujus ususfructua noster est, licet dominium sit Christi, et nostro bono apud nos deponitur.
Hie positis, nosse oportet custodiendum esse hoc depositum ex voluntata deponentis, qui deposuit hoc, 1. ad eognoscendum ; 2. deinde ornan- dum ; 3. augendum ; 4. defendendum ; 5. eommunicandum ; 6. propa- gandum.
Primum ergo eognoscendum, quia sapienter nobis credendum est, et rationale obsequium postulat Deus : ut interventu lucis transfunditur calor caelestis, sic mediante luce accenduntur omnes sancti habitus, et dilatationem intellectus sequitur dilatatio voluntatis. Est et qusedam obedientia intel- lectus, nee permittenda est lascivientibus ingeniis hcentia quidvis sentiendi ; sunt et opinionum monstra : intellectus sponsa est veritatis : et est qusedam eastitas judicii. Et hie major cura adhibenda est, quia ubi non bene creditur non bene vivitur; vitium primse concoctionis non corrigitur in secunda. Debile fundamentum fallit opus. Hine diabolus, princeps tenebrarum, tenebras primo offundit intellectui, ut cum lucem eripuerit ducat quo velit. Ad parandam banc eognitionem deglutiendus sacer est codex, et in succum et sanguinem eonvertendus, ut nobis familiaris sit et in numerate, et arma inde ad manum parata. Ad hujus intellectum multse a theologis traduntur regulfe, partim ad speculationem, partim ad interiorem sensum spectantes. Quod ad theoriam, loca pauciora intelligenda per plura, obscuriora per liquida ; verbi causa, si de perseverantia quaeratur, quorsum attinet vexare locos dubios, cum dicat Johannes, 1 Ep. iii. 9. * Qui natus est a Deo non peccat, nee potest,' &c., multa sunt ejusmodi locaadeo clari ut solis radio scripta videantur. Si quid dubii occurrat, non tarn videndum quid in transitu dicat scriptura, quam quid ubi destinato et dis- ertis verbis aliquid profert. Deinde phrasis et dicendi modus observandus est. Instemus in sacramentario negotio, quod multos torsit, unde sym- bolum pacis factum est MJjXov E"^;5og. Quidam licet aversentur porten- tiloquia transubstantiationis, consubstantiationis, volunt tamen Christum adesse in pane, tantum nescire se quo modo. At verba {ut recte Philippus) (/) non sunt propter panem, sed propter hominem. Signatum dieitur de signo majoris certiorationis causa, ut non ficte accedentes in possessionem quasi corporis Christi immittat. Ut alia mittam, averruucandae sunt cupiditates, quae nubem obducunt intellectui, unde res non %aS v'TtdeTasiv sed xar' 'i[ifaaiv videntur. Surdus venter nil audit, casca ambitio nihil videt in spiritualibus, superbo oculo Veritas non videtur ; ubi ventris negotium non agitur, aut honori non velificantur, papistae satis recte sapiunt. Respectus ad terrena, et pruritus ad propria in causa est cur draconis cauda tot stellae detracts sunt e ccelo ecclesiae. Caveamus etiam ne divinam veritatem nostro modulo circumscribamus, ut non aliter verum esse judicemus, quam si nos assequamur ; quasi noster intellectus mensura esset judiciorum divi- norum. Sunt quaedam inaccessa, ad quae exclamat apostolus, u (Bddog ! [Rom. xi. 33.] Sed quibusdam D. Paulo acutioribus haec vadosa et pervia sunt. Cur hune non ilium eligit Deus, in causa est, quia praeviderat hunc non ilium crediturum ; quasi praeviderit aliquid Deus quod non decreverat dare, qui author totius entis et in natura et in gratia. Hine tot quasi de coelo tacta, et syderata ingenia, quae in arcam audacius quam faelicius introspieere gestiunt. Est qusedam lux quae fulguris instar terret, et occaecat, non dirigit et illustrat. Sed optimum ad Scripturam intelligendam compendium est pietas. Ergo et sensu opus est ad intelligendum depositum. Aliter iuteUigit segrotus quid sit morbus, aliter medicus ex scriptis. Aliter novit