Hsec ille; digna sc. quee Dei Filio unigenito ascriberentur. Vul- gus autem Christianorum dogma Trinitatis, verbis Scriptures sacrae magis consentaneis, neque figmentis philosophorum interpolatura
432 PRO SACRIS SCMPTURIS
communiter et palam exposuisse, testis etiam est Lucianus in Philo- patride, seu bihaoKoiJjhu, ubi Tryplionem quendam Christianis sacris initiatum ita disserentem introducit: —
'Tipifj.iioi/'ra, ^iov, fiiyav, a/jt.SpoTov, olpav'iiiiva,. Tiov 'prctTpos, mivficc Ix •rarpo; iK'Topivof/.tvov, "Ev EX Tpsiav, x.a,) i^ svoj Tpia, Tavra vofcii^s ZTjva, tovV hyov &£ov.
Sect. 18. In verbo "kdyoc, de quo aginaus, non minor erat erratic, imo paulo periculosior. Adversus Julianum, lib. vii., verborum is- torum Platonis ex Epinomide Cyrillus meminit : 'Svvw^otsXojv xoo;aov, h 'ira^s 6 Xoyoj 6 'ffdv-ojv '^siorarog opaTuv. Hunc vero esse Xoyov nostrum divinum acerrime contendit. Occurrunt et alia huic gemina apud eundem autorem psene infinita.
Sect. 19. At alia est ea ratio, quam in mundi conditu Deus adhi- buit, a Xoyui, per quern omnia sunt condita. Platonem autem per "koyov istum, ideam quandam in mente divina, mundi quasi exem- plar intellexisse constat; ut recte Thomas P. P. Q. 32, a. 3, c.
Sect. 20. Ejus etiam vestigiis insistens Pliilo, Xoyov, r^v dtrui/iaTov ^siav id'iav diserte vocat, apud Eusebium, lib. xi., Prsepar. Evang. cap. XV. Ejusdem commatis sunt omnia ea testimonia, quse ad secundum principium, Deum 87i,u,ioupy6v, seu omnium artificem demonstrandum, ex Platone, Plotino, Numenio, Amelioque, producit idem Eusebius. Ac Amelius quidem expresse recitat initium evangelii Joliannis, quem philosophum barbanim vocat. Eorum verb omnium sen sum ipse Eusebius exponit, cap, xxiii., nempe ideam nescio quam, vim naturarum ingentem, archetypum et exemplar omnium, mentem omnia animantem, magnum quoddam vivens, ortu et interitu carens, ea sub voce finxerunt.
Sect. 21. Acyoc ideo Qsou olaiudi^g, omniadhibita accuratione, distin- guendus est non tantiim a Platonicorum vui Xoyu), rov 'iravrhg -^vxf^i Qtui drifiiovpyixSi, vi naturarum ingente, mente cuncta animante, idea, atque rerum omnium exemplari, sed et a Xoyw isto hdiadsruj, de quo nonnulla jam diximus. Hie vero, nempe hdiddirog, diligen- ter admodum a Maimonide, More Nevochim, seu Duce Dubitantium, pa. 1, cap. xxiii., describitur. "Quicquid," inquit, "a Deo creatur, id attribuitur verbo ejus, ut 'verbo Domini cceli creati sunt ;' similitudine desumpta ab operibus regum terrenorum, quorum instrumenta in per- ficienda et exsequenda sua voluntate sunt verba ipsorum ;"de loco vero isto, nempe Ps. xxxiii. 6, ego plane dubito annon de Dei verbo aeterno interpretandus sit; rem ipsam autem quod attinet, explicationem admitto. Deinde cap. Ixv. ostendit verba ""?^ et "i^l, quae syno- nyma sunt, homonymice usurpari, atque de verbo externo, interna, cogitatione, atque mente, et voluntate dici.
Sect. 22. Multis quidem argumentis, acerrime contendit Jos. Pla-
EXERCITATIONES ADVERSUS FANATIC03. 433
ca3us, DIsputationibns de Christi Deitate, argumento 21, per verbum illud toties in creatione repetitum, " dixit Dens/' seternum Xoyov, Dei Filium intelligi; atque ille quidem accurate disputat, ut quid in con- trarium opponat baud facile inveuturus sit adversarius. Restat autem adbuc mibi scruiDulus nnicus ; cum enim per totum primum caput Geneseos, dri,aiovpy65 ubivis Elobim dicatur, atque illud nomen tres personas formalitor exprimere orthodoxi oi^nes consentiant, qui fieri potest, ut ruv Elobim verbum sit 6 Xoyog, cum non sit sui ipsius verbum aut sermo ? Ubicunque autem verbum Jehovee seu Dei dicitur, vox Dei viroeTarrA.ug sumitur, atque personam Patris de- notat, quo mode vox ista Elobim sumi non posse videtur.
Sect. 23. Male ideo Grotius in Annotationibus ad cap. i. Jobannis usum vocis rov Xoyou ad verba ea Mosis, "Dixit Deus, Esto lux, et fuit," retulit, quum ea plane de Xc'yw svdia6'-rui prolata fuerint, prout etiam a Maimonide exponuntur, cui iste lectorem remittit. Male etiam in eundem sensum ea quce occurrunt apud Cbaldseum para- pbrasten potentiam Dei per verbum ejus exprimentem, adducit; pes- sime eundem Xoyov Platonicos atque Philonem intendisse contendit; atque in eum sensum nonnulla a veteribus periculose effata profert. Quale illud est Gregorii Neo-Ca3sariensis : Aoyog, inquit, hn h\)va[i.ig rni oXrig xfiffsug iroinrrA'/], Platonice satis; cum non sit buvaij^ig, seu at- tributum divinum, sed hvoeraatg infinita huvdfLu instructus. Atque ita ille quidem omnia confundit, ut quid sibi velit, atque utrum Pla- tonicus fuerit, aut Sociniauus aut Christianus in ejus loci explicatione, baud facile sit intelligere. Sed de bis pro nostro institute plus satis.
Sect. 24. Ao'705 'Tzpofopi-A.og is est de quo sensibus cum adver- sariis non congvuimiis. Eum vero esse Scri-pturam sacram, seu ver- bum Dei scriptum, non quatenus scriptum, sed quamvis scriptum, credimus et profitemur.
Sect. 25. Id, quo animi nostri sensum et voluntatis nostrce propo- sita aliis declaramus, esse verbum nostrum, ciim vere verbum sit, symbolum et index conceptuum mentis, nemo, opinor, negabit. Quidni etiam declarationem mentis et voluntatis divin^i, qua quic- quid a nobis fieri, vel de se cognosci velit, Deus notum facit, ejus verbum dici debere concedamus? fatemur utique Deum voluntatem suam, viva voce, antequam ullum verbum scriptum erat, declarasse; et certe quando immediate Deus locutus est, id quod locutus est ejus verbum erat: anne vero id perdidit illud suum esse verbum Dei, quod locutus est, quia ex ejus mandate scriptum est? Neque sane dicimus declarationem banc quam babemus in Scripturis vobmtatis Dei, verbum ejus esse, quia scriptum est ; sed verbum Dei ex ipsius mandate jam scriptum esse contendimus.
Sect. 2G. Quo minus ideo, inanibus logomachiis (quibus supra mo- dum sibi placent fanatici, quando importuna loquacitate molestos se
A'^OL, xvi. 28
434) PRO SACRIS SCRIPTURIS
prsebere in animo habent) detineamur, quo sensn Scriptura sacra sit verbum Dei, atque ita dici debeat, paucis expediamus.
Sect. 27. Primb, ideo, respectu ortus, hoc nomen sibi vindicat Scriptura sacra. Originem suam a Deo habet. Ipse earn locutus est: partim immediate, partim mediate in Filio, prophetis, aliisque ejus promulgatoribus : Heb. i. 1, 'O Qdg "kaXriaag h roTg '7rpo(pyiTais, BXd- Xrjdsv riiJjTv h viQj. Imo quae, mediantibus prophetis, apostolis, aliis- que divinis scriptoribus, ecclesise olim locutus est, ipse ea omnia im- mediate locutus est, non tantum iis ipsis quibus provinciam istam promulgandi et scribendi voluntatem suam delegavit, et per eos nobis; sed in iis immediate nohiscum locutus est, atque in eorum scriptis adhuc loquitur, Heb. i. 1, 2; Luc. i. 70, 'EXaX^jcrs hia arofj^aroi TU)\i ayiuv <7rpo(pr]TC/)v ruiv acr' aiuvog; 2 Pet. l. 20, 21.