Sect. 11. Ut igitur hoc latibulum, quo perpetub sibi de refugio prospiciunt fanatici, ab iis abripiamus, varise vocis hujus in Scrip- turis Sacris significationes prsemittendse sunt.
Sect. 12. Aoyog itaque tov Qsov triplex est, — vrroSTUTixCg, lvdiui)sTog, '7rpo<popix6g.
Sect. 13. Acyog 'ovoaTarixog, qui et ovffiudrig et IvvxcdraTog, est ipse Christus: KuXsTtui to ovo/xa aOroD- 6 Aoyog tou Qbou, Apoc. xix. 13; Kai 6 "koyog ^v irpog tov Qiov, xai Qiog r}v 6 Xcyog, Joh. i. 1; Ka/ 6 Xoyog ffup^
430 PRO SACRIS SCRIPTURIS
iysvsTo, ver. 14 De aliis testimoniis quae in banc sententiam adduci Solent, — viz. Ps. xxxiii. 6 ; Hag. ii. 5 ; Luc. i. 2 ; 2 Pet. i. 1 6 ; Act. XX. 82; Heb. iv. 12, — nihil certi habeo quod statuerim. Christum itaque verbuni esse, Xoyov, verbum quod Deus sit, quodque ei nomen sit verbum Dei, libentissime agnoscimus; neque super ea re ulla nobis cum adversariis iutercedit controversia. At quo sensu dicitur Christus verbum Dei, seu quale verbum sit, nullatenus inter nos convenit, prout, Deo volente, in sequentibus videbimus.
Sect. 14. Aoyog hdiddiTog est egressus potentiae divinse, proposita voluntatis Dei atque consilia ejus efficaciter exsequens, seu est effi- cacia providentise divings, qua opera sua ad extra, secundum consilium voluntatis suae, Deus operatur et perficit. Gen. i. 3, " Dixit Deus, Esto lux: et fuit lux." Ps. cxlvii. 15, "Emittit serraonem suum in terram; quam celerrime excurrit verbum ejus." Verse 18, "Emittit verbum suum, liquefacit ista." Et Ps. cxlviii. 8, " Turbineus ventus efficiens verbum ejus." Isa. xxx. 31, " Voce Jehovae contritus est Assyrius." 2 Pet. iii. 5, r^ i^ vdarog xa! S/' vdarog ffvvsffrojffa, rw roD &iou Xoyw" ovpavoi rui avruj Xoyoj reSi^saupiff/Jjivoi. Heb. i. 3, ^ipojv rs ra <7rdvra, Tifi prj[j,ari rrjg dvvdfisug aurou. Heb. Xl. 3, Ulffru voou,wsv Kar^jpriadai Toiig aluvag p'/ifj^ari Qiov. Csetemm Paulum in Epistola ad Hebrseos, per p)j/jt,oc Qiou, idem intelligere quod Petrus per Xoyop 0soD,vel inde apparet, qubd idem opus, respectu ejusdem, ab uno apostolorum tribuatur pyjfiart Qsou, ab altero Toj Xoyuj. His itaque testimoniis, atque innu- meris aliis quae adduci possunt, liquido constat, efficacem Dei provi- dentiam, qua decreta sua exsequitur, ac opera ad extra perficit, ali- quoties dici verbum Dei.
Sect. 15. Cum nos quod statutum deliberatumque in animo habe- mus, per iustrumenta quae in nostra sita sunt potestate exsequi volu- mus, verbo oris, seu mandate, quo ea ad agendum impellimus, uti- mur ; Deus optimus maximus ad captum nostrum res divinas attem- peraus, et volens ostendere qua facilitate consilia voluntatis, per omnipotentiam suam exsequitur, sive mediis ullis quae in ejus sita sunt potestate uti velit, sive immediate potentiam suam exserei'e ei placuerit, istius potentite egressum actualem seu exercitium efficax, nomine verbi sui, seu vocis, indigitat : " Ipso dicente est, quicquid est; ipso praecipiente exsistit," Ps. xxxiii. 9. Ceeteriim verbum Dei hoc sensu intellectum aut non intelligunt, aut non agnoscunt quibuscum nobis res est; neque hactenus, quod sciam, hac ex parte ullius cri- minis po.stulamur.
Sect. 16. Quouiam autem vocis hujus, rov Xoyo\j scilicet, homonymia, veterum nonnullis ita imposuerit, ut graviter super ea re hallucinati sint, erroris eorum fontem et occasionem paucis detegere non abs re fore judicamus. Ea verb res ita se habet. Qui vel ex professo apologias pro Christianis instituebant, ut Justinus Martyr, Athena-
EXEECITATIONES ADVERSUS FANATICOS. 431
goras, Tertullianus aliique, vel diserte atque data opera Gentilium argumenta refutabant, atque ipsos errorum convincebant, — cui operi inter alios egregie incubuerunt Clemens Alexandrinus, Tatianus As- syrius, Theophilus Antiochenus ad Autolychum, Eusebius, Cyrillus, et Theodoretus, — ut vel tyrannorum furorem et amentiam mitigavent, aut compescerent, ostendendo nimirum ea quae in Evangelio conti- nentiir non esse adeo absurda, et a communi hominum sensu remota, quin istomm prophetis et (ropo/s nota aliquantum, et percepta fuerint ; vel quo veritatis aeternae vim, in mentes etiam adversariorum ejus se insinuantem ostenderent, yvw^aag et sententias ex philosophorum libris excerptas, ad fines hosce promovendos accomodas, ssepissime protulerunt, ut earura auctoritate adversarios premerent. Atque sane utinam aliquando uon nimis longe jaculati fuissent, aut ab auctoritate fidei, et Scripturarum simplicitate descivissent. Hinc autem prima mali labes, dum eoelestia mysteria et tremenda Christianorum sacra, Gentilium notionibus et vanis cseremoniis attemperare voluerint.
Sect. 17. Per instantias agamus. Satis decantata est Platonico- rum Tpidg, nempe to auroyovov, 6 voug 6 drifiiovpyog, r, rou x6<^/mov -^v-x/i- De eii vero ita Theodoretus, sermone secundo 'EXXj)i'/xwi' '^udrifMdrut> ^ipwTtivriKrig. Concesserunt, inquit, V':rsp-xpova xal dtdia, rhv dyadhv, xal vouv, xai iravrhg rr^v -^v-xfiv. Additque, "Oi' fih rj/^iTg 'xarspa xaXoZi^iv, rhv dya&hv 6vo/j,df^ovTai, povv 6s, ov rj/u,eTc v'lhv xai Xoyov '7:po(!ayopiV(t[xsv; quasi sc. doctrina Trinitatis ex solo naturae lumine Gentilibus inno- tuisset, quod falsissimum. Irenaeo etiam irapingunt Centuriatores Magdeburgenses, Cent. ii. Col. 227, quod ita obscure et perplexenon raro vocabulo " verbi," seu ro\J Xoyov utatur, ut videatur non perspicue inter "verbum substantiale" et "verbum vocale seu oris" distinguere; a quo crimine utrum sufficienter vindicetur a Feuardentio, qui ob banc rem convitiis in Centuriatores debacchatur, judicent aequi rerum jes- timatores. Quid vero Platonici per voZv, et rou TavTog -^vx^^ intellige- bant, clare et ornate ex eorum scrip tis exponit poetarum doctissimus, vi. ^neidos, v. 724-733 :—
" Principio coelum, ac terras, camposque liquentes, Luceutemque globum Limae, Titaniaque asti-a Spiritus intus alit, totaraque infusa per artus Mens agitat molem, et luagno se corpore miscet. Inde hominum, pecudumque genus, vitseque volantuni, Et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. Igneus est oUis vigor, et coelestis origo Seminibus; quantum non noxia corpora tardant, Terrenique hebctant artus, moribundaque membra. Hinc metuunt, cupiuutque ; dolent, gaudentque;" —