Sect. 28. Quid verb cum iis agamus, qui ciim revera sint adeo in- feliciter stupidi, ut nulla neque ratione, neque experientia erudiri possint, quasi tamen ipsi soli saperent vana persuasione siderati, in contemptu eorum, quae non intelhguut, audaciter persistunt, atque
418 PRO SACRIS SCRIPTURIS
cum comico illo clamant, "Dicat quod qulsque volet, nos ex Lac opi- nione non dimovebimur." Enimvero si omnium seculorum, omnium qui unquam exstiterunt Christianorum experientia, — si ea quae ipsi vident, speetant, audiunt quotidie, ulliusapud eosponderis essent aut momenti, usum, necessitatem, fructum interpretationis Scripturarum pel- solennem verbi prsedicationem, expositionem viva voce aut Scriptis factam negare verecundarentur : s^aectemus utique utrum- que gregem, ciim ilium qui, verbo licet fruatur, interpretatione ejus destitutus est. tum ilium qui, una cum verbo Dei, aliis etiam, mediis cidtus divini, quse in verbi interpretatione plurimiim consistant, frui- tur, si modb ex fructibus arbor dignoscenda sit, bona apparebit ilia, quae istiusmodi fructus scientias Dei tulit quibus ubique progermina- vit legitima Scripturse interpretatio.
Sect. 29. Porro autem; quamvis et ratio ilia qua homines sumus, et ipsius rei necessitas, et usus, si modo Cbristiani esse velimus, in- terpretationem Scripturarum efflagitant, ita ut nemo nisi qui plane stupidus sit, aut cujus sTV(pXuai ra vo'/j/u,ara teuebrarum priuceps, de ejus necessitate animi dubius esse possit, tamen Pater ille Clementis- simus, cujus curce, amori, fidei toti innitiraur, cum sciret nos animo esse remisso et torpido, neque consulere in seternitatem, imo plane languescere in iis, quibus maxime nostra interest omne studium et industriam ponere, mandatis et prseceptis suis, quibus, pro imperio illo summo quod in nos habet, ad officium liocce nos obstrinxerit, Bobis et socordise nostras spirituali gratiose prospexit; neque ob- strinxit modb, sed et insuper cobortationibus etiam ad officium hoc praestnndum paratos et cdacres reddere volnerit. Ita nempe olim, Israelitis pr^ceperat, Deut. vi. 20-23; sicque Jehoshu^e, cap. i. 8; totique ecclesia?, Esa. viii. 20. Etiam Servator noster Jesus Christus, Judaeos tum temporis Dei populum, ad investigation em mentis divina3 in ScrijDtuvis mittit. Job. v. 39. Atque s£Bpius Pharisaeis exprobravit, sensus et sententias Scripturarum ignorantiam. Matt, xix. 3. Cum itaque Deus nobis praeceperit Scripturas legere, noc- turnji et diurna manu verseire, in iis assidue meditari, sensum earum atque sententiam omnibus in locis pro virili investigare, alios ex iis per mentis suae expositionem et voluntatis declarationem, in- stituere, ci^tm ad plenam et legitimam interpretationem nihil aliud pertineat, illam etiam nobis eum prasscripsisse certum est.
Sect. SO. Quanquam autem omnem industriam devoveant fana- tic!, ad tolleudum e medio pracsens ministerium in ecclesiis Christi, eo autem quod sciam impudentiae nondum deventum est, ut negent Christum olim ministros, hoc est, doctores et pastores, instituisse ; cum eadem opera ipsis negandum esset evangelium, non tantiim non esse verbum Dei, sed neque esse verura. Dui^aturos esse in ecclesiti istiusmodi ministros ad consummationem usque seculi postea proba-
EXERCITATIONES ADVERSUS FANATICOS. 449
bitur. Si verb palam fiat interpretatioiiem Scrijaturaruni aliquando fuisse licitam, turn demurn eorum rationes qui earn etiamnum esse licitam pernegant, atque pios omnes eo jure aut privilegio, quo gau- debant, excidisse asserunt, perpendemus. Id vero negotii ministris illis olim secundum mentem Christi institutis, datum fuisse, ut con- silium et voluntatem Dei de obedientia et salute hominum, per con- dones, doctrinas, exhortationes, opportune, importune exponerent, negari non potest, 2 Tim. iv. 2 ; 1 Pet. v. 2. Dubitanti innumera testi- monia consensum extorquebunt. Eam autem cognition em, ipsi, vel im- mediate per revelationem assecuti sunt, vel ex assidua Scripturarum lectione, auxilium suppeditante Spiritu Sancto. Immediatam revela- tionem eos omnes habuisse, respectu eorum omnium quae Dei nomine alios docuerint, neque Scriptura affirmat, neque ipsi unquam de se jactitarunt, neque ea in re sese apostolis jequipararunt. " Num om- nes apostoli? num omnes prophetae?" Imo studio, meditationi, Scrip- turarum lectioni sedulo incumbere, quo ad officium exsequendum^ ope Spiritus Sancti sublevati, idonei redderentur, jussi sunt, vid. 1 Tim. iv. 12-16. In Imnc etiam finem, yapkijjaGi 'jviv[j.ari%oTg, sapiential nempe, intelligentise, discretionis, ac sermonis, seu facultatis loquendi, per eum qui nihil frustra agit, cumulatissime instructi fuere. Neque 60 volente fit, ut quis in sudario talenta seponeret.
Sect. 31. Porro: in opere hoc interpretandi Scripturas ipse Chris- tus ministros suos prseivit, cum prophetas in Judseorum synagogis exposuit, Luc. iv. 17, 21, atque suis discipulis Scripturam interpre- tatus est, Luc. xxiv. 27. Eum inter alios secutus est Paulus, "ne quicquam dicens extra ea quae prophetse ac Moses futura prsedixe- runt," Act. xxvi. 22, eorum nempe verbis rite expositis, et in suas doctrinse confirmationem allatis; quod idem fecit Apollos, Act. xviii. 28, atque Plulippus ad eunuchi conversionem, Act. viii. 34, 35, atque ea demum prophetia ilia est, quae ut secundum analogiam fidei rite instituatur Spiritus Sanctus prospexit, Rom. xii. 6. Hoc itaque maxime proprium est ministrorum evangelii ofiicium, alios instituere in verbo Dei, Gal. vi. 6.
Sect. 32. Sanctorum omnium,, juxta mentem Dei in ipsis Scriptu- ris consignata et celebrata, praxis, fanaticorum delirium amentise et inauditae superbiae convincit. Quaenam fuerit sanctorum Dei sub veteri testamento mens aut sententia, quibus potissimum negotiis, res divinas quod attinet, occupati fuere, suo exemplo docet nos Davides. Nihil paene aliud vita eorum fuit, quam in verbo, statutis, et testimoniis Dei, negotiatio ; ea legere, omni studio et diligentia versare, in iis sese exercere, negotium fuit et voluptas. Quid copio- sius? quid sublimius, sanctiusve unquam dici poterat, quam exerci- tium hoc sanctorum omnium quotidianum, in Ps. cxix. a Davide cele- bratum? Uti hinc orditur descriptionem beati viri, Ps. i. 2, ita in
VOL. XVI. 29
450 PRO SACRIS SCRIPTURIS
eodem earn finit. Cui vero fini aut bono, verbum ipsum tarn sedulb excussisse censendi sunt, atque in eo evolvendo assidue sunt versati? Quid aliud anhelarunt, nisi ut mentem et voluntatem Dei inde dis- cerent, atque ita sapientes fierent ad salutem? Hoc iis intime in votis erat, hoc coelitus precibus expetebant. Sancti etiam sub novo testamento, nonne, verbum concupiscere, recipere, in eo se delec- tari, meditari, ut crescant in cognitione Dei, dicuntur, vel jubentur? Istiusmodi hominibus nefas fuisse, sententiam illius excutere, et sen- sum scrutari, nemo, opinor, dicet. An verisimile sit Deum voluisse, ut, cum Judseis, ipsas literas in numerato haberent, vel ut carmen aliquod incantatorium, cujus syllabis quamvis non intellectis vis quae- dam occulta subesset, Scripturam legerent, facile est judicare : imo, ut veritatem discernere et judicare, ita Spiritus probare tenebantur; per quam tandem regulam? spiritum tuum privatum? At qui de- mum eorum Spiritus erit lapis Lydius? Annon alii eum per suum Spiritum examinare debeant? At hujus acervi finitor, non facile invenietur. Qui coramunem aliquam regulam probandi Spiritus, atque sistendi omnes controversias, esse noUet, illos omnes immunes, has infinitas esse velit, Regulam istam Scripturam esse superius pi'o- bavimus. At qui potest esse regula, nisi intelligatur; aut qui intel- ligi sine sensus scrutatione et sententise expositione? Porro, ut per "habitum sensus habeamus exercitatos ad discretionem boni et mali," exigitur, Heb. v. ult., in qua autem palaestra, aut quemadmodum exercitari debent sensus nostri spirituales? An alib quam ad verbum Dei amandandi simus? At vero sensus exercitatos habere in verbo Dei, ad discretionem boni et mali, nihil aliud est quam facultatem discernendi veritatem, seu mentem Dei in verbo propositam obtinere- Ita olim ex Scripturis de salute exquisiverunt, atque eas scrutati sunt prophetse ipsi, 1 Pet. i. 11, 12, atque ita etiam mater Timothei, ipsa prior edocta, 2 Tim. i. 5, filium in verbo erudivit, cap. iii. 14, 15.