tc Eum Theopompus asserit primum omnium de natura et de diis scripsisse," Diogenes in ejus vita. Quod etiam apparet ex epistola Thaletis ad eundem, cujus hoc initium : 0aX5j» ^zpsnvdzr j ffs Kpojrov 'Iwv&jv /j,'sXXstv Xoyovg d/j,<p} ruv %stuv %pijf&ow'uv s/g rovg <pafasiv. Pherecydem autem, Syrium, a Syra insula appella- tum esse putat Hesychius Illustr. : "Eff-i, inquit, ^/« ruv KvxXddw vfauv, 9j 2vf>a} in vita ejus. Alii Syrum fuisse volunt, quod verisimilius. Ipse autem in operis procemio Musaeum Eumolpi filium, VPUTOV §so~ yovtav vorfffoti affirmavit. Eum rbv SeoXo'yov dixere Platonici empha- tice ; et prsestantissimus semper habebatur theologus. Sed de Homero, Philostratus in Heroicis, 'Opp&ot, lv vohKoTs ruv xara rqv SsoXoyfav vmpfips, — " Ipsum Orpheum in multis ad theologiam perti- nentibus superavit;" inventis addidit. Eorum autem ^*oXoy/a erat Seoyovfat expositio ; nam deos omnes genitos fuisse autumarunt. Ita Herodotus de Persis in Clio: O-jx faQpowropveat stopurav roiig $eo'j$ xaQdvsp o't "EXhqvss war nam Persas deos naturales colebant. De GrsBcis loquor post Hellenism! introduction em; nam veteres Grsscos caeterarum gentium more, primum coelum et sidera coluisse, probat Eusebius, Praapar. Evangel, lib. i. cap. ix. : Oux &pa, inquit, rig % yovjas 'EXXijwx5jf, TJ (3ap£apixq$ roT* KaXaiordron; ruv dvOpwrtu ovdz ^odvuv idpvffic, cuds q vuv woXXj} <2>Kuapia rqs ruiv ^suv dpp&vuv re S'/jXg/iv xarovoftaffias. Atque longe ante eum Plato in Cratylo: vovrai pot 01 irpwroi ruv av&p&KWv ^spi rqv 'EXXa^oc rovrovg ftovovg '/jysTadai ovti-trsp vvv croXXo/ ruv (3a,p£dpuv9 %Xiov xat tfsX^v'/jv, xai yqv, '/.at acrpa, xai ovpavov. Sed de hisce plura postea. Quo tempore civitate Christiana donatum est vocabulum hoc, incertum. In titulo Apo- calypseos, Johannes dicitur 6 SsoXo'/og. Is in regio Montani exemplar!, est, ' AcroxaXu-vjy/5 rov dyiov diroffroXou %ai suayytXiffrov 'Iwavvou roD SsoXoyov. Reliquis exemplaribus absolute ita dicitur. Additur in versione ^Ethiopica, " Qui Johannes erat episcopus Constantinopolitanse metropolis quum passurus erat persecutionem ;" stolide satis, et prout eum interpretem decuit. Casterum ewypapjj ista cum incertissimas sit originis, et merito o/^srcc/, ex versu libri secundo desumpta videri potest: "Johannes epaprbpitcts rbv \6yov rov Osov'" hoc est,sermonem Dei, non autem de Deo. At alia usitatior est vocabuli significatio ut ostendimus. Neque quod testificatus sit Xoyoi/ roD QsoZ, sed quod clarissime exposuit Xo'yoi/ rbv Qsbv, veteres xar s^o^v Johannem theo- logum dixerunt Qui id primus fecit Origenes est. TheologiaB et theologorum tarn familiariter meminit, Dionys. Areopag. cap. iii. de Div. Nom., ac si in usu frequentissimo turn temporis fuissent ilia dvoftara remind, sed ucro£oX//xa?ov esse scriptorem ilium omnes pene consentiunt. Itaque vocabula ista sacram Scripturam quod attinet sunt aypapa. Equidem doctrina evangelica dicitur Xo'/o, fyvis, Phil. ii. 16; o Xoyog 6 rov ffravpov, 1 Cor. i. 18; X&'yog rjjg triffreuf, 1 Tim. iv. 6; o X6/og rov xpiffrov, Col. iii. 16 ; Xoyo; 0£oD, 1 Thess. ii. 13; ad hasc atque
CAP. II.] DE THEOLOGIA IN GENERE. 31
hujusmodi alia, respectu habito, sobrium istiusmodi vocabulorum usum non rejicimus; quamvis hand nesciamus sensum eorum rs^vixov sine veritatis prsejudicio retineri non posse. Yocemus itaque rem istam de qua nobis sermo est, cum Eusebio ad Marcellum
CAPUT II.
Theologise notio abstracta — Quo sensu earn scientiam esse contendunt scholastic! — Eorum sententia rejecta — Ab omni humana scientia alienam esse theologiam probat apostolus, 1 Cor. ii. Mu'iw, puo-rrifuov, ntetou, riXiios, r'tXv) — Paulinus theologus quis — Theologiam ad humanarum artium et scientiarum regulas compingendi plurimorum labor irritus — Scholasticorum ineptiae et
I. UT moram nobis injicerent, quse de notione theologice abstracta, uti loquuntur, et artificial!, inter plurimos agitantur, cum ad naturae ejus expositionem prout videbitur non pertineant, causa nulla est. Etenim utrum ars sit an scientia; et si scientia dicenda sit, utrum theoretica sit an practica, an verb ex utraque mista, quodnam sit ejus objectumproprium et immediatum, qu.odgenus,qudS! differentia, quis finis, plurimaque alia futilia prorsus, ex schola Aristotelis philosophiam miscentes simplicitati Christiana, varie et subtiliter disputarunt omne genus theologi: ita intelligendo faciunt, ut nihil intelligant. Cum enim SsoXo//?^ scr/tr-r^^g mentionem fecerit Aristo- teles, eamque praBstantissimam ruv %sup?irix5>v lirtGr^uv esse docuerit, scliolastici (ii prgesertim quibus juxta Deum Thomas est) quibus abs eo dissentire erat religio, theologiam, Christianam scientiam esse, eamque speculativam contenderunt. Artis nomen ab hoc negotio exsulare debere, tandem omnium est consensus. An scientice de- finitiones, quibus scilicet quid sit apud hos, quid apud illos, pro cnjusvis libitu enuntiatur, quid commune habeant cum theologia, videbitur. Cum ideo res ipsae, nempe artes et scientice, atque ip- sarum descriptiories et definitiones incertse sint et arbitrariae, pro diverse quorundam hominum captu diversimode fabricate, cumque nullus sit mentis habitus, sive is sit theoreticus sive practicus, qui quidem artis (cum omnis scientia, teste Platone, Epinom. ad lib. de Leg. sit pi wr my rb KXefrrov, seu ipsarum rerum imitatrix) aut scientiaa alicujus sit IxruTw/^a, [qui] rem de qua agimus exhibeat, de his tarn diversis, in ordinem redigendis, frustra erit omnis labor et solertia. Caaterum de scientiis T^VIKUS sic dictis, qus6 conclusiones ex prin- cipiis notioribus respiciunt, et ab objectis propriis nuncupationem sortiuntur, vel doctrina ipsa qua res de quibus agunt artificiose dis- ponuntur, vel mentis facultas aut habitus qua doctrinam illam com- prehendimus, attenditur. Doctrine autem, quas semper nititur fundamentis quibusdam et theorematis quae rationi humanas non tantum sunt consona, sed et cognata, qualis est scientia omnis, cum
82 DE THEOLOGIA IN GENEHE. [LIB. L
mysterio omnem captum pure *\>wyjx6v seu naturalem superante, nulla communitas esse potest. Deum enim rite cognosci non posse, nisi per Deum, omnium est *^Xjf4"& Habitus uti loquuntur scienti- ficus est mentis ad istiusmodi doctrinam conformitas, e reflua prin- cipiorum cognatorum actione disciplinari nata; ita ut divinam illam vim mentis quas theologia est, quaeque veracitati revelantis innititur, exprimere nequeat. Objectum autem theologia3, cum aliquo sensu sit Deus ipse, ab omnium scientiarum objectis infinite magis distat quam istae, ab ipso nihilo; tantum abest ut ratione aliqua, illius re- spectu, ei conveniret cum aliis artibus aut scientiis.