II. Apostolus etiam planissime eb loci, ubi de hisce rebus data opera et expresse agit, ab omni h\imm&fsapientia et scientia alienam rationem theologise Christianas reddit: 'O \6yog pav, inquit, xai rb xypwyftd ftov, hoc est, et scientia et doctrina, ovx lv Ksido?$ (seu veisrofs vel ffifavoty dvdpunfvris ffoplas Xoyo/£ (quibus consistit omnis ars aut sci entia humana vulgb sic dicta), aX\' sv dvodslZzi tlvtvparot %«,} dwdpetor (sv did fooTv) (prout enim mathematici suas habent avodeifyif, atque dialectici suas; ita h dirofeigei etiam consistit doctrina haec nostra, sed spirituali et potente, qua3 ab illis dvOpM--iv^g <ropfas tarn longe abest, offov ovpavo$ sffr airb yafag. (Deinde discriminis hujus rationem addit et finem) : "Iva, inquit, ^ -r/tfr/g l^uv (seu assensus doctrinas nostras adhibitus) ^ fj sv tfcxp'ia, dvfyuTruv (uti esset si iisdem aut similibus principiis, forma, aut fine, consisteret theologia perinde ac artes et scientia3 philosophorum), «AX' sv dwdf&si Qsov (efficaciter sapientiam hanc per Spiritum suum operantis). 2op/«v ds XaXoD/^sv sv roTc, re\sioi$m ffopiav ds ov roD aiuvos rourou (non sa.pientiam quss ex humana prodiit eruditione) : aXXa XaXoD/y/si/ ffotplav ©sou sv fiv&fljpiift dtfo/tsxpv/AfAsv/iv, (qua9 autem consensio sapientisa Dei t&vffTvipt<adsi cum humanis ullis disciplinis esse potest? Illam vero), 'H///1/ 6 &sog d-rrsxaXv^s did rev Hvsvparog avrov" (has diversimode docet humana sapientia). — 1 Cor. ii. 4, 5, 6, 10. Sive ideo ortum theologia?, sive subjectum, sive fid em, sive modum discendi docendique, totam denique naturam aut usum spectes, apparet earn nullo modo ita inter scientias humanas, vel speculativas vel practicas numerari posse, ut ad earuin regulas, aut methodos astringi debeat. Imb ipsa vocabula, psdooos, fisOo- ds-jsiv, r's%vii, qns3 scientiis sunt ofatfa, secundum scripturam hie locum nullam ha.bent; pveto et inde puffrfiptov de quo, sensu sanctissimo apos- tolus agit, inter ipsos e£/im'c0sconstanter aliquid alienum satis ab omni bus aliis scientiis denotant, — mysterium est. Mulw est initio, seu sacris instituo; et /u'oD,aa/ passive. Aliter paulo, sed in eundem sensum Etymol. Mag. Auctor. Mv<r+r){, inquit, tfapd rl /ubca, rb Kap^vw' /A-JOVTSS yap rue, aiffQ'/jteiS xai e%u ruv ffapxinuv fipovriduv yivopsvoi, ovru rd$ %eia$ dva7^dp^si$ sds^ovTQ- quasi inexstasi divinas acceperuntirradiationes. Et r& /AvffTTjp/a dm ruv pvZiv derivari dicit Jamblichus apud Photium, cod. xciv., sed inepte, prout ostendit ratio etymologiaB quam adfert.
CAP. II.] DE THEOLOGIA IN GENEEE. 33
III. De Pythagora, omnium pene nationum sapientia instructo, affirmat Laertius, quod vdffag s^utiQq rag rs 'EX^v/xag, xa/ pxpSapixdg 7£\erdg' — "Omnibus tarn barbarorumquamGrsecorum sacris fuerit ini- tiatus." Nam ea sapientia quam peregrinationibus suisquassitum ibant antiqui isti philosophi, nihil aliud erat quam religionum colendarum ratio, teste Lactantio ; equidem, inquit, "mirari soleo quod cum Py thagoras et postea Plato, amore indagandas veritatis ad ^gyptios, et Magos, et Persas usque, penetrassent, ut eorum gentium ritus et sacra cognoscerent (suspicabantur enim sapientiam in religione ver- sari) ad Judaaos tamen non accesserant," lib. iv. de Vera Sap. Hinc cum Apollonius Athenis [AvsTeOai vellet, 6 hpopdvrvig ovx JCouXsro napsffiv ra hpd ^ 'yap uv KOTS fj^v^ffai yoqra, fj^^l rqv 'EXsuoTj/a ai/o/^a/ dvOpuiry w xafapti ra taipovia, Philostr. de Vit. Apol. lib. iv. cap. vi. ; — " Sacrorum prasses ilium sacris admitti noluit, asserens se nun- quam initiaturam hommem incantatorem ; nee Eleusinam patefac- turum ei, qui purus a dasmonibus non esset/' Mvs?<fQai} ideo est sacris instrui ; quod etiam ex Apollonii response magis patet. Ilspi 7qg TsXerfg, inquit, irfafov % <rt) y/yvefio-xw — "De sacris mysteriis plura quam tu cognosce." Et apud Patres, teste Budceo, ^s^v^svog, per se, et sine adjectione, eum significat qui doctus est in sacris literis. vqptov apud Paulum inquit Chrysostomus, ri Mpfarw, xal
xa/ ayvoovpsvov' hoc est naturaliter: alii, arcana et paucis cognita, neque communicanda nisi initiatis, hoc est, 2op/av XaXoD^si/ sv ro?g rsXsioig.
IV. Non quasi arcana apud nos essent sacra, qua3 nisi Sacramento aliquo silentioque prsemisso fas esset exponere, ciim Christus omnia etiam ^otfr«j^/orara quas ipse pro ratione ministerii sui, privatim docuit, sv rp <purl, xa/ eiri r£v dupdruv, in luce hominum, palam evul- ganda curaverit, Matt. x. 27.
V. Hysteria quidem in vulgus efferre antiquis gentilibus nefas erat : " Non fas esse existimant ea, quaa de sacris docent, litteris man- dare/' de Druidibus Caesar, lib. vi. de Bel. Gall. Ideo ubivis sacra- mento adigebantur initiandi ne quid effutiant. Unde Herodotus de se ipso postquam sacra ^Egyptia ab Heliopolitanis didicerat, Ta p'sv vuv §eTa rZv d^'yTj^druv, ola qxouov, oOx £/'//</ fpodvpog t^iiyfaaAou, s%u 5) rd ovvo- fj,ara aitreuv povvov vofti^uv ndvrag dvQpu-Troug Iffov Kepi avrsuv sKlffraaQai, lib. ii. ; hoc est, " Verum quse mihi ad deos pertinentia narrarunt, ea scriptis mandare non libet, quod idem de illis, omnes homines'" (scilicet initiates) "scire existimem." Non ideo ob ejusmodi rationem doctrina evangelica mysterii nomine insignita est, sed quod res ipsa3 revelatsB in ea, omnem captum humanum pure naturalem excedant, 1 Cor. ii. 7, 14.
VI. Ut quis ideo tfop/av b {Avffrypiu torixixpvf/bptiniv recipiat et in- telligat, necesse est ut sit ipse f&efjwvifAevo$t — hoc est, in arcanis vol- untatis divinse per Spiritum Sanctum instructus. Neque alii rlXsioj apud Paulum quam initiatij hoc est, Spiritu Sancto, de quo ille agit,
VOL. XVII. 3
34; DE THEOLOGIA IN GENERE. [LIB. I.
instruct!. Nam rsXg/ow est consecro et initio; unde apud veteres baptismus etiam r&eiuni$ dicitur. Pro consecratione seu dedica- tione usurpant LXX., Exod. xxix., TgXg/£<ra; rag %s/>aj ayrwv, ver. 33 et 35 ; neque aliter vocabulum illud exponendum videtur Epis- tola ad Hebra3os ii. 10, Tbv apwybv r%g fftorqpiag dice Ta^/^drwv r&suZffai. Atque etiam reX?j sunt mysteria prout ex Platone pro- bat Budseus; et raXera/, omne genus sacra; et «reXgfl;aivoi, sunt initiati, et sacrificiis expiati, apud Philostratum in Vita Apollo, lib. iv. cap. vi. Is ideo qui rsXeiog est, seu spiritu instructus, quo sacris Christianis initiamur, atque pspvwsvog ab eo qui solus patefacit 70 fwffrqpiov rov SiXfaarog auroD, idque per cmD/Aa <rop/ag xa; Xu-vj/£<w£, Eph. i. 9, ll^Paulinus est theologus. De usu artium et scientiarum in addiscenda divina veritate postea dicetur. Interea theologiam esse sapientiam quandam /Autfnjp/wSjj et divinam, neque iis terminis circumscribi aut regulis tradi, quorum repagula patiuntur artes et scientise omnes, ipsos ethnicos non latuit. Atque non aliam forsan ob rationem factum est, ut qui multum operse in hac re con- sumpsere, ut theologiam secundum regulas et methodos aliarum scientiarum axpi££s scilicet describerent, circa ejus definitionem, genus, dififerentias, objectum proprium, subjectum, finem immedia- tum, aliaque id genus plurima, (de quibus sacra Scriptura ne ypv quidem) opinionibus remotissime disjuncti, mire inter se digladientur. Dum enim veritatis divinse e sinu Dei revelatse mysterium ad artium et scientiarum humanarum lesbias et arbitrarias regulas exasciatum reddere studeant, atque terminis nescio quibus philosophicis (quibus et quorum ope et subsidio, omnis veritas cum naturalis turn superna tural! slubentissime carere potuisset, nisi aliter visumfuisset Aristoteli) quibuscum communitatem habere nolit, illud prsepediant, nihil aliud efficiunt, quam ut res in se et natura sua certissima, evidentissima, atque menti rationali expositissima, incertissima esset, ambigua, mul tiplex et obscura. Eruditi sane viri, divina, in sacra Scriptura, re- velatione innatorum principiorum vice nixi, progressu aliarum scien tiarum non absimiii, aliquibus quidpiam invenientibus, aliis, faciliori opera eorum inventis addentibus doctrinam quandam, principiis, theorematis, ihesibus, et conclusionibus, ad aliarum scientiarum in- star comprehensam, quam theologiam vocant, exstruxerunt. Ea vero doctrina, cum neque auroT/<rr/av habeat qua talis, neque fide super- naturali opus habeat qua recipiatur, neque finem ullum theologise aut theoretice aut practice assequatur, theologia proprie dicta non est. Ex indagatione hujus doctrinae, habitus aliquis mentis, impres- sioni abs ea receptse consonus acquiritur, quam non fid em neque scientiam naturalem esse contend unt scholastici. Atque hasc est theologia scholarum, de cujus natura et usu inferius dicetur. In- numeras ideo, easque operosas disputationes, et si verum dicere liceat, titivilitio haud emptitandas, missas faciamus, si modo theologiam