XL Atque haec ratio est, cur ex apostasia iheologorum, ipsa etiam theologia penitus sit abolita, quod postea contigisse non inveniemus. Cum enim omnis theologia, uti diximus, in fcedere fundetur, destructo fcedere, ut ipsa theologia corruat necesse erat. Fcedus autem hoc cum Adamo initum, dependentiaa a Deo morali absolute universali innitebatur. Nullo ideo pacto fieri potuit, quin per primum peccatum irritum fieret. Ad eundem modum se res habet in novo foedere. Theologia fcederatorum, fcederi in nititur. Utrum fcederatorum ulli, jex eo fcedere excidere, vel dejici possint, nunc non disputamus. Fcedus ipsum aboleri nequit, quia in, et cum Christo mediatore sancitum; neque proinde theologia ei innixa labefactari. Utcunque igitur abs ejus doctrina theologi, uti vide- bimus saapius desciverint, at ipsa theologia stabilis et immuta- bilis prorsus permansit, illud exigente fcederis natura. Ita de hac
CAP. V.] DE THEOLOGIZE NATURALIS, ETC. 45
theologia actum est: atque paucis egisse sufficiat, cum ad breve tempus duraverit, et non nisi ex paucissimis Scripture locis, doc- trina de ea elicitur.
[PARS SECUNDA: DE THEOLOGIA NATURALIS CORRUPTION ET AMISSIONK]
CAPUT Y.
Theologia naturalis, post ingressum peccati quousque superstes — Ejus x«/^«va quae et qualia. probantur — A lege naturae, ea quid; ejus vis, Rom. ii. 14, 15 — Vis conscientiae — Athei — Deum ex operibus cognosci posse ostenditur.
I. LUMEN istud de quo hucusque egimus primigenium, et nativum, uti diximus, per peccatum exstinctum est. Inde omnes homines cseci, imb ipsse tenebrce vocantur; etenim doctrina ista svd.id6sro$, cum admi- niculis quibus respectu objecti erat dilatanda, finem suum proprium assequi potis non erat ; an adhuc sit superstes, quamvis corrupta atque propria vitiositate laborans originalis ista theologia, jam videbimus.
II. Insitum esse adhuc in cordibus hominum de Deo creatore, rectore, et judice sensum, cum aliquali indelebili, boni et mali in relatione ad Dei regimen, atque inter hohestum et turpe discriminis, notitia, et omnes pene confitentur, et nos probabimus. Eum apos- tolus exponit ad Rom, ii. 14, 15. Deinde beneficio consideration is operum Dei adhuc gaudent peccatores rationis compotes. Usque adeo enim obruisse naturam hominum, ut legem depend entia) et subjectionis cordi suo a creatore inscriptam, penitus excussisse vide- retur, non humanum est credere. Homines nasci cognitione aliqua Dei instructos, haud dicimus; nullam omnino habent. Sed vi cog- noscendi, dicimus : neque ita naturaliter cognoscunt, atque sentiunt : insitam potentiam Deum cognoscendi, ad cultum ejus aliquo modo prasstandum stimulantem, sponte se in adultis, rationis compotibus, non minus certo et necessarib quam ipsum ratiocinari, exserturam, unumquemque retinere, ratio nulla est cur opinemur, cum sentiamus.
III. Sed tamen ha3C probanda sunt; cum dudum sit ex quo ei quod videmus et sentimus diffidere nos docuerint theologi. Primb ideo superesse in mentibus peccatorum plurima iheologice naturalis Xs/- •4/ava- deinde ea quicquid sint, theologian! veram non esse videbimus.
IV. Naturam ideo humanam tanta quamvis per peccatum clade confectam, et pene suae solum residuam, theologiae hujus reliquiis adhuc instructam esse dicimus. Deum esse, eurnque talem, qualis ut sit exigit ipsa veritatis ratio, nempe optimum ob virtutem, ob beneficia maximum, earn non fugit. Hanc cognitionem, sub Deo Creatore, sibi ipsi acceptam fert. Viget adhuc in natura nostra ea lex et ratio qua3 veritatem hanc docet, clamat. Legem aliquam naturae esse, naturae vox est. Hoc est, ipsa de se testimonium gerit. Ubicunque autem lex est, ibi, ut legislator aliquis agnoscatur,
46 DE THEOLOGIZE NATUKALIS [LIB. I.
oportet; legis naturae lator, quam natures auctor, alius esse non potest. Nam lex ea, ab ipsa natura non nisi habitudine ad objectuin quoddam distat. Deum itaque esse, atque esse colendum, jus fasque inter homines observanda docet haec lex, prout etiam Scriptura testa- tur, Ps. cxlv. 15, cxli. 7-9 ; Job xii. 7-10, xxxvii.-xxxix. ; Esa. xl. 12 ; Matt. vi. 26; Act. xvii. 26—28. Primum ejus de Deo dictamen est, Rom. i. 19, To yvuffTOV rov &sou tpavepov SGTIV sv a,VTO?g} — hoc est, genti- bus, uni naturae in disciplinam traditis. Manifestum autem est hoc Dei rb yvutrov, non tantu.ni inter eos, hoc est eorum aliquibus, philo- sophis nempe, sed in Us, omnibus scilicet, per ep,<pwov Seoyvuriav. Omnes etiam homines, quod d^dsmv (de Dei scilicet natura et attri- butis) sv ddiKiq, detinuerint, reos peragit idem apostolus, ver. 18. Veritatem autem divmam aliquam retinent, qui earn injuste detinent Porro: ita vitiorum et praejudiciorum omnium victrix in cordibus omnium insculpta haec lex esse perhibetur, ut bipedum omnium nequissimos et profligatissimos, judicium Dei de peccatoribus puni- endis non latere affirmet, ver. 32. Qui autem jus Dei de peccatis puniendis agnoscunt, idem jus ejus obedientiam exigens, necdum Deum ipsum, nescire, non possunt. Secundo: Obedientiam moralem Deo debitam, eadem lex ab omnibus exigit. Postquam Deum osten- derit, colendum esse docet: Rom. ii. 14, 15, 'Orav yap 'iQvq ra w vopov s^ovra (scriptam scilicet, quo modo Judaeis posita fuit) pvffei (tamen, vi legis cordibus inscriptae) ra rov VO/AOV naifi (quae nempe lex scrip ta moralis praecipit), o5ro/ vopov /^ t^ovrsg (hoc est, scriptam, seu ullo alio modo divinitus immediate revelatam), savro (quia nempe legem illam habent sibi congenitam) ; o-hrvsg rb spyov roD vo/uov ypaffrov sv ra?$ Kapbiat$ avruv. " Opus legis,^ id est, quod lex efficit ; effectum sui simile ; hoc se in cordibus scriptum seu sculptum habere ostendunt; hoc est, legem habent insitam, scriptae legis descriptum gxrucrw/^a. Ut illud scriptaa legi examussim respon- deat necesse est. Quid autem doceat, atque cujus nomine et aucto- ritate, lex scripta, novimus. Ei autem lex ista, quae sibi sunt qui ills! carent, est dvriarpotpog' cum igitur legem hanc omnes omnino homines habeant, utpote quae est naturae et a natura omnibus ex aequo communi; atque lex haec exprimat legem istam divinitus reve latam, quas Dei nomine praecipit, prohibetque ; apparet eos omnes qui nequaquam vitam ab hujus legis imperio solutam agere possunt, aliqualem de Deo notitiam non posse non habere, atque obedientiam moralem ei debitam non agnoscere.