XXXIX. Cum ideo Lystrensium turba, miraculo sanationis ejus, qui claudus ab utero fuerat, attonita, Paulum et Barnabam deos esse, Jovern nempe et Mercurium, esset suspicata, atque sacerdotes ad iis sacrificandum adegisset; apostoli non minus pene illorum idolomania turbati, quam isti divina, quas eos comitata est, potentia perciti fuis- sent, " direptis palliis suis insiluerunt in turbam illam, clamantes, et dicentes, Viri, cur ista facitis?"
XL. Duplici autem cum errore, utroque perniciosissimo, irretita et implicita fuerit turba, uno nempe, Jovem et Mercurium deos esse,
72 BE GRATIA TJNIVERSALI. [LIB. I.
rmraculosarum sanationum potentes, Paulum autem et Barnabam, Mercurium ilium fuisse et Jovem larvatos, utrique occurrunt apos- toli; ac primo quidem fidem suam extemplo liberaturi, se homines esse, iisdem cnm ipsis affectionibus obnoxios clamant ; deinde Jovem atque Mercurium, omnemque cultum ilium, quo illos eorum nomine prosequi voluit turba stupefacta, ra ftdraia vana, fictitia, impia esse docent ; se vero Deum ilium vivum annuntiare, qui fecit ccelum et terram. Cum autem facile fuisset turbse iis oggerere, si sit talis Deus, qualem vos annunciatis, atque is solus, ita ut numina nostra nullo plane apud eum loco sint, unde factum est, ut nos bactenus nihil unquam de eo audiverimus? quodque se, neque nobis, neque patribus nostris praBteritis seculis prsedicari curaverit ? Ut inveterato huic totius turn temporis mundi praBJudicio, ex quo inaudita ubivis damnata erat veritatis causa, occurrerent, docent apostoli Deum hunc vivum, pro eo, quo est in omnes imperio, praBteritis setatibus sivisse gentes, quarum isti Lystrenses pars aliqua fuere, suis ipsarum viis, hoc est idololatriae vanitatibus incedere, neque eas ad sui cognitio- nem, atque cultum verum, vocHsse; atque ita Novi Testamenti o/%o- vopfav (de qua etiam contra Juda3os cognoscebant se illico contendere debere) innuunt, qua, rupto pariete intergerino, atque nationum, gentium, familiarumque discrimine omni sublato, Deus indiscrimina- tim omnes ad resipiscentiam vocat. JSfe vero hac sua oratione Lystren- sibus se excusandi, quod hactenus saltern, idola ilia coluissent, cum Deus ille verus iis revelatus non fuerit, neque ad eum colendum, quern penitus ignorabant, obligari potuerunt, ansam praabuisse vide- rentur, subjungunt IffavopQuffiv illam, qua eos in idololatria sua om- nino dvaffohoyiirovg fuisse, ob aliqualem scilicet Dei veri revelationem, per ejus opera iis indultam, ostendunt. Quamvis enim (inquiunt) ei placuerit, gentes sinere in viis suis incedere, neque per verbum suum ad resipiscentiam vocari, eatenus tamen semper per opera provi- dentise suse se iis patef'ecit, et eo, id sibi testimoriii perhibuit, ut non sine gravi peccato, atque insigni stultitia factum sit, ut abs eo ita revelato ad idola se converterent ipsi aliseque gentes; prassertim cum ea ipsa opera, quibus testimonium sibi perhibuit, istiusmodi fuere, ut ex iis, omnia bona; quorum participes gentes factas sunt proveniebant.
XLI. Cum itaque hie sit apostolica3 orationis scopus et finis, nempe ostendere, Deum se per opera providential eatenus revelasse; iis istis temporibus, quibus gentes sivit viis ipsarum incedere, ut sine causa omni, neque sine peccato gravissimo, sese eo relicto ad vana idola recepissent : videamus quid in causaB suse subsidium hinc exsculpere conantur viri docti. Dicunt ideo primo, " Documenta haac quaa gen- tibus objiciuntur, de Deo testari, non tantum quod sit sapiens et po- tens, sed illud prssterea quod sit optimus/'' Esto sane ; a quo beneficia ulla accipimus, ilium bonum esse et beneficurn remur; a quo omnia,
CAP. VI.] DE GRATIA UNIVERSAL!. 73
optimum. Neque usque adeo gentes omnes obbrutuisse unquam dixi- mus, ut beneficiorum datorein summum, non optimum agnoscerent. Contrarium testatur orator : " Tu Capitoline," inquit, " quern propter
beneficia populus Romanus optimum nominavit/' — Pro domo
sua, Ivii.
XLII. Sed optimum, inquiunt, in peccatores Deum esse prolant ista documenta; et hoc quoque concedatur. Quousque enim pecca tores adversus Deum se agnoverint gentes, non est hujus loci in- quirere. Cum autem ipse apostolus peccatum non cognovisset, " nisi lex dixisset, Non concupisces," Rom. vii. 7, constat eos qui lege ista destituti fuere, crassa satis nature peccati- ignorantia laborasse ; demus autem, gentes scivisse, se peccatores fuisse ; demus Deum bonum fuisse erga eos peccati convictos; quid porro sequi videatur? " nempe quod Deus bonus et lenis, et misericors sit erga peccatores ; nam bonitatem hanc in peccatores misericordiam esse affirmat Christus," Luc. vi. 35, 36; postquam enim dixisset, " Altissimus be- nignus est erga ingratos et malos/' subjungit protinus, " Estote ergo misericord es, prout Pater vester misericors est/' Ergo Deus miser icors erga peccatores; quis negat? — etiam erga ingratos; quis ibit in- ficias? — sed etiam erga perituros; quidni? cum novimus eum "multa lenitate perferre vasa ira3 compacta ad interitum/' Rom. ix. 22. Cum enim ab iis quotidie provocetur, non tamen illos illico raprapo?, sed multis etiam beneficiis, praBstituto tempore repetendis, cumulat, Hos. ii. 9. Misericordia, autem, haBC Dei benignitas late dicitur, et improprie, pro quocunque animo benefaciendi sumpta; ita non tan- turn erga homines, sed et omnia opera sua, oves nempe et loves et ccetera pecora campi, misericors dicitur, Ps. cxlv. 9, 15, 16. Hanc vero misericordiam seu benignitatem in rebus terrenis, seu J3iun%o?s,
qua3 plurimis peccandi ansa sunt et illecebrse, se exserentem fun-
imentum esse vera3 et salutaris resipiscentiaB, neque dicunt apos- toli, neque verum est, neque ex eorum verbis, vi ullius legitimise consequently probari potest. De speciali misericordia, unde emanat remissio peccatorumrne unum unquam in tota Scriptura verbum fac- tum est, ubi eorum conditio proponitur, qui verbo Dei destituuntur : ea, enim, in Christo solum est; at per opera providentiaB Christum revelari negant o/ eg Ivavriaf.
XLIII. Cum ita ea tantum misericordia, quam e sinu Patris expo- suit Jesus Christus, fidei salutaris et resipiscentiaB fundamentum sit, alterius illius notitiam per opera providentiaB propositam fuisse, sine minimo causaB nostraB praBJudicio concedere possumus; imo, cum nullam causam praBter unam veritatem habeamus, libentissime con- cedimus. QuaB addi possunt de correctione ista apostolica, "Quan- quam non passus est se esse testimonii expertem/' sano sensu con- cedi possunt omnia; Deus enim non ita gentes viis suis incedere sivit, ut omnem eorum curam atque im cerium abjecerit. Imo in-