LXVI. Gradatim autem lumen suum salutare emittens, ita tandem I Deus vetera stabilivit oracula, ut nemo sit mortalium ubicunquel gentium, qui theologia ilia gentili utatur, aut idola ilia antiqua, an- J tiquis ritibus colat aut veneretur. Ita omnia ilia, quibus per tot j annorum centurias, inenarrabilemque temporis seriem, ex astutiall ,Satana3, et nativa humanse mentis ca3citate, vana, absurda, blas-| phema, theologian! naturalem conspurcavit, polluit, atque inutilem reddidit mundus Iv r& novypSj positus, e Dei vindicantis sententia fun- ditus perierunt.
CAPUT IX,
In evertendo Oentilismo evangelii potentia et efficacia — Notae BellarminianaB verse ecclesiae Gentilismo conveniunt omnes — Praejudiciorum, quse hominum mentibus inferunt, examen— Ultimus pro cultu suo Satanae conatus.
I. Qui veteris Gentilismi in genus humanum imperium, quas -lorjga seculorum serie in toto mundo egerit radices, quos fructus
CAP. IX.] CORRUPTIONE ET AMISSIONE.
tulerit, atque &pavi<f{jt,6v totalem, attentius paulo perpenderit, non alienum forsan mentis suse sensum, a qusestionibus iis, quibus apud Oratorem Velleius Epicureus, rerum omnium originationem Platoni- cam exagitat, inveniet. " Quse," inquit, " molitio? quse ferramenta? qui vectes? qui ministri tanti operis fuerunt?" (Quse tamen omnia referentibus MafYeo et Ribadeneira, Deus pater, Ignatio Jesuitarum patri, ostendit.) Animum, inquam, impossibile est, quin subeat cogitare, quse qualisve ilia vis erat, aut arcana virtus, quam tantaa moli removendse, quse ab origine immemorabili ereverat, " occulto velut arbor sevo/' Deus adhibuerit. Ad tantum enim opus conficien- dum, atque antiqua et catholica pravse superstitionis fundamenta de- jicienda, Dei digito plane opus erat.
II. Id quo magis liqueat, ostendam paucis, quos retinendse super stitionis suaa catholicse et antiquissimse prsetextus gens humana ha- buerit, quibusque prsejudiciis atque ratiocinationibus nixa, veritati divinse se opposuerit. Errori enim vires et robur dant prsejudicia, unde median tibusvanis ratiocinationibus, oriuntur pr83textus, quibus,. in eo retinendo, mentis aditus adversus veritatis lucem muniunt homines fogaffrixoi. Homines, qui jam in cultu suo Deo placent, ecclesia dicuntur. Is enim ceetus, eave hominum communitas, quae Deo, in cultu, quern ipse instituit, celebrando placere studet, veraest ecclesia, semperque fuit. Coetum ilium, sive communitatem, ab aliis omnibus, qui falso nomen illud sibi arrogare vellent, per not as quas- dam dignosci posse, multorum virorum doctoram est opinio. Earum prsecipuas, numero quindecim esse statuit, atque iis incredibilem quandam vim, ad fidem ei ccetui, cui proprie conveniunt, concilian- dam inesse, doctissimus Bellarminus pluribus ostendit. Qui ex ilia- rum notarum indicio, se veram ecclesiam invenisse arbitrantur, e vita citius, quam ex illius communione se dejici patientur. Veriim enim vero omnes istas notse Bellarminianse, plurimae saltern, eaeque longe iprsestantissimse, ethnicismum potius verse religionis titulo ornare aptse natse sunt, quam veritatem istam divinam, illiusque profes- sionem, quam, ipso Dei Filio docente, didicimus, ejusve professores indigitare. Si vero eorum qui Christiani dicuntur pars, uti de se gloriantur, longe maxima, notis iis eousque etiamnum confidere se debere persuasa sit, ut, rejectis certissimis veritatis divinse rexpvipioie, illis solis in religionis negotio credat, animasque in veritatem diri- gendas committat, quanto satius ethnici homines ei professioni cultus divini mordicus adhserescere deberent, quaa notis istis munita erat, cum iis penitus ignota fuerint alia omnia veritatis ccelestis indicia.
III. Prima autem Bellarmino ecclesise verse nota est ipsum no- men catholicum; ea scilicet, quse catholica dicitur, vera ecclesia est. Notam hanc sine dubio, cum nihili pene sit, tanquam levis arma- itursB militem, pereundam prsemisit vir doctus. Ubi loci, quandoque jJesu cliscipuli primum Christiani dicti sunt, novimus; at nominis
118 DE THEOLOGIZE NATURALIS [LIB. I.
hujus, catholici, incertissima est origo, aeque ac Nili fontium. In sacra Scriptura non exstat. Irenseus Symbolum Fidei recitans, ejus mentionem nullam facit, lib. i. cap. ii. ; neque Tertullianus, de Prse- script. Adver. Hseret. ; et, 'Ovo/tarog ^posuvv^a, ovre ayaQbv, ovrt xaxbv xpivsrai, avsu run iKOKiftrovtiuv r& ovojAan <tfpdt*euv, ut recte Justinus, Apol. ii. Ecclesia quidem Romana, a se ipsa catholica nuncupatur; non ita olim dicta viris sanctis. Ignatio erat ecclesia, %ri$ vpoxd- Syrat iv roiry ^upiov 'Pwfux/wv; si modo ea epistola sit Ignatii. de menti, 'ExxX^tf/a trapoixovaa 'Pw/^v. Atque Papa, Episcopus sv rv\ 'PuyA?j, concilio primo, dicitur, can.vi. Quoque in loco turn ipse, turn ecclesia Romana olim habebantur satis docet Concilium Chalcedo- nense. Christianis plurimus, a multis seculis, per totum orbem dispersis, Pontificia est, papistica, apostatica, idololatrica, Romana. De nomine ideo cum sit incertorum hominum elJ^a, litem mittamus, spectemus rem ipsam.
IV. Ex quo a nonnullis excogitatum fuit id nominis, ecclesia catholica, omnibus verse religionis cultoribus, (quoniam non defuere, qui ecclesiam Christi intra hujus illiusve Christianorum particulse seu factionis limites ineptissime concluderent) mirifice placere in- cepit ; nee sane omnimodo prorsus immerito ; cum, per vocabulum illud, nihil nisi quod ipse Servator noster fore prasdixerat, exprimere voluerunt; nempe evangelium prsedicandum h oX»j rr\ olxovfAevr), Matt. xxiv. 14, seu sv 6'Xw rti xoffftu, cap. xxvi. 13, vel sis o'Xov rbv xca/tov, Marc, xiv. 9, et non tantum Judseis. Vocabuli autem istius Celebris illico facti, indies convaluit fama cum laude. Cum vero Papa Romanus in illud secularis potentise fastigium, per malas artes ascendisset, ut adulatores spe prsedse sibi allicere facile ei fuisset, id sibi, et factioni suse, ex eorum assentationibus (aliorum incurise et humili- tatis etiam benencio usus) trahere conatus est ; ipse interea haud illi- berali manu, ista iis vicissim remetiens, quas revera in ejus potes- tate unquam sita fuisse, nemo sobrius credere t. Ita olim factitaturn apud Horat lib. ii. Epist, ii. 99-101.
" Discedo Alcaeus puncto illius : ille meo quis ? Quis nisi Callimachus ? si plus adposcere visus, Fit Mimnermus, et optivo cognomine crescit."
Y. Eodem jure Muhammedani, Mussulmanni sunt; et Simon, olim, (teydXr, ©sou dvva/ug; atque Diana, magnum numen. Ubivis etiamnum terrarum, honestis titulis se ornant, qui plures sunt, Pauciorum scilicet, aut oppresses partis, factio nomenclatura est. Videamus ergo, etiamsi non ipsi ethnic! nomina ilia, qua3 turn tern- poris apud homines optimsB notse censebantur, sibi solis arrogaveririt; dum veri Dei cultores probrosis nominibus passim insigniti fuere. i Ante omnia quidem se solos fidem et religionem coluisse, cseterosj omnes superstitiosos, veterum deorum ignaros, atque, ut ita dicam, i hcereticos et schismaticos fuisse, et constanter gloriati sunt, et acer-