XV. Septima nota Bellarminiana est, unio membrorum inter se, et cum capite, episcopo Romano. Pudet gloriationis insolentis; unio ilia quaB inter Romanenses viget, maximum est Christiani no- minis opprobrium ; et nisi ea ratio, quaB pro utilitate facit, inter pluri- mos potissima esset, jamdudum pene nulla fuisset. Absit vis, tyrannis saBvissima, vivicomburium, ignorantia, avaritia, typhus se- cularis, mundi prassentis amor, dilutior statim apparebit, quam ut subsisteret, ista unio. Qualis autem sit testantur bella, latrocinia, lanienaB, caBdes, urbium vastationes, agrorum depopulations, quaB inter istius ecclesias membra, frustra reclamante pontifice Romano, quotidie perpetrantur fiuntque. Nisi stupidi, caBci, aut mortalium essent impudentissimi, juxta ac veritatis evangelicaB ignarissimi, in- sanissimaB hujus gloriationis dudum eos puduisset. Mallem ego ecclesiam in mille particulas divisam, quam papistice unitam. Dis- sidia, dissensiones, schismata, poKtica, ecclesiastica, animorum, opi- nionum, scriptorum, quse in ea hominum conspiratione, quaB se ecclesiam dici vult, vigent, novit terrarum orbis; in eo tantum ob varias rationes, politicas, seculares, Satanicas, consentire videntur astuti homines, et rebus seculi fascinati, quo veritati evangelicaB, et Christianorum per ipsum Christum partas libertati strenuk adversar- entur. Neque tamen assererem, nullam apud pontificios omnino unitatem haberi; cum de papa praBdixerit Spiritus, quod "faceret omnes, pusillos et magnos, divites et pauperes, liberos et servos, habere characterem in dextra manu sua," Apoc. xiiL 16. Inter etbnicos plurinaa ajiter se habuere. Fortis ille armatus totain do-
126 DE THEOLOGIES NATURALIS [LIB. I.
mum, orbem, in pace et unione continuit. Diversitas qusedam in cultu erat, non ei absimilis, quse apud ordines religiosos, quorum uni divus hie, alii magis alius placet, conspicitur. Summam rei quod attinet, pacem inter se conjunctissime sub capite suo Satana, ejusque vicario pontifice summo Romano coluerunt veteres idolola- tra3 ; pra3sertim postquam orbis urbi discesserit. Yarias religiones inferre, alios, quam quos ipse coleret deos, adorari, prsedicari, ne sineret, Augusto persuasit apud Dionem Mascenas, prout dudum alibi ostendimus: peregrines etiam deos inducere, duodecim tabu lar um lege vetitum. Romanis mores in sacris ab iis urbis alienos suscipere, nefas fuisse et illicitum, adversus doctrinam Pauli arguunt, Act. xvi. 21. Sola pene ^Egyptus haeresium postulata. In op- primenda veritate dissensio nulla. " Pagani," inquit Augustinus, Sermone de Jejunio, " colentes multos deos diversos, imo litigantes, atque inter se hostili odio ardescentes, tenent tamen in iis qualem- cumque unitatem, cum pariter eant ad eorum templa, diis ipsis iratis, ipsi Concordes sunk" Atque concordise hujus opinione elati, Chris- tianis dissensiones exprobrare soliti fuerunt ; teste eodem Augustino, lib. de Ovibus, cap. xv. ; et Clemente Alexandrine, Stromat. lib. vii. XVI. Cum cardinale pergamus. Sanctitatem doctrince, cum ejusdem efficacia, atque auctorum ejus sanctitate, octavo et nono loco memorat. Procul omni dubio doctrina sanctissima verissima est. Nam ipsum evangelium veritas est secundum pietatem, teste apostolo ad Titum, cap. i. 1 . Eademque maxime efficax ; cum " verbum Dei vivum sit et efficax/' Heb. iv. 12; "imo potentia Dei creden- tibus ad salutem," Rom. i. 1 6. Eo regenerantur " quotquot ex Deo nati sunt," 1 Pet. i. 23. Auctorque ejus sanctus; cum non nisi sanctissimus Dei Filius fuerit, Heb. i. 1, 2; Joh. i. 18. Quid autem sanctitas sit, quid verum falsumve, nos nisi ex eo verbo edocti, scire non possumus. Ea autem sanctitas quse videri potest, fingi potest; ea quaa fingi non potest, videri non potest. Sanctitatem autem Ro- manaa ecclesise testantur plurimi omnium ordinum in ea homines, fere omnes: clerus prsecipue ; testantur paparum vitas, mores, mortes, ethnicis detestandse; episcoporum fastus, superbia, avaritia, igno- rantia, ignavia, erudelitas, rapina; religiosorum, uti vocantur, astus, fraudes, impuritas, hypocrisis, peccataque innominanda: omnium idololatria; Jesuitarum pra3cipue fraudes, imposture, mendacia, pro- ditiones, homicidia, libidines, perjuria, atque omnibus omnium ordi num hominum peccatis extenuandis solertia. Eousque autem ejus ecclesiae sanctitas demum progressa est, ut ob earn apud Lidos Americanos, ubi vel maxime in honorem Christi et evangelii exco- lere earn debuerant, plane invisum et abominandum redditum sit ipsum nomen Christianum : ita ut quidquid tandem de iis statuatur, commune aliquid cum Christianis, eorumve religione habere, obsti nate et prsefracte renuant. Tandem eo rem deductam esse, conque-
CAP. IX.] CORRUPTIONE ET AMISSIONE. 127
ritur Ludovicus Granatensis, "ut apud gentes barbaras adeo sit Christianum nomen exsecrabile, ut si, quando ad eos monachi mit- tantur, ne illos simili odio detestentur, necesse sit dicere illos quid em non Christianos, sed patres esse, qui ad eorum salutem curandam venerint; e& enim crudelitate Hispanos erga illos fuisse usos, ut sanctissimum Christian! nomen, non pietatis et religionis, sed crude- litatis et immanitatis nomen habitum sit." Sanctissimus Dominus Jesus prostitute suo tempore sanctitatis hujus poenas repetet. Sancte etiam fecerant patres Societatis, cum in prsedicatione evangelii apud Chinenses, studiose Jesum Christum crucifixum fuisse occuluerint; atque ita in alium, nescio quern, Jesum, ut fidem ponerent, persua- serint; quod demum Romse prohibitum. Mirum autem est Bellar- minum hunc locum attingere ausum fuisse, cum probe sciret, facilli- mum factu esse, ex probatis historiis, suse ecclesiaB scriptoribus, exemplis quotidianis ingentia volumina exsecrandorum scelerum, libidinum, impietatum, prsecipuorum patrum istius ecclesise plenis- sima, conficere. Sed hoc pensum nostrum non est. Si de sancti- tate in hominum oculos incurreiite loquatur vir doctissimus, earn omnes secundum regulam aliquam vel divinitus datam, vel quovis modo receptam, mensurari debere confitentur. Ea autem erat quo- rundam philosophorum apud ethnicos doctrina, ut earn Christianos multos adhuc non pudeat sanctissimam appellare. Ejus efficaciam ad mutandos hominum mores plurima exempla probant; et quanta fuerit apud ethnicos, secundum philosophic pra3cepta vitae sanc- titas, notum est. Unam prseter fidem, et veri Dei in Christo cogni- tionem, quse sola vita seterna est, eorum, quae in oculos incurrunt, nihil pene illorum aliquot defuisse videtur.