130 DE THEOLOGY NATURALlS [LIB. I
tria habuere documenta, — quorum numen, potestas, summa vis, ac beneficia, tot mirandis prodigiis manifesta facta sunt, — ad novae in mundo antea inauditae religionis praedicationem, cui operi incubue- runt pauci, ignoti, superstitiosi, nihili homines, — desererent? Id qui- dem ab omni sapientia, constantia, fide, virtute, alienum satis fuisse visum est. Deumne ignotum, liberatorem crucifixum, religionem Judaicam, relictis diis patris, postquam per innumerabilem annorum seriem, iis bello, paceque usi fuissent, recipere aequum censeri de beat? mori satius esset, quam summum hoc scelus aut dedecus in se admittere : ut vero praejudiciorum horum montes superaverit evan gelium, notum est.
XIX. Lumen propheticum nota est Bellarmini duodecima ; non illud quidem, quod in divinis Yeteris Novique Testamenti scriptori bus inerat; non illud Jesu Christi, atque apostolorum ejus, cui inni titur omnis fides Christiana; sed futurorum quoddam praedicend donum, quod nonnullos in Romana ecclesia habuisse dicit, intendi cardinalis. Pseudo-prophetas omni aevo tarn intra, quam extra De: populum exstitisse, omnes norunt, nihilque est, in quo Satanas ho minum mentes magis fascinavit, sibique obnoxias magis reddidii quam rerum futurarum praedictionibus. Inter gentiles vixere Si byllae, gentilesque future; quarum oracula celeberrima, atque omni idololatrise foedissimae confirmationi servientia, prout apparet e. omnibus vaticiniis, ex libris eorum desumptis, quae apud Livium Ciceronem, aliosque exstant. Oraculum Delphicum, aliaque totu orbis veneratus est. Quousque Satanas possit, quousque Deus e permittere velit, ut futura prcedicat, non nunc disputamus. Id cer turn est, inter gentiles persuasissimum fuisse, lumen propheticm apud se solos resedisse; deosque suos, futurorum solos fuisse prse scios, atque praenuntios; donumque illud futura praenoscendi, cur multis communicasse ; hoc itaque etiam praejudicio occupati, verital bellum indixerunt pertinaciter.
XX. In decima-tertia nota sua, quae est adversariorum confessii infeliciter se expedit cardinalis ; nisi numerum quindecim notarut complere antea constituisset, procul omni dubio, hanc ineptissimam trivio non arripuisset. Sed utinam nulli fuissent inter patres antique scholasticos, aliosve, qui eatenus confessione sua gentilismo astipula fuerint, ut eos, si modo ptra Xoyov viverent, in ista superstitione sa vos fieri potuisse affirmarent ; neque unquam luculentius testimoniui ex ore ullorum adversariorum ecclesiae suae, extorquebit cardinalis.
XXI. Infelix eorum exitus, qui se ecclesice opposuerunt, dec mam-quartam notam constituit. Hanc etiam sibi adsciverunt idol-1 latrae. Gallorum sacrilegorum vravufaOpfav memoravimus. Aurwl Tolosanum,1 in proverbium abiit. Eorum, qui neglectis aut spreti
i « Proverbium de re exitiosa, et habenti funesta. De Sacrilega praeda Gallis pcjj niciosa." Vid. Justin, lib. xxxii. cap. iii.— ED.
CAP. IX.] CORRUPTIONE ET AMISSIONE 131
religionibus negotium quodcunque aggressi sunt, infelices exitus tra- dunt historic! omnes. Ex eo autem conjici possit, quantum fiduciae in nota hac posuere ethnici; quod cum primum evangelium innotes- ere cceperit, eo secularis felicitatis per varies successus, prosperosque erum eventus, succrevisset omnis superstitionis metropolis, ut quo Itius ascenderet, non habuit. Atque inde omnes rerum eventus nfaustos, bellorum exitus infelices, malaque omnia, quibus ullatenus afnigebatur humanum genus, Christianis eorumque religioni impu- anda esse, constanter affirmarunt. TJnde Tertullianus : " Praetexunt ad odii defensionem illam quoque vanitatem, quod existiment omnis ublicae cladis, omnis popularis incommodi, Christianos esse causarru Si Tiberis ascend it in mcenia, si Nilus non ascendit in arva, si ccelum tetit, si terra movit, si fames, si lues, statim ' Christianos ad leones' cclamatur." Similia habet Cyprian, ad Demetr., Augustin. lib. iiL de Civitat. Dei, cap. xxx., et lib. v. cap. xxiL, et quaestionis centesimae vicesimae sextae ad Orthodoxos, posterior pars haec est : Hug ds 6 ' ov ftstxvvrai offibirspcg, on Zag j&lv exsTvog xare?%e Tag <r6X&tg, xai ot aypol tvwpa'yiav V.CL] svdqvtav iKSKryvro, xa/ ravra
up* o5 8z avrag rb XpiffrtaviKov xarsXaQe xyjpvy/^a, xai o'/xuv, a/ o/xouvraic xai r%.g Xoiffqg tvtiriviag xarsffrvjffav g'^^ao/; xa} /&6Xig ra X&i~ \/a.va ruv vdXai v<?rb TUV 'EXX^i/wi/ fyeiyevrj{A.svuv xntf^druv xars^ouffai ri , yeyevriff&ai dtixvvovffi rrjg vraXaiag gi/^v/ag xaj rqg vsag spq{Afag xarzpag rag Spqffxsiag a/rfag a/A<porspuv irpo<pepovffai. Certissimum itaque st, Bellarminum hie non nisi Gentilium armis pugnare. Videantur cripta apologetica Christianorum veterum ; Justini, Tertulliani, Ar- obii, Augustini, Orosii, quid de hac nota statuerint ethnici, quid evera statuendum sit, ostendunt luculenter.
XXIL Felicitas temporalis divinitus concessa, ultima nota veras cclesiaa Bellarminiana est. Si ad perdendam ecclesiam sobrius iccessisset, notam hanc vix adhibuisset. Ethnica est, Muhammedica, -erbo Dei imprimis adversa. Ea quidem adversiis prophetam Je- emiam contendit turba idololatrica Judaeorum in ^Egypto, Jer. xliv. i5-18: " Respond erunt Jeremiae omnes viri illi qui sciebant uxores uas adolere diis alienis, et omnes feminae ipsae quaa adstabant, con- jregatione magna, totus denique populus habitantium in terra Egypti, in Pathroso, dicendo, In verbo quod indixisti nobis no- nine Jehovae, minime sumus auscultaturi tibi. Sed omnino facturi, [uodcunque verbum prodierit ex ore nostro, adolendo reginae cceli, '.t libando ei libamina, quemadmodum fecimus, nos, majoresque lostri, reges nostri, ac principes nostri, in civitatibus Judae, et in >lateis Jerusalem : nam satiabamur cibo et erainus hilares, ac ma- um non experiebamur. Ex quo vero desiimus adolere reginae cceli, t libare ei libamina, eguimus omnibus, et gladio ac fame absumpti umus." Eat nunc cardinalis, et doceat nos, quid inter suam hancque udaeorum notam distet. Ex utraque parte acerrime disputant, et
,132 DE THEOLOGY NATURALIS, ETC. [LIB. II.
felicitatem ex una divinitus concessam, ex qua coelestium cultui se dederunt, exaltera miseriam summam ob ejus neglectum se^retulisse, affirmant. Sed quid ista sunt quaaso, panis, scilicet, cibus, hilaritas, si ad ea, qua3 orator ethnicus in hujus notes assertione profert, conferan- tur? " Quam volumus licet/' inquit, " patres conscripti, ipsi nos ame- mus: tamen necnumero Hispanos, nee robore Gallos, nee calliditate Pcenos, nee artibus Grascos, nee denique hoc ipso ejus gentis et terrsa dornestico nativoque sensu Italos ipsos ac Latinos, sed pietate et re- ligione, atque hac una sapientia, quod deorum immortalium numine omnia regi gubernarique prospeximus, omnes gentes nationesque su- peravimus," Cicer. Orat. de Haruspic. Responsis, ix. Si virum consula- rem gravissime de Romanorum rebus gestis, victoriis, successibus prodi- giosis disserentem audiret cardinalis, omnibusque hisce in vanissima3 superstitionis confirmationem abutentem, quid quaaso haberet quod reponeret? verce ecclesice, adeoque religionis, et cultus veri, notam hsec pra3bere, non iret inficias; manus daret necne, incertum; quo se, ac veritatem tueretur, difficile admodum est conjicere. Ita Dionysius Halicarn., Antiquit. Rom. lib. ii., affirmat se sacra Romana exposuisse, "iva roTg ayvoouffi rqv 'Pw/Aotiuv svfftQeiav, yv 01 dvdpsg fanrydtvtv, fjs/j vapddo^ov pavfi rb vaVTag avroTs rb x,a\Xiff-ov XaCs/f roi>£ rtoX'sftovs rtXog, atravruv yap avruv rag ap%ag xat rag vvoQifcig evfc&ardrag (pavqffovraj rtoiqtfa/jszvoi, xai dia rovro ftdXiffra rovg SzoiJg sff^Korsg ev ro/g xivdvvoig sufLtveit' — llOC est, " Ut quibus hactenus ignota fuit Romanorum pietas, mirari de- sinant, semper eis felices contigisse bellorum exitus; omnia enim ilia religiosissime,ac justissimis de .causis auspicati esse, comperientur ; ideoque deos in periculis habuisse maxime propitios."