XXIII. Atque hsec omnia in eum finem dicuntur, ut vis ilia di- • vina et efficacia evangelii, seu de cruce Christi sermonis, qua de
omni cultu idololatrico intra breve temporis spatium insignia tro-j phsea constituit, magis eluceseat: ea sola freti, atque Christi in ea praBsentia, potentiaque, paucissimi, homines innumeros, totum mun- dum; pauperes, rerum dominos; insipientes, sapientissimos ; indocti, doctissirnos, — pvsejudiciis, rationibus, traditionibus antiquissimis, mi- raculis, argumentis iis, quas Christiani saltern nomine tenus irrefra- gabilia etiamnum censent munitos, — adorti, non destitere, donee per mille pericula, mortes, cruciatus, discrimina innumera totum mun- dum Deo atque Christo subegissent.
XXIV. Cum piimum autem lumen evangelii elucescere coeperit, dominatus sui Catholici, et antiquissimi ruinam ex multis indiciis Satanas pra3sentiscere visus est. Ne tamen fatiscere, aut in ex tremis sibi deesse videretur, nullum non movit lapidem, quo se suosque ad versus veritatem ccelestem muniret, illamque opprimeret, Pra3terquam enim, quod immani crudelitate mancipia sua in evan gelii professores sssvire coegerit, ut si fieri potuerit,, veritatem in illoram, qui earn coluerunt, sanguine suffocaret, etiam superstitioneni
CAP. I.] DE THEOLOGIA AD AMIGA ANTEDILUVIAN A. 133
illam, qua ipse unus omnia erat, varie instaurare, atque ei novas vires, novumque nitorem addere conatus est. Cum enim duae Gen- tilismi partes fuerint; vanaB scilicet de Deo rebusque divinis opina- tiones, atque cultus idololatricus, plurima fuere in utraque parte inter omnes homines receptissima, a quibus ipsa ratio humana, cum ilia ad examen revocaret, necesse habuit abhorrere. Ne ideo ex iis primo dubitandi de tota ilia vanissima superstitione, qua illaqueati fuerunt, ansam ulli arriperent atque proinde veritatem investigandi, statim ac evangelii fama in mundo percrebuit, viros magnos doc- tosque excitavit, qui salva ejus auroxparopfa opiniones de Deo rebus que divinis spirituales magis, atque a recta ratione minus abborrentes excogitarent, defenderentque, atque cultus celebrandi rationes minus saltern ineptas, ridiculasque iis, quse vulgo in usu fuere, statuerent. In prima opens parte, Amelius, Eumenius, Plotinus, Proclus, Hie- rocles, Celsus, aliique sedulam ei navarunt operam. Isti etenim quamvis idololatrias essent retinentissimi, opiniones tamen de Deo sobrias magis, quam philosophorum vulgus antea tradiderat, sedulo exposuerunt; atque vanas, falsas, noxias de numine sententias ex- ploserunt. Hoc autem conatu illos ejus veritatis, quam odio habu- erunt, beneficio, qua3 jam sui radios in hominum mentes immiserat, usos esse, certissimum est. Eorum, qui cultum nefarium, atque mysteria ejus sceleratissima fuco delinire sategerunt, principes fuere, Apollonius, Porphyrius, Jamblicbus, et Julianus; atque in hisce con- stitit ultimus mentis Hellenismi conatus. Praepotuit autem Dei verbum et Spiritus; donee invalescente hominum malitia et impie- tate, a vero puroque Dei cultu, totus pene terrarum orbis denuo- turpiter defecerit.
LIBER II.
DE THEOLOGIJE POST LAPSUM ET INGRESSUM PECCATI, INSTAURATIONE, ET CORRUPTIONS DENUO ;
SEU DE THEOLOGIA ADAMICA SUBLAPSARIA ANTEDILUVIANA.
CAPUT I
leologia gradatim corrupta, gradatim instaurata — Theologia in abstracto, doc- trina divina — Revelationum gradus — Theologiae supernaturalis ortus — Pri mus in promissione seminis mulieris gradus — In ea promissione fcedus novum datum, initum, stabilitum — Vis vocis nv^ — Natura foederis Deum inter et homines, Gen. iii. 15, explicatur — Christus mediator promissus — Agnus mactatus — Novae theologian capita praecipua — Quae in Gen iii. 15, addueunt Targumistas, et Paulus, Epist. Heb. ii. 14 — Dies novissimi qui — Christus mulieris semen — Recentiorutn Judceorum malitia — Socinianorum «^x«y/«
BE THEOLOGIA AD AMIGA [LIB. II.
Vulgati interprets hallucinatio notissima — Commentatorum nonnullorum
blasphemia Fabritii Boderiani insania — Adami pcenitentia et gratiarum actio
Novaa theologize prsecepta, quee et qualia — Sacrificiorum institutio — Circa
eorum ortum pontificiorum, Socinianorum, Episcopii nugse — Smalcii sententia refutata Porphyrii, examinatur — Theologies Adamicae post lapsum summa.
I. QILE ad general es theologice notiones pertinent, libro superiore exposuinms. Ostendimus etiam theologise sftpvrou, seu originariae, ortum, usum, et apamffpov. De succedaneae alius theologiae uTraXXax- wiou institutione porro agendum. Caeterum, cum neque naturalis ista corrupta penitus, neque nova ista, quam aggredimur, instaurata aoXX^v, et povoudus fuerit, sed vohvpspug xat -roXurpeVwg, ilia corrup- tionem passa sit, hsec autem perfectionem suam obtinuerit, utriusque gradus celebriores, paucis exponendos duxi.
II. Theologiani, aut in abstracto (uti loquuntur) pro doctrina divina, aut in concrete pro habitu mentis in theologis, seu £gg/ vpbg didKpi&v TtaXoD rs wl xaxov, Heb. v. 14, sumi posse, antea docui- mus. Ita de astrologia, Aristoteles: " Astrologia dicitur et ipsa de rebus coelestibus disciplina, et nautarum de iis rebus peritia." 'Aarpo- \6yo$ enim idem antiquitus, qui et aarpovof&os. Qui, nescio quos, siderum effectus prsedicit, nunc ita nominatur. Omnis autem veri nominis theologia postlapsaria ejusdem generis est. Variis reve- lationum gradibus objective tantum aliquoties innovata. Habitus ideo iste mentis, quo doctrina ilia comprehenditur et percipitur, idem prorsus est in omnibus omnium seculorum theologis. Cum autem multus de eo sermo nobis erit, in theologiaB, proprie sic dictae, Chris- tianse consideratione, omnem ejus doctrinam eo remittendam duximus. De variis revelationis supernaturalis, seu novas theologise gradibus et progressu, primo in loco paucis agemus. Hanc autem doctrinam om nem innuit apostolus ad Heb. i. 1. Et quoniam iis pares pene corrup- tionis [gradus] theologia primigenia sortita est, illi etiam dicendi sunt.
III. Post ingressum peccati, atque theologisB naturalis avupeuav et &<pavi(r/j,6v inde subsequentem, ex infinita gratise, sapientiaa, et yfaavOpuirfas, divinae abysso, prodiit theologia Adamica antediluviana, seu promissum evangelicum vafjwpurov. Hie theologia superna turalis, primum vestigium firmavit, hie ortus et primus ejus gradus erat. Haec ergo mentis et gratiae Dei revelatio, primo enarranda est ; utque progressum ejus susceperit theologorum corruptio, deinde &#offraff/a catholica, atque vavuteQp/a horrenda. Veram omnem theologiam foederi alicui divino niti, antea ostendimus. Quamvis autem nna nudum promissum aliquoties significet, atque in eo sensu primum usurpetur in Scripturis, Gen. vi. 18, Exod. xxxiv. 10, Esa. lix. 21, tamen, cum istiusmodi promissum bonum aliquod exhibeat, quod officiorum restipulationem, seu tvveidfasus ay aft c ex&pwrwa sig Ssov, exigat, Jer. xxxi. com. 33, omne foedus divinum prascepta et promissa sua habere, pronuntiare possumus. Cum