V. Atque ista consideratio omnes idololatras ita semper suspenses tenuit, et sollicitos, ut quamvis timori et fluctuation! sacris columnis et simulacris mederi tentaverint, uti statim videbimus, tamen fieri non potuit, quin incertitude ilia mentis, qua agitabantur, aliquoties erumperet, et se proderet Inde erat, quod populus Atheniensis Demetriurn Poliorcetem, urbis liberatorem, divinis honoribus accipi- entes, carmini Ithyphallico, seu hymno sacro ei mcenia ingredienti cantato, liaac inter alia inseruerint: —
Tfl rov xpmria'rou f
K«< Ssas 'At
"H OVK t%OUflV WTK*
*H oux. ilfflv, n ou wpotr'i%auffiv fiftTv oiibl tv
2s ^l wapovtf opupiv, Ow %vXivov, ouot Kt&ivov, aXX* aA.jj^/vav* —
" Salve, 6 Neptuni, dei potentissimi, et Veneris fili : Alii profecto dii vel procul absunt, vel auribus carent, vel nulli sunt, aut rebus nostris curandis animum non advertunt, te vero nos prassentem cernimus, non lapideum aut ligneum sed verum numen/' Refert, ex Duride Samio, Athenaaus Deipnos. lib. vi
VI. Ob hanc causam, Israelitse in deserto Aaronem ad vitulum aureum conflandum adegerunt, Exod. xxxii. 1. " Abest/' inquiunt, i( hie Moses, surge ergo tu et fac nobis deos, qui nos praacedant." Non dicunt alios deos, neque absolute deos, sed •" deos, qui nos praace- dant," et auxilio suo nobis adsint. Non enim alium Deum a Jehova efflagitarunt, sed praesentise divinse, ad quod in rebus dubiis et arduis confugerent, signum aliquod visibile. Atque istiusmodi signa populo isti carnali postea sunt a Deo indulta; ab ipso solum tamen instituta. Hocque initium fuit prsevaricationis fatalis isti populo. Unde in proverbium abiit, *?&n pyo &Tp:iK ni px^ niijnia ^mw *fr j^,— "Non accidit tibi, 6 Israel, ultio aliqua, cui non sit uncia de iniquitate vituli." Frivolum est et 'Iou5«/%wraroi/ quod rabbinorum nonnulli, ex verbis istis Aaronis, " Aurum in ignem conjeci, et prodiithic vitu- lus," quasi ex improvlso et sibi nihil tale cogitanti exsiliisset, pecca- tum formationis vituli in colluviem JEgyptioram, inter quos magi nonnulli fuere, quorum arte factum est, ut praater omnium exspecta- tionem vitulus prodiret, transferre conantur.
VII. Haec igitur primis idololatris, postquam coali sidera numinis loco habenda duxerunt, novae superstitionis occasio exstitit. Ut omne mendacium aliorum plenum est et fcecundum, ita maximomm maximum. Neque error ullus est, qui orrantibus aut non pluri- morum illecebras suggerat, aut necessitatem invehat. Absentia fuere ista numina. At in periculis, in rebus dubiis et arduis consti- tutis, Deo praesente opus erat. In angustias hasce conjectis, ex rectae rationis dictamine revertendum erat ad Deum ubique praa-
CAP. VII.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRL&. 209
sentem. " Sed non visum est eis Deum ilium verum in notitia re- tinere," uti loquitur apostolus, ad Rom. i. 28; ideoque tradidit eos Deus in mentem omnis judicii expertem. Ea mente praeditis ali- quid faciendum erat, quo deos, quos elegerant, sibi prsesentes sis- terent.
VIII. Deinde, cum effectus operationum corporum coelestium, communes essent et omnibus sequales, admodum intellectu erat diffi cile, quo quisque modo peculiari eorum beneficiorum, quse ex iis emanare crederent, participem se redderet. Nam qui ita omnium Deus est, ut etiam singulorum curam non gerat, neque ulli aliter benefaciat, quam cum universis quidquam largitur, revera nulli Deus est. Qui Deus meus non est, is mihi Deus non est. Atque hinc etiam se in difficultates incredibiles prsecipitatos esse, intelligerent facillime. Sed jacta erat alea; et quo cosperant, erat porro pergen- dum. KoivaJs itaque ewoiais, et naturse ipsi vis inferenda erat. Non minoris constitit abs unius Dei imperio et regimine humani generis defectio. Novis diis sensibilibus constitutis, reclamavit rationis rectee quod erat reliquum, prcesentes non esse, singulorum curam non gerere, ideoque neque deos, aut colendos, aut timendos. Malis nodis malus cuneus adhibitus; et mendacia mendaciis tecta, ne per- plueret. Duplici enim huic defectui ex primo et maximo idololatriae peccato oriundo, ut occurrerent, ope SatanaB novas vias inierunt idololatrse, quibus absentia numina, prsesentia exhiberent, et influxus eorum beneficos contraherent, et in pra^sens aliquod objectum sin- gulis expositum includerent. Atque hsec erat sacrarum columnarum, stelarum, statuarum, et simulacrorum origo; quain deinceps expo- nemus.
IX. Duo fuerunt, uti diximus, incommoda, quibus se in novorum deorum electione premi senserunt idololatraB: primum, quod ab- sentes et procul distantes essent; quod singulorum curam non gere- rent, alterum. Hisce columnarum et stelarum erectione mederi voluerunt. Etenim ex istarum ad solem, lunam, astraque relatione, vel incantationibus diabolicis inducta, vel dedicationis vi irnposita, ipsa sidera prsesentia sisti, per Spiritum quendam ^Ethereum, et in- tiuxus salutares, ex eis, votis et precibus a quo vis elici potuisse, exis- timaverunt. Ita nos docet ex antiquis Sabaistarum monumentis, Rambam in More Nebuch. par. iii. cap. xxix. : " Secundum/' inquit, " sententias illas Sabiorum erexerunt stellis imagines ; et soli quidem imagines aureas, lunae vero argenteas, atque ita metalla et climata terras inter stellas partiti sunt. Dixerunt enim climatis, N. Deum et stellam N. Deinde sacella sedificaverunt, imaginesque in illis collo- carunt, arbitrantes vires stellarum influere in illas imagines, easque intelligendi virtutem habere, horninibus prophetise donum largiii, et denique, quse ipsis utilia et salutaria sunt, indicare; ita dicunt de arboribus, quae sunt ex pactione stellarum illaruin, cum arbor quce-
VOL XVI L 14
210 ORTTJS ET PROGRESSUS IDOLOLATRm [LIB. III.
dam stellse alicui dedicate, nomine ejus plantatur, et hoc vel illo pacto colitur, quod virtutes spirituales stellse in arborem illam in- fundantur." Totum mysterium pandit Plotinus, Ennead. iv., lib. iii. cap. xi. : Ka/ fioi doxovffiv, inquit, o/ craXa/ goipo} offoi JGouX^tfay Sgouj avroTg vaptTvai, hpd xai a/aX/x-ara tfcuqffdpsvoi s/$ rqv rov tfavrbg dxldovre;, zv v& Xr/Cs/i', ug -/ravra^oD ptv evdyu'yov •$»%$$ pvffig' ys ij.lv pdffrov av e*q dxdvruv, &i rig vpb$ KaQitii n rexrpvairo duvd/Msvov