nva a\)7r&' " Atqui mihi videntur veteres sapientes quicunque opta-
bant sibi adesse deos" (quos scilicet propriis oculis longe a se dissitos esse viderent), " sacra, statuasque fabricantes in ipsam universi natu- ram mentis aciem direxisse; atque inde animadvertisse naturam animse ubique ductu facilem admodum pronamque esse, omniumque facillime posse capi, si quis fabricaverit aliquid, quod facile ab ipsa pati possit, patiendoque portion^m aliquam ab ipsa sortiri." Hoc est quod docuimus; nempe sperasse idololatras, Plotinianos istos sapientes, se vim seu virtutem animaa cceli, siderumque capere, atque in stelas seu statuas includere, ita ut ipsis semper prassens ad- esset. Ut doceat vero haBc fieri potuisse, addit : TlpotiKa&tg bl rb bxuffoZv IM'iriQtv, utiffsp /tdTQtfrpoy apwdffou tJdog TI duvdfjt^vov — " Facile patiens est, quod qualicunque modo imitatione aptum est; velut speculum speciem quandam arripere potens:" hoc est, ubi ayaX^a seu simula crum virtuti coelesti erigitur, in istud descendere ilia prona est, quo imagination! respondeat illius fabricators ; ayaX/^a autem statim earn arripit non aliter, quam speculum speciem corporis sibi adposi- tum: Ka/ yap, inquit, ^ rov iravrbg <pv<tig tfdvra ttfAq^dvug effoiri6a.[jJtvri tj$ lLtW<stv uv g/rXg Tcvg Xoyoug- — "Etenim universi natura omnia admirabili quodam artificio fabricat, ad illorum imitationem, quorum in se possi- det rationes ;" — hoc est, nihil est inter base inferiora, quod non fabri- catum sit ad instar virtutis alicujus, quse in mente universi prius exstitit; quse est Platonicorum doctrina de ideis. Sequitur apud phllosophum : 'jbrtity zxaffrov ovru$ sy'sv&ro sv 6'X^ Xoyoj, og Kara rov vpb vXqs e/MfAopptoro, (fvvq-^uTO -ru> Qifi exstvw naff 'ov eyivsTO, xai eig ov zJds q •^u%q xai tfye, KQiwgu' — " Cum ideo sic unumquodque fiat, certe ratio in materia, quaB secundum rationem materiae superiorem formata est, conjuncta est illi Deo, secundum quern facta fait, et in quern sus- pexit anima, habuitque, dum faceret" Qua3 verba totum myste rium absolvunt. Datur quredam materise in simulacrum conflatce ratio, quae exacte respondet rationi illi ccelesti, qua3 ante materiam istam exstitit, hincque oritur inter simulacrum et illud ipsum, cui consecratur relatio. At vero cur simulacrum hoc, seu hsec pars materiaB, hunc Deum, seu hanc portionem vis ccelestis sibi adjunctam habeat, potius quam aliam quamcuuque, nonduni constat. Id ver6 ob rationem duplicem fieri ostendit. Primo, quia secundum Deum ilium, fabricatum est: 2u^-\j/aro r& Qsti szs/vy xa£' %v syiv&ro. At quomodo scire potuit simulacri fictor, secundum cujus Dei vim
CAP. VIII.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^E. 211
emanavit ista materia a se ita formata? id a sua ipsius anima per- spectum habere potest ; in quern enim anima suspexit, cum ayaX/^a fecerit, is est, secundum quern fabricatur. An autem meliores ra- tiones, cur hsec vel ilia imago hunc vel ilium sanctum potius, quam alium quemvis referret, hodiernae iconolatrse reddere possint, equi- dem vehementer dubito.
X. Ceterum, ut id obiter addam, delirium hoc idololatricum apud plurimos, qui artem nefandam sub nomine astrologies judiciarise ven- ditant, adhuc palam hseret. Figuras enim et imagines conficiunt, quas formaB ccelestium corporum respondere fingunt; inde eas vir- tutem, mirosque effectus acquirere a figura ccelesti stolidis persua- dent. Habent et statuas et imagines, in quibus siderum spiritus includi dicunt. Isti autem spiritus utrum corporum ccelestium vires sint, an dsemones stellarum pedissequi, nesciunt. Sed crassam ido- lolatriam hsec omnia sapiunt, quamvis non puduit Albertum Magnum in " Speculo," Marsilium Ficinum " De Vita Ccelesti Comparanda," Hieronymum Cardanum, aliosque, absurdissima hsec ethnicorum hominum portenta, orbi Christiano, sine veritate aut modestia ob- trudere. In hisce autem consistit omnis magise ratio ; a quo crimine icuncularum apud pontificios, quas Agnos Dei vocant, cereorum, aquce lustralis, aliarumque reruni, consecrationem, neutiquam libe- rare possum.
CAPUT VIII.
SEU DE ORIGINE ET PROGRESSU IDOLOLATRI^E. — CAP. VI.
Idololatrise progressus — Primi cultus superstitiosi objecta visibilia — K/ovs? vvpaftou- 3i7f, \'dot upyai, fiourvXia,, ~~:f?, trrvZ.su, ayaX^aa quid — dementis testimo- nium, Phoronidis, Eumeli — Stelarum origo ex Clemente — Verier sententia — Lapis columnaris in agro Colcestrensi — Attat upyo'i — Pausaniae, Maximi Tyrii, Suidse testimonia — Bivo-apns— Stonehenge — Agabalus; Idaea mater — Persae ayaX^ara destruunt, et irrident — Dianas Ephesinae simulacrum — • Gerinanorum idola; luci imaginibus vacui: robora— Antiquissima templa sine simulacris — Nulla antiquitus ayaX^a-ra — Lapides rudes et quadran- gulares — Ba/ru'xia — Lapides sacri — Sanchuniatbonis testimonium — Lapides vivos Uranum excogitasse fingit — Pleraque, quae ex eo promit Eusebius, ri- dicula — Finxerunt veteres lapides l^v^ovs — Ba/ryXa? apud Hesychium /S«/- ryXav KV KKTavivois, proverbium unde natum — B«/<™Xa apud Damascium Photii — etfet-rtvu quid — Lapides uncti, apud Clementem et Arnobium — Ba/rwX/« unde dicta — Scaligeri conjectura — Erectio lapidis in Bethele Jacoba3a — r^^ quid significat — Jacobi factum quale — Et cui fini — •"^'a cur titulum- red- dit vulgatus interpres — Deorum i?n<pav£<a/, Dionys. Halicarn: Cicer. — Fes- tum ^bristianorum — Lapis Bethulicus cultus inter Phoenices — Idololatrias progressus — Statuae in effigiem oris humani soli dicatae, alia plura
I. Eis, quse de progressu ido!olatria3 in prsesentium objectorum iltus religiosi inventione diximus, fid em facit, qua3 ex rerum monu-
2] 2 OKTUS ET PKOGRESSUS IDOLOLATRIJE. [LIB. IIL
mentis primorum visibilium ttGatpdruv memoria superest. Ilia an- tiquitus duum generura fuere; xioves scilicet <ffvpaposibs?g, columnas acuminatce; et X/0o/ apyol, rudes lapides et informes, quibus /3a/ruX/a addi possunt. Non nisi longo post, temporum decursu, simulacra ad formam humanam effigiata erant, cum scilicet mortuorum cultus per Hellenismum introductus esset.
II. Columnas sacras ffrqXag vocant Grseci. Ita KlXft reddunt LXX. prohibentur Lev. xxvi. 1, Deut. xvi. 22. "'"Dlfp /' inquit Kimcbi, " la pis est, qui ad adorandum erigitur." Est a 3^J, "statuit." Ita ' AcroXXwv 'Ayvievg, pyramis erat, teste Hesychio, seu xiuv sJg ogi) XTJ/WV. De hisce Clemens Alexandrinus, lib. i. : Hpiv yap ovv &xpt£ufifrou rag rZ>v ayahfAaruv tfysstfsig, xiovag iffrdvrsg 01 craXa/o/ sffidov rovroug <ug ap&pvfA&ftt rov 0soD. ' Apidpvpa istiusmodi est simulacram, quod quasi numinis sedes est. Id est quod diximus; cum ayaX/^ara nondum accurate effigiarentur, columnas stiterunt, qusQ minimum absentium virtutem reciperent, et ita fierent quasi deorum sedes. "A/aX/^a autem est imago artificiose fabricata. Hav e<p' £ rig aydXXerai, inquit Suidas; hoc est, quod ita oculos pascat, ut mentem Isetitia quadam afficiat.