III. Hue spectant, quas ex Phoronidis auctore, de Callithoe prima Junonis sacerdote refert idem Clemens: —
Apyiitjf, %v ffriftfiatri xetl Qutrdivaiffi 'offftno'iY >rtf>i xlovot, ft,o,x,pov u,va,ff<rtis.
" Callithoe janitrix Junonis Argivae, quam primam infulis et vittis ornaverunt, circa reginse columnam." Maxptv vocat poeta ; quia in longitudinem erecta erat (TrjjX»j; aliter quam X/0o/ dpyoi. Ita xiuv apud Homerum aliquando paxpog, aliquando v^Xog dicitur. Si- milia etiam ex Eumelo profert ; scil. :-
"Oq>pa §tu Itxtirvv KXfoti'ivia, n xfifAa.ffoc.tfjtiv 'S.ros.SfAuv Ix, "£u.6iuv, XKI xtovaf v-^ijXoi'o.
Quamvis forsan nihil aliud voluerit Eumelus, quam &xpt>Mvia, et spolia ex antis et columnis suspendi solita; quod notissimum.
IV. DaBmones autem ha3C invenisse, scribit Clemens ad imitatio- nem columnaB istius, quse Israelitas in deserto prseibat. Alii vide- rint; ego non dubito, quin eo ipso tempore, quo erectum est taber- naculum, istiusmodi columns et tfr^Xa/ in communi usu apud multas gentes fuerint. Inde forsan prodierunt Dii Anthelii, ostiorum pre sides; columellse ad fores templomm, aliarumque domuum. He- sychius, 'Avr^X/o/ ^go/ o/ vfi rw §vpZ>v '/tyvpsvoi, Athenseus, lib. x., tietrw auXjjg; hoc est, in primo domus aditu sub Dio. Nondum homini- bus in mentem venerat a/aX^aro-jro/fa, aut sixovovoiia, cum primum columnas et tfr^Xag religionis causa posuerunt. Cum enim sidera coelestia tantum numinum loco habuerunt, cur eis simulacra forma humana ficta et fabricata erigerent causa nulla erat. Id quidem invalescente superstitione, cum idem scilicet sol esset, et nescio quis
CAP. VIII.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI-E.
213
Apollo, factum ; sed cum nihil aliud in animis habuerint idololatrse, quam numina absentia visibili aliquo signo prsesentia sistere, cujus- cunque animalis in eo signo reprsesentatione, nihil iis opus erat. Istiusmodi columnam in agro Colcestrensi Trinobantum memini me videre; cui sequentia secula imaginem crucis imposuerunt, atque in usum novaa superstition is consecrarunt denuo.
V. Deinde, cum columnis istis acuminatis, in eundem finem usi sunt saxis rudibus. Ita Pausanias in Achaicis : 'Erfr^jcacv ds, inquit, l
rov ayaX/z-arog rsrpdyuvoi X/$o/ rpidxovra ftdXiffra dpiO/nov rovrovg <baps?$ sxdffrov $sov rtvog OVO/AO, stfrt.syoi/rs*;' ra ds sri -raXa/orara xal roTg Kuffiv "EXX»j<r/ Ti/j^dg Ssuv avrt ayaX^arwc £/%ov apyoi X/$o/. Illustre testi- moriium. "Prope simulacrum lapides fere triginta erecti sunt, quad- rangula figura ; singulos certis deorum nominibus appellantes Phar- enses venerantur ; et sane Graecis patrium fuit ; rudes lapides pro diis simulacrorum loco colere." Istiusmodi lapidum meminit in Boeoticis. Hoc, inquam, moris erat Grsecis istis antiquissimis, quos ex Platone docuimus, solem, lunam, et cceli sidera alia, eaque sola coluisse. Et Maximus Tyrius de Arabibus, Con. xxxviii. : 'ApdZioi psv asSoutfi ovnvu ovx oJdot,' rb ds ayaX/xa o tJftov, XtQog yv rsrpdyuvog. Dei ignoti signum erat lapis quadrangularis. SedDeus is %tvffdpq$ vocabatur. ToDr* sari, inquit Suidas, §eb$ apy^ Deus Mars; qui. in expositione no- minis sine dubio errat; addit vero, quisquis fuit ille deorum: T^ ay«?^a, \iQog stiri fj^s\a$ rsrpdyuvog, arvvrurog, v^o$ ffoftuv 6' svpog dvo, avdxstrai ds sir} (3dffsu$ %pvffqXdTov rovrw $vovffi, xat <rb a/fta, ruv hpsuv vpoxsovGr xa/ roDro striv avTo?$ i] ffvovd?)' — " Simulacrum est lapis niger, quadratus, nullam figuram incisam habens, seu rudis, altitu- dine pedum 4, latitudine 2, innititur basi aurese : huic immolant et victimarum sanguinem profundunt, atque hsec est ipsorum libatio/'
VI. Ejus generis forsan lapides fuere, uti hie in Anglia in agro Sarisburiensi, saxa sunt ingentia et rudia, A/0o/ apyoi, ut loquitur Pausanias. Jonesius architectus peritissimus, libello peculiar! ea sacra fuisse, probat. Lunam sub Andrastes nomine antiques Britan- nos coluisse, auctor est Dio Cass. Histor. lib Ixii. Soli autem et lunae, istiusmodi lapides erecti fuerunt.
VII. Lapides hosce, atque columnas siderum cultores erexisse, ut in eis prassto haberent numinum, qua? coluerant, tutandi et be- nefaciendi vim et evepyuav, antea ostendimus. Id per ^Etherei Spiritus lapsum fieri potuisse credebant. Tandem ipsi lapides, dei aut divi nuncupabantur. Lampridiusin Vita Heliogabali: "Lapides, qui Divi dicuntur, ex proprio templo Diana3 Laodicese, simulacrum ex adyto suo, in quo id Orestes posuerat, auferre voluit." Non nisi istiusmodi x/doug dpyovg soli, lunseque consecratos, intelligit historicus ; qui temporis decursu deorum nomine censebantur. Inde mos jur~ andi Jovem lapidem. Et de idolo Agabalo unde nomen suum mu- tuatus est hominis monstrum pseudo-Antoninus, Herodianus:
ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^. [LIB. III.
rig £<m ptyterog, xdruQsv ffspupepfc, XTJ/WI/ sif ogunjra-— " Lapis maxi- mus, basi circular!, in conum desinens." Etiam i>jo $& est de-minus rotundus; quo nomine solem ipsum denotabant; nisi potius sol ^J r6s, Syriace, hoc est, Deus Gabalitarum dictus sit, nomine a loco cultus desumpto; ut Baal Peor. Idsea mater, quam tanta religione Pessinunte Bom am advectam tota civitas in Mde victorise collocavit, istiusmodi lapis erat teste Livio, lib. xxix. cap. xi.
VIII. Priscis itaque temporibus apud multas gentes, ayfapara in nullo usu fuere, neque cognita, quibusdam etiam odio habita. De Persis in KXe/£ Herodotus: 'Ayatyuxra plv xai vqoug nal /3uf/,we ou% sv v6/j,w tfoisv/Asvovg tdpvsffQai, aXXa xai ro/ir/ vro/gDo1/ f^upt^v stf/p'spovffr ug /Jt,sv k[Lol doxesiv on ovx avdputfcxpv&ag svoftulav rovg Ssovg, nararttp 01 "EXX^vsg, eJvat, cap. cxxxi.; — "Neque simulacra, neque templa, neque aras exstruere consuetude est; quinimo hoc facientibus insanise tribuere, ob id, ut mea fert opinio, quod non quemadmodurn Grseci, sentiunt deos ex hominibus esse ortos." Illustre testimonium. Persas solem et lunam cultu religiose prosequutos esse, superius osten- dimus. Ei superstitioni a primis idololatris acceptse adhserentes, numina, qua3 invexit Hellenismus, nunquam adrniserunt, atque ob earn causam a/aX/^ara nulla habuerunt. Inde Xerxem in ex- peditione Europsea ayctX^ara e/xoru$ xaQaipttv, " simulacra ex discipline institute sustulisse/' narrant, qui Magorum historian! scripserunt, apud Diogenem Laertium in operis procemio. Imo non tantum istiusmodi simulacra sustulerunt, sed et irriserunt suaviter. Cum enim Cambyses templum Vulcani Memphiticum ingressus esset, croXXa ru) a^aX/^ar/ xargysXa^i/, Herod, lib. iii. " Simulacrum multo risu excepit:" et in Cabirorum fano, Ta a/aX/^ara svevpTjas, ToXXa xaraexu^ag- — "Simulacra concremavit, multis in ea jocatus." Cremavit more patrio, quia hominum simulacra ; risit, quia ridicule fabricata. Earn ob causam omnia templa Asiatica igni dedit, teste Solino, Dianse Ephesinse solo excepto; cujus simulacrum erat truncus acutus ulmeus, vel fagineus. Ita nos docet Callimachus,