xttt
'Ey x,ort vapu.X'tri 'E<pi<rov fipira; ftpvtravro,
Ceterum nullas statuas Persas habuisse, non dicit historise pater. 'AyaX^ara non habuerunt, quia non crederent deos esse avOpuxo- pvlas. Columnas autem et stelas eos omnes repudiasse, non dicit, neque verum est. Idem refert de Germanis Tacitus, de Mor. Germ., cap. ix. : " Ceterum, nee cohibere parietibus deos, neque in ullam humani oris speciem adsimulare, ex magnitudine ccelestium arbi- trantur: lucos acnemora consecrant, Deorumque nominibus appellant fiecretum illud, quod sola reverentia vident." At paulo ante dixerat, " Deum adesse bellantibus credunt, effigiesque et signa quaedam, de-
CAP. VIII.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRT^E.
215
tracta lucis, in prselium ferunt," ib. cap. vii. Non omni ideo effigie ant signis, sed istiusmodi tan turn, quse in ullam humani oris speciem formantur, luci vacui erant.
IX. Forsan etiam lapidum loco et columnarum quas orientales erexerunt, Germanis in usu fuere robora viva, vel antiqui roborum trunci. Sidera enim coelestia in arboribus etiam adorata fuisse, ex Maimonide ostendimus. Inde Claud, de Laud. Stilicon.: —
Ut procul Hercyniae per vasta silentia silvse Venari tuto liceat, lucosque vetusta Relligione truces, et robora numinis instar Barbaric!."
Etiam, —
" Habit£e Graiis oracula quercus." — Virgil. Georg. ii. v. 16.
Et Galli apud Lucanum, lib. iii. v. 412: —
" Simulacraque raoesta deorum
Arte carent, caesisque extant informia truncis. Ipse situs, putrique facit jam robore squalor Attonitos."
Docet etiam Maximus Tyrius Celtas, id est Gallos, Jovem colere, cujus signum altissima quercus. Procopius etiam Csesariensis Hist. Goth, lib. iv. affirmat, Asbasgos populum a mari Pontico ad Caucasi radices projectum, "usque ad sua tempora," hoc est, Imperatoris Justiniani, " nemora et lucos superstitione veneratos esse, arboresque barbara simplicitate deos credidisse." Similiter etiam Hunni primi, Gothorum e sedibus antiquis Scythicis expulsores, quos Jornandes de Reb. Get. cap. xxiv., mira eredulitate abreptus, refert e mulieri- bus maleficis, quas Aliorumas vocabant, spiritus immundos pro- creasse; horurn autem reliquias in Lithuania, arbores ad sera tem- pora coluisse, donee eas exciderit sua manu Rex Jagellus, narrant historici. Gadibus etiam templum antiquissimum Herculi dicatum fuisse narrat Philostratus. In eo a/aX/^ara nulla, sed (3u^ovg afffaovs tan turn fuisse, dicit. SnfXag vero ejus loci incolas ignotis literis inscrip- tas habuisse, ostendit; eas autem quadrangulares fuisse vel uti incudes. Vid. Apollon. lib. v. cap. i. De eodem templo Silius Italicus.
11 Sed nulla effigies simulacrave nota deorum."
In Hercule autem, Apollinem seu solem veneratos esse Tyrios, a quibus Gaditani, Curtius narrat, lib. iv. cap. i. Adeo verum est, quod ait Themistius, Orat. xv., K«/ <rpb f&ev Aa/6aXoy rerpdyuvos %v, O'j fAovov '/] TUV 'JZpfJboJv spyatftoij aXXa xa/ ^ ruv Xoitfuv avdpia.vruv' Aa/5ccXoj &} fcrs/d^ <7rp£}TO$ di^yays ru vods ruv ayaXftdruv, tfAVvoa drjfAiovp'ysTv hoftfoQi)'
-" Etenirn ante Dasdalunl, non modoMercurii rudi informique mole, sed reliqua etiam simulacra fingebantur: ubivero Daedalus simulac- rorum pedes distinxit, viva ac spirantia fabricare creditus est." De quibus postea.
X. Ad X/00US hos apyovg pertinent /3a/ruX/«. Eorum primus meminit apud Eusebium Sanchuniathon, in Phcenicum Theologia :
216 ORTUS ET PROGKESSUS IDOLOLATEI^E. [LIB. III.
vEr/ de, inquit, Qsog 'Oupavbg /3«/ruX/a, XtQovg p6V05 — « Prseterea Coelus sen Uranus Deus, bsetylia excogitavit, animates lapides, arte molitus. Sanchuniatbonem non D^aj D^^N, seu " lapides vivos," sed DSS20 D'onK (a et W transpositis) hoc est, uti ait, "lapides unctos" scripsisse, vir doctissimus arbitratur. Ridicu- lum enim est, inquit, fingere, Ccelum " lapides animates" fecisse. Et est vere ridiculum, tamen haud inde constat, Sanclmniathonem non ita scripsisse, cum ex horrenda confusione partim, partim ex por- tentosissimarum nugarum mistura, omnia, quae eo loci ex Sanchunia- thone promit Eusebius, sint prorsus absurda et ridicula; neque in aliuni finem ab eo memorantur, quam ut pateret, quam absurda essent, et ab omni theologia, imo et ratione abborrentia. Deinde Uranus lapides istos excogitavit, ut sibi prsesto essent et auxilio in bello, quod pro regno recuperando moliebatur adversus Saturn um; quo ei opus erat lapidibus vims, potius quam unctis. Etiam notis- simum est, veteres non minus finxisse istiusmodi lapides l^y^cuj, quam simulacra Dsedalea aJrox/W/ra. Hesychius alio vocabulum trabit : Ba/VuXoc* ourwf IxaXg/ro 6 dodstg MQog rp Kpovw UVTJ A/og* — • "Baetylus: Sic vocatur lapis, qui Saturno loco Jovis datus est." Notissima fabula. Unde proverbium, Kcc/ fiafrvhov uv xaravlvoiz' — " Etiam Bsetylum deglutires ;" quod ex boc loco Hesychii explicat in Adagiis Erasmus. " Baetylus/' inquit, " dicitur illud saxum fasciis obvinctum, quod pro Jove devoravit Saturnus."
XL Certum autem est, alios fuisse lapides sacris usibus destinatos j8a/ruX/a dictos, eum praeter, qui loco Jovis Saturno datus. Eorum meminit auctor vitse Isidori pbilosopbi, apud Photium, quern Da- mascium fuisse scribit Suidas, Cod. ccxlii. Hie se vidisse ait, Tov /3a/ruXov 6/a roD a'epo$ XIVGV/AZVOV, wore d' sv rotg i/uarJois xpufTtiftsVM, rjdv) dz Tors xai sv %tpffi fiatfra^ofAtvov roD ^zpaftzvovros' OVO/AO, d' rtv rti Sspa^suoi/r/ rbv fiairvXov EuffsZiog- — " Baetylum in aere motum vestibus interdum tectum, aliquando etiam manibus medici portatum. Nomen medici, qui Bsetylum gestabat, erat Eusebius." Ita verba ilia absurde admo- dum interpretatur Andreas Scottus, vir alioquin docfcus. Quid enim Medico cum Bsetylo ? Puerinorunt quid sit SspaKweiv roig Ssovs et ^ Kepi 7011$ ^eoOg StpaviTa* Eusebius iste planus erat, qui sacris famulatus est Baatylo ; quern aliquoties manibus portavit, quandoque eum in acre sese motasse finxit. "Ovopa 8* qv r$> Sepavz-jovn rbv fiafrvhov Evff&£io$. Nomen ejus, qui in Sacris Bsetylo famulatus est, erat Eusebius. Julius Pollux Onomast., lib. i. vep} Ipyaciag' ' Ovopxra ruv Ssofo Sspa-
KIVOVTUV, ruv ^swv Sspafftvrai, hp&/$} viuxopoi. Docet prseterea ipse Da- mascius, quomodo Eusebius iste Bsetylum religiose coluerit, atque oracula ex eo elicuerit. Atque bic ex lapidibus istis s^u^oig erat; quern motum et quasi animatum a dsemone non pessimo, asseruit : Efva/ yap Tiva buipova, rbv xivovvru auroi/, ovri ruv fiAaSspuv, o'jrs Temporis enim decursu ubicunque istiusmodi ido-