CAP. VIII.] ORTTJS ET PROGRESSUS IDOLOLATRLE. 217
lum erectum erat, dsemones illico illud occupasse, postea osten- demus. Alios etiam lapides Soli dicatos, quos ewodlarag vocat, paulo post memorat Damascius.
XII. Fatendum autem est, veteres idololatras lapides hosce in- imgere solitos fuisse, ita ut non minus uncti quam mm dici potue- rint : Clemens, Stromat. vii., Tlavra X/^oi/, rbv ds \syo/j,svov \inafiy ffpoff- %uvovvre$. Et Arnobius de se ipso, cum adhuc esset gentilis, " Si quando conspexeram lubricatum lapidem, et ex olivi unguine ordi- natum, tanqnam inesset vis praesens, adulabar."
XIII. Primus, quod sciam, admirabilis vir Josephus Scaliger, lapides hosce /Sa/r-JX/a dictos fuisse a lapide quern Jacobus erexit in Bethele, seu a Bethele, quomodo locus in quo eum erexit, abs eo tempore vocatus est, acutissime conjecit, inde totam rudium la- pidum in usus superstitiosos erectionem IK KaxofyXfag Satanse pro- diisse alii arbitrantur. Jacobi factum, Gen. xxviii. 18, 19, memo- ratur. Tulit lapidem quern, posuit cervicale suum, et posuit eum n?*P, "in titulum," Yulgatus interpres; trfaw Grseci. A 3&9 "statuit," est n?-f^, " statua," ut ante diximus; idem vocabulum quod in idololatrise prohibitione usurpatur, Lev. xxvi. 1 ; Deut. vii. 5, xii. 3. Lapidem rudem in agro casu repertum; in • hunc modum erectum oleo unxit; et primus mortalium prgecisis verbis conceptum votum solenne Deo nuncupavit. Lapidem inter alia istum sibi in posterum domum Dei fore promittit, Gen. xxviii 22, seu cultum Dei solenniter se eo loci turn peracturum, cum ad manum essent, quse Deo offerat, quorum omnium jam erat egenus. Postea a Deo adnionitus fidem liberavit, cap. xxxv. 6, 7.
XIV. Jacobus autem rectene an secus fecerit, statuam erigendo, quserunt interpretes. Duo respondet Abulensis. Primo hoc lici- tum fuisse ante legem, postea prohibitum. Deinde Jacobum, titu- lum hunc erexisse, ad rei memoriam, non ut eum adoraret. In ejus sententia plurimi alii acquiescunt. Erat sine dubio ante legem latam viris piis licitum, quocunque in loco altaria erigere, atque in eis sacrificia offerre. Jacobum autem hunc lapidem erexisse in memoriam visionis angelicse ibi loci ei indultse, neque adhibuisse in cultum religiosum, ex eo constat, quod longo post tempore voti a [Deo admonitus, ibidem altare struxerit, cap. xxxv. 7. n?-fP autem •" titulum" reddit interpres Latinus, a more solito sacris istiusmodi
is titulos inscribendi, cui Deo dicarentur indicantes. Ita Da- ti\J8, Ka/ ypd/A/Aara avtd&ifyv qpTv rti X/^w yeypa/msva ^puf^ari r& nyyaZapivy xaraKs^pu/j^eva- — " Ostendit etiam noluis literas in lapide, baitylio scilicet descriptas, colore, ut vocant, tingabarino."
XV. E facto hoc Jacobi etiam veri Dei visionem memoria reco- entis, emanavit postea columnas erigendi, ad fictas deorum evipavtfas
LOS superstitiosus. 'E^/^avs/wv deorum meminerunt plurimi. Dionys. .alicar. lib. ii. cap. Ixviii., Haw 6' cifyov xa/ rqv i
218 OETUS ET PKOGKESSUS IDOLOLATRI^E. [LIB. III.
i%aro ra?g adixvg syx\qQt!6aig napd'svotg' — " Illud est memo- labile, quomodo dea apparens virginibus periclitantibus opem tulerit." Quibus subjungit Epicureorum gXsyg/v, offci [Ltv ovv rag afeovg atxovfft (DiXoffopiag, SJ dq xai <pi\o(fo(p!ag avrag dz? zaXtfv, affaffag dtaavpovrzg rag ixKpavu'ag ruv §suv, irridentes dec-rum prsesentias, uti Cicero earn vocem exponit. Etiam Athenseus, lib. xii. ex Carystio Pergameno, refert Demetrium Phalereum fratris sui Himersei ab Antipatro occisi, rr,v sv/pavztav cultu religiose observasse, quod magnam ei invidiam apud Athenienses conflavit. Postquam enim finxisset, uti videtur, fratrem mortuum sibi apparuisse, cultu religioso eum prosequutus est, atque ita glvov da/pova introduxit, quod Athenis illicitnm, Act. xvii. 18. De epiphaniis hisce Cicero in secunda de Natura Deorum, cap. ii. : " Itaque et in nostro populo, et in ceteris, deorum cultus religion- unique sanctitates exsistunt in dies majores, atque meliores. Idque evenit non temere, nee casu, sed quod prcesentiam saepe divi suam de clarant/' Et sciamus ex qua officina prodiit festum illud inter Chris- tianos, quod Epiphaniam vocant; de qua dubitavit sacerdosmas esset an femina; magnum sanctum fuisse intrepide pronunciavit.
XVI. Lapidem autem istum Baetylicum, Phcenices postea coluisse, Judsei affirmant; atque admodurn probabile est, saxa ista rudia,, quae diis suis erexerunt, a Bethele, Ba/ru>./a dicta fuisse.
XVII. In hunc modum ideo crevit solis cultus; simplici adora tion! additas sunt columnae, et lapides Bcetylici, quibus accessit primo unctio, deinde frugum et florum oblatio, postremo sacrificia ex animalibus.
XVIII. Evenit quidem temporis processu, ut ipse sol statuis ad speciem oris humani formatis, coleretur. Ejus generis erat Colossus Ehodius, septuaginta cubitus altus. Macrobius etiam, ^Egyptios et Assyrios solitos fuisse solis simulacrum, sinistra manu fulmen tenens et spicas, dextram elevans cum flagro in aurigaa modum, pompa vehere, memorat, Saturnal. lib. i. cap. xxiii. Et Plinius, lib. xxxiv. cap. vii., " Zenodorus/' inquit, " fecit Colossum Neronis principis destinatum simulacrum centum et decem pedum longitudine; qui dicatus solis venerationi est, damnatis sceleribus istius principis. Factum hoc a Vespasian o, teste Suetonio, Vesp., cap. xviii. "Colossi," inquit, " refectorem insigni congiario, magnaque mercede donavit/' Eefecto solis caput septem radios habens, loco Neronis, impositum : id vero postea a Commodo ablatum ; qui proprium caput ei imposuit, teste Herodiano, cap. xlviii. : ToD ^gy/Vrou ayaX^arog xoXotftf/a/ou 6' vtf ffsZovffi'PupaToi, eiKova pspov'lLXhv, rqv xepaXjjv airoTtpdiv, /dfvtfaro iaurou Locum mancum supplet Scaliger per xat r}v zavrov avrtTiMg. Ho< vero factum non est, nisi postquam homines demortui in deorum nu merum asciti fuere; atque Apollo, nescio quis, soli esset substitutus
XIX. Quemadmodum igitur Jeroboamus vitulos aureos erexit, ne omni signo visibili prgesentise divinaa destitutus, ad verum Dei cul-
CAP. IX.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^E. 219
turn Hierosolymis peragendum populus rediret, non sine summo regni sui damno forsan et ruina; ita regno suo, quod tarn variis arti- bus et fraude multiplici in mundo obtinuerat, consulens, — ne in peri- culis idololatrse constituti, atque de auxilio solliciti, ipsius naturaa voci clamantis ad Dominum naturas attendentes, inciperent fyrsft rbv Kvpiov, ti cipa ys ^TjXapfjaziav avrbv %ai tvpoisv xairoiye ov ftaxpav avrb svbg exdffrou avrpv faapxovra, uti loquitur apostolus, atque ita se ejus regimini subducerent, — illi alteri novum hunc errorem superfcetavit Satanas, quo in spem falsam erecti, a scelerato praejudicio removed non possent.