XX. Egregie autem superstitionis progressum hunc exponit Cle mens Alexand. in Orat. ad Gent.: "Scythaa/" inquit, "antiquitus adorabant acinacem, Arabes lapidem, Persaa fluvium; et ex aliis hominibus ii, qui erant adhuc antiquiores, ligna erigebant insignia, et columnas ponebant ex lapidibus, — quas etiam appellabantur Jo'ava, eo quod eraderentur et expolirentur ex materia. In Icaro certe imago Dianas lignum erat non laboratum, et Citheronias Junonis ThespiaB truncus excisus ; et Samias Junonis (ut ait Aethlius) prius quidem erat asser, postea autem cum esset Archon Procleus, efficta est in formam statuaa. Postquam autem cceperunt statuas formari, fipsrri dicebantur, ex rou (3porov} quia hominibus similes. Eoma3 autem antiquitus statuam Mart-is fuisse hastam dicit scriptor Varro, cum nondum pervenissent artifices ad hoc speciosum quidem, sed improbum artificium. Postquam autem ars floruit, auctus est error. Quod itaque ex lapidibus et lignis imagines fecerint hominibus si miles, jam patet." Haac ille; atque deinde ordine recenset, quinam ubivis locorum primi imaginum fabricatores exstiterunt.
XXI. Atque hie primus erat belli Satanici adversus genus 15|humanum, revelationibus divinis destitutum et sibi permissum, suc-
us et euru^/o. Ha3c totalis a theologias naturalis fundamento • (defectionis origo. Hie imperil istius, quod in maximam hominum m per innumerabilem annorum seriem longe lateque exercuit inijtenebrarum princeps, fundamenta posuit.
. i
is
\
CAPUT IX.
SIVE DE ORIGINE ET PROGRESSU IDOLOLATRI^E. — CAP. VII.
Ldololatriae ulterior progressus — UoXovduffftos in avrtfa't'o-ftu desinens — Hellenismus quid — Primordia ejus incerta, obscura — Sententia auctoris libri qui Sapi- eritia Solomonis dicitur — Dii deasque ex adulatione— Mater Demetrii ab Adimanto culta, et Lamia Poliorcetse scortum ab Atheniensibus et Thebanis — Demetrii in Athenienses scomma — Lactantii sententia, et Eusebii — 'AvoStea- <rius ratio — Tharam Abraham! patrem primum u-yuXfturotruet fingunt Judas!
220 ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^. [LIB. III.
Origo fabulse Veterum Christianorum in ea consensus — Testimonium
Epiphanii; Suidee; Johannis Antiocheni — Haran mortuus ante patrem — Non primus a mundi conditu, quod voluit Epiphanius — Thara vir sane-
tus Avropciray inventionem Rhodiis ascribit Pindarus; Prometheo Isidorus;
Plures Dffidalo — Quare dictus a.ya.^a.Ta. aitroxivvru, fecisse — Statua Mem- nonis apud Philostratum— Alia plura.
I. NoNDUM ea, quse adversus Deum hominesque impie molieba- tur, ad extremum exitum Satanas perduxerat. Successu, superius exposito, acriorem et elatiorem "Dei solium occupandi, incessit libido. In Hellenismo, seu hominum defunctorum cultu, fit voti compos. Ejiis superstitionis obtentu, nihil usus circuitione objectum cultus religiosi ipsum se praestituit miseris homuncionibus. Atque ita iro\v6e/'fflt6$, in avnQs'ia/Ati desinit. Sed non nisi decursis multorum an- norum, forsan et seculorum periodis, ad istud impietatis et nequitise spiritualis fasti gium perventum. Non enim statim a prima defec- tione, ^soug avdpuvopv'sag sibi comparavit humanum genus. Eorum cultu constitit Hellenismus. Siderum coelestium pertaesi, quse lege inviolabili acta, vanitati et fluctuation! mentis humanae satisfacere non potuerunt, deos elegerunt sibi similes, faciles, propitios, quorum imitarentur mores, bonores sortirentur. Quamvis ideo per Hell en •< ismum, falsarum religionum truXXoy^ qusedam, et confusio in cultu cceli, soils, aliorumque siderum, dsemonum, hoininum mortuorum, simulacrorum, fictitiarumque larvarum, totaque denique veterum idolomania, rite intelligi possit; tamen nos bic loci eum separating a Sabaismo, seu in cultu siderum ccelestium superstitione, prout hominum defunctorum, et simulacrorum ad speciem oris human! fictorum religionem induxerit, considerabimus.
II. Hujus superstitionis dubias, imo incertissimas esse origines fatentur omnes. Postquam aliorum sententias retulimus, quas vel auctorum dignitas, vel ipsarum verisimilitudo in celebritate posue- runt, nonnulla adjiciemus, quse ad veritatem e puteo eruendam, adhuc deesse videntur.
III. Nota est aiictoris libri qui Sapientia Solomonis dicitur sen-j tentia, cap. xiv. 13-20. O'JTS yap, in quit, %v &<* &%$$, otre t/$ rbv ttrai. Ktvodofycf, yap avfyuKm siG%\Qzv tig xoapov, xai dia rotro
avruv TsXo$ SCTSVOJ^TJ. 'Awpw yap vrevdei rpv%fj/j,£vog ^ar^p, rov apaipzfevrog r'exvov SIXMO, Koifaas, rbv rcrs v&xpov av&puvov, vvv u sr/^ffs, xai rapk&uxt rcTg fao%tifiiHt ftvffrr{pitt,, xa,l rsXsrdg. EJra sv xparuvQsv rb a6s&$ sQog, ug vopog s<puXd^, xal rupdvvuv swrayaTg stlpqtf xsbsn ra yXwrd. ^ In quam sententiam plura addit. Et sane huic sen- tentise, fidem faciunt, qua3 postea acciderunt. Deos deasque innume- ros fecit adulatio. Unum aut alterum exemplum proferamus: Tuv (H\sug xo\d%uv 01 <xtp} ' Adsfaavrov rbv Aa^axrtvh ve Qpvfiiv uvopaffav 3>t\ag ' A<ppo8!rvi$, xal rbv rivov Qi aero rfa rov Aqwrpiov Mrpbg d>/Xag, us <pw Auvvffiog b rot
CAP. IX.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATR r 2EL 221
cZvog. Verba sunt Athensei, lib. vi. " Ex Demetrii regis adulatoribus, Adimantus Lampsacenus, templum aedificavit, statuasque posuit in Thryo, titulo Veneris Philas, locumque Philaaam nuncupavit a Phila Demetrii matre." Etiam totum populum Atheniensem, templa Lamias, Demetrii Poliorcetas scorto consecrasse, atque earn divinis honoribus prosequutum fuisse, atque sirniliter Thebanum, scripsit Demochares historicus, Demosthenis consobrinus; ipso Demetrio fcedam adulationem detestante, palamque dicente, " apud inferos nullum unquam futurum magni excelsique animi civem Atheni- i ensem."
IV. Sunt ideo, qui arbitrantur simulacra primum mortuis posuisse humanos affectus, ne cum vulgo oblivione sepelirentur, atque inde temporis decursu, superstitionis in cultu eorum ansam nonnullos arripuisse; sunt, qui eos in deorum numerum retulisse, simulacra dernum iis posuisse eandem superstitionem. Lactantius ad stultorum populorum in reges mortuos studium, initium simulacra constituendi, atque homines mortuos divinis honoribus colendi, refert. Ita ut simulacrum alicui ponere, atque eum in deorum numerum referre, idem videatur. Eusebius, xpov. Aoy. Tlpur. verisirnili similia enarrat: 'Ex r^g <pv\qg 'idpid eysvqQ?) 2g^ot)p/ (quod vapopaj&a SUperitlS nota- vimus) ong ffpurog ^p^aro rou 'EXX^y/tf/^oD, xai rou dcy^arog r^g eidc>j\o-
, alrcg yap xai o/ ffvv aurw roug tfdXai ysvoftsvoug ;, xai ri wpafyvrag dvdpiag % dptTqg at,tov h rfi /S/w roCJ Sa/, xai big ovrag aitruv ffpoffaTopaf dvdptaffi rfr?jXwi> srifA'tfffav (nos stelas ido- lolatricas erectas fuisse, longe antequam cuiquam in mentem venerat, homines mortuos divinis honoribus prosequi, superius docuimus), xai ug $eovg vpofftxvvovv avroug, xai eOuffiafyv. O/ ds /&srd ravra dyvovvrsg rqv ruv vpoyovuv yvu/Aqv, on ug irpoirdropag xai dya&uv