• " Simulacraque moesta deorum
Arte carent, csesisque exstant informia truncis. Ipse situs, putrique facit jam robore squalor Attonitos." — Lib. iii. v. 412.
Horum itaque superstitio Britanniam nunquam invasit. Antiquissima Gallorum numina, eis cum Biitannis communia, ilia erant, qusa memorat idem Lucanus, lib. i. 444: —
" Et quibus immitis placatur sanguine diro Teutates, horrensque feris altaribus Hesus, Et Taranis, Scythicsa non mitior, ara, Dianso."
Teutates a Diw Taith profluxisse, nonnulli censent. Vocabula sunt Britannica,"ducem itineris" significantia. Cunctas autem pene gentes Babylone dispersas, solem, tanquam itinerum et peregrinationum suarum ducem coluisse, superius ostendimus. Moloch Ammonita- rum idolum, solem fuisse, consentiunt docti omnes. Ejus sacra
236 ORTUS ET PROGRESSES IDOLOLATRI.E. [LIB. III.
enarrabimus in idololatrise Judaicse expositione. Eis nihil pene usquam par aut simile in gentium superstitione occurrit, ea prseter, quse de Gallis, qni cultum omnem religiosum a Britannis acceperunt, memorise a Csesare prodifca sunt, de Bell. Gall. lib. vi. cap. xvi. "Immani," inquit, "magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus sticcensis, cir- cumventi flamma exanimantur homines/' Teutates itaque Sol. He- sus quis fuerit incertum, et ut conjecturarum incertitudinem videas, nomen ab flW., hizzus, voce Hebraica, quse "fortem" significat, deducit apud Bochartum Gosselinus; Camdenus ab Hand, vocabulo Britan- nico, quod Canem denotat.
VIILTaranis aTarande ducitur,hoe est,"tonitru;" itaWallis dicitur, ut Anglis "thonder/' Belgis "donder;" unde "dondersdag," et "thun- dersday/'seu "thursday." Numen aliquod aeri prsesidem intelligebant; nisi forte a Tarian, quod est clypeus aut scutum, ita dictum putemus. Sed mall em a Tar an, quia eum asperrimis victimis placare, mos erat.
IX. Deos ullos &v&puKopv.iaf eos coluisse, nullum testimonium exstat, aut memoria. Varia tamen temporis processu simulacra idolis hisce, teste Gilda, posuerunt. " In Britannia/' inquit, " sunt por- tenta ipsa diabolica, pene numero ^Egyptiaca vincentia, quorum nonnulla lineamenta ad hue deformibus intra vel extra deserta moenia solito more rigentia torvis vultibus intuemur." Nee plura de idolis Britannorum memorantur, quamvis sine dubio maximum fuerit apud eos superstitionis Chaos. Sed notior erat insularum harum super- stitio ab administris, quam a diis : de iis ideo agendum.
X. Sacris Britannicis prsefuerunt Druid es vel Druidse. Eo nomine celebres fuerunt per totam undique gentem Celticam, seu Cimbricam. Hapa. re KsXro/s xai FaXccra/g rou$ xaXou/Asvous Apvtdag, Diogenes Laert. in Operis Procemio. Hominurn ordini et superstition! Britanniam originem dedisse, ex Csesare antea docuimus. De vocis etymo inter doctos non convenit. Incertissima sunt, quse referuntur de Dryide, et successore ejus Bardo, Celtarum regibus, aliaque, quas Balseus collegit. Montanus, Dry, magum significare dicit, atque inde Druydes, a Grsecis ita dictos fuisse, cum magi fuerint. Vossius a Dru, seu Trou, voce Germanica, quse veracem et fidelem, ut Anglica true significat, nomen illud profluxisse, arbitratur. Communior, et sine dubio verior, vocis originatio ea est, quam primus Plinius tradidit, lib. xvi. cap. ult.: "Nihil/' inquit, "habent Druidse visco, et arbore, in qua gignatur (si modo sit robur) sacratius. Jam per se roborum eligunt lucos: nee ulla sacra sine ea fronde conficiunt,ut inde appellati quoque interpretatione Graaca possint Druidse videri." &pus robur est ; et Druides farb rrj$ dpuog. Adde quod dru Britannice idem sonat. In lucis autem roborum, et quercetis Druides sacra peregisse, agnoscunt omnes. " Excisi luci sosvis superstitionibus sacri/' inquit Tacitus, Ann. lib. xiv. cap. xxx. Ob eandem etiam causam Saronides dicti.
CAP. XI.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^. 237
Theologos 'Sapuvftas ovnpafyvffi, ait Diodorus, lib. v. cap. xxxi., a quercu- bus scilicet. Unde Callimachus Hymn, in Jovem : —
TH woXXu; iQvwipSi Sapuvftus typos 'la^v
" Certe multas superne quercus humidus lao Ferebat."
In quern locum scholiastes, Zapuvidag dpvs ; atque vocis rationem sub- jungit. Signum etiam Jovis apud Celtas quercum altissimam fuisse, testatur Maximus Tyrius.
XL Bardi an ex Druidibus fuerint, ad opus peculiare destinati, an aliud genus hominum, incertum. Eorum officium celebrat Lu- canus, lib. i. 447: —
" Vos quoque, qui fortes animas, belloque peremptas Laudibus in longum vates dimittitis sevum, Plurima securi fudistis carmina Bardi."
Et Marcellinus : " Bardi fortium virorum illustria facta heroicis com posite versibus, cum dulcibus Iyra3 modulis cantitarunt/' Atque ante eum Diodorus, ut supra ; E/V/ ds, inquit, era/?' avroTg xai cro/Tjra/ pt\uv, ou; Bapbovg ovofAdfyuffiv. Similiter etiam Possidonius apud AthenaBum, lib. vi., Td ds axovff/Act.ra aurouv ii<siv o/ xaXovfAsvoi Bdpdoi, woiqrot,} ds o5ro/ rvy^dvovffiy jAtr oJ5^g kftaivovg Xsycvrts. Sunt etiam ad hue inter Cam- bro-Britannos nonnulli carminibus et genealogiis texendis occupati, quos bardos vocant.
XII. Sacrorum inter Celtas Antistites, in tria genera distribuit Strabo, lib. iv., Bardos scilicet, Yates, et Druid es. Eectius si duo genera vatum dixisset, Bardos et Druides: nam vatibus ea, quaa Drui- dis propria erant, assignat. 'Oudrsg ds, inquit, hpoironi xai ^utr/oXo/o/, — " Yates sacrificant, et naturam rerum contemplantur, seu decent." Sacris enim omnibus Druides praeivisse, ex Cassare ostendimus.
XIII. Habitu autem peculiar!, quo ad se vulgi venerationem at- traherent, Druides usi sunt. Refert Johannes Theophilus, se eum in sex lapideis imaginibus deprehendisse expressum. " Erant," inquit, " septem pedum singular, nudis pedibus, capita intecta; Grss- canico pallio et cucullato, penulaque et barba ad inguina demissa, et circa naris fistulas bifurcata; in manibus liber, et baculus Diogeni- cus; severa fronte, et tristi supercilio, obstipo capite figentes lumina terris." In sacris veste usi sunt Candida, teste Plinio, lib. xvi., cap. ult., " Sacerdos Candida veste cultus arborem scandit: falce aurea demetit: candido id accipitur sago." Academias studiorum gratia
in lucis instituerunt.
- " Nemora alta, remotis Incolitis lucis." — Lucanus, lib. i. 453.
XI Y. In iis, scholas habuerunt studiosa juventute refertissimas; " Ad eos," inquit Cassar, ubi supra, cap. xiiL, " magnus adolescentium nurnerus disci plina? causa concurrit." Mela etiam, lib. iii. cap. ii., " Docent multa nobilissimos gentis, clam et diu vicenis annis." Tot