253 OBTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI.E. [LIB. III.
annos in studiis posuisse antequam ad doctoratum essent promoti, Caesar testatur. " Nonnulli/' inquit, " annos vicenos in disciplina per manent." Studiorum illecebrge, privilegia studiosorum, et summa pro- vectorum auctoritas. " Druides," inquit idem Caesar, "a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt; militias vaca- tionem, omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati prsemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a propin- quis parentibusque mittuntur." Auctoritatem statim videbimus. In- stitutionis methodum idem narrat: "Magnum numerum versuum edis- cere dicuntur : neque fas esse existimant, ea" (sacra) " literis mandare, quum in reliquis fere rebus, publlcis privatisque rationibus, Grascis utahtur literis. Id mihi," inquit, "duabus de causis instituisse viden- tur; quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos, qui discant, literis confisos, minus memorise studere; quod fere plerisque accidit, ut, praBsidio literarum, diligentiam in perdiscendo, ac memo- riam remittant/' CaBsar, ubi supra, cap. xiv. Philosophiam variam excoluerunt, et pene omnigeriam. Magiam eis adscribit Plinius, lib. xxx. cap. i. : " Sed quid ego/' inquit, " hsec commemorem in arte oce- anum quoque transgressa, et ad nature inane provecta? Britannia hodieque earn attonita celebrat, tantis ceremoniis, ut dedisse Persis videri possit."
XV. Medici etiam fuere, teste eodem Plinio, lib. xxx. cap. i. : "Tiberii Csesaris principatus sustulit Druidas, et hoc genus vatum medicorumque." Medicinam autem magiaB mistam eos coluisse, idem docet, lib. xvi. cap. xliv.
XVI. In theologia multa peculiaria docuerunt, nonnulla prasstantia. Singulariter ac seorsimab aliis sapuisse notat Lucanus, lib. i. 450: — •
" Et vos barbaricos ritus, moremque sinistrum Sacrorum Druidae, positis repetistis ab armis: Soils nosse deos, et coeli numina vobis, Aut soils nescire datum."
Prsecipuum theologisa dogma, animas non interire, neque mundum. 'ApQdprovg ds heyovffi rag -^v^ag nat rbv xoffftov, inquit Strabo; — "Ani mas et mundum immortales statuunt/' Et Csesar, ubi supra, cap. xiv., " In primis hoc volunt persuadere, non interire animas ; sed ab aliis, post mortem, transire ad alios; atque hoc maxime excitari ad vir- tutem putant; metu mortis neglecto." Qua3 Cesaris verba ita egregie efifert Lucanus, lib. i. 454 : —
" Vobis auctoribus Umbra3,
Non tacitas Erebi sedes, Ditisque profundi Pallida regna pctunt ; regit idem spiritus artus Orbe alio ; longge, canitis si cognita, vitae Mors media est ; certe populi, quos despicit Arctos, Felices errore suo, quos ille timorum Maximus Laud urgct, leti metus; inde ruendi In ferruin mens prona viris, animosque capaces Mortis; et igr.avuni redituras parcere \7itas."
CAP. XL] ORTUS ET PKOGRESSUS IDOLOLATRI.E. 230
Mundum vero tandem igne et aqua destruendum docuerunt. 'Ecr/- x par fas iv <5* xorz xat <xvp xai vdup, ut Strabo ; dubium, an recte mente eorum percepta, qui forsan ex antiqua traditione, per aquam mun- dum olim destructum, per ignem denuo consumendum docuemnt.
XVII. Operam etiam dederunt eloquentise et rhetoricse. " Ha- bent tamen/' inquit Mela, lib. iii. cap. ii., " et facundiam suam, ma- gistrosque sapientias Druides." Et nemini ignotum symbolicum Herculis Ogmii simulacrum.
XVIII. Theologias etiam miscuerunt geographiam et astrono- miam. Idem Mela: "Hi terras mundique magnitudinem et for- rnam, motus coeli et siderum scire profitentur." Atque ipse Cassar, ubi supra, cap. xiv. : " Multa de sideribus atque eorum motu, de mundi et terrarum magnitudine, de rerum natura" (philosophia iiaturali), " disputant, et juventuti tradunt." Hisce addiderunt ethi- cam, teste Diogene, Op. Procem. sect. 6: Ka/ ^a<r/ rw$ &.pvida$ fuxr(fj$to$ avotpQiyyopsvovs <pi\offo^<fai} GsQztv $£f>vg} xa/ {Aqdsv /eajcoi
xai av&pefav aaKtfv — " Aiunt Druidas obscure et per sententias"" (me- moriter scilicet ediscendas) " philosophari ; colendos deos; nil mali faciendum, exercendam fortitudinem/'
XIX Plurimi cum fuerint, eum ordinem inter se coluemnt, ut unus reliquis omnibus praBesset papa. " Hoc mortuo/' inquit Caesar, ubi supra, cap. xiii.: " si qui ex reliquis excellit dignitate, succedit; at si sunt plures pares, sufFragio Druidum allegitur; nonnunquam etiam armis de principatu contendunt;" quod et Romas inter Chris- tianos factum esse, novimus.
XX. Qua autem gratia et auctoritate apud populos valuerunt, idem nos docet. " Rebus divinis/' inquit, " intersunt, sacrincia pub- lica et privata procurant, religiones interpretantur. De omnibus fere controversiis publicis privatisque constituunt ; et si quod est admis- sum facinus, si casdes facta, si de hsereditate, si de finibus controversia est, iidem decernunt, pcenasque constituunt/' Ita rerum alienarum satagentes, sub religionis prastextu in res omnes publicas privatasque se intmserunt, ipsi interim ab omni officio reipublicas debito immunes, imperium suum curantes in alieno. Cum autem munus magistratus ordinarie non sustinuerint, atque adeo neque fasces aut secures, aut potestatem vitse necisque habuerint, quas ad obedientiam exigendam sunt prorsus necessaria, merito quasri potest, quomodo populos in officii regionibus se continere, ac sibi in omnibus dicto esse audientes, coegerint. Huic itaque incommodo excommunicationis politico- religiosse inventione succursum est; atque ita completa auctoritas quasdam Cassareo-papalis. " Si quis," idem Caesar, " aut privatus aut publicus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haac pcena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, ii numero im- pioium et sceleratorum habentur; iis omnes decedunt, aditum eorum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi acci-
240 ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI/E. [LIB. IIT.
plant; neque iis petentibus jus redditur, neque honos ullus commu- nicatur." Aut nullus est, aut nihili, qui non intelligit totum hoc iniquitatis mysterium dudum traductum in Christian ismum.
XXI. Restant sacra, et deoruni cultus. Ea varia fuerunt, et im- mania pene omnia. Caesare, post primum in insulam hanc ingres- sum, reverse, sen potius fugato, " Britanni diversa sacrificia facientes occisioni pecudum indulserunt ; litaverunt ibi quadraginta millia bourn, et centum millia ovium, diversorumque generum volatilia, quae sub numero non facile cadebant: praeterea triginta millia sil- vestrium ferarum cujuscunque generis collectarum." Verba sunt Galfridi, lib. i. cap. xxiv. ; hoc est, projectissimae ad quid vis fingen- dum audaciae et impudentiae hominia Praecipuum, quod ab aucto- ribus fide dignis de sacrifices Druidum memoratur, &vdfuiec6\t(ti» est. Duo vero fuerunt hostiarum humanarum inter eos genera; primum privatum, cum quis scilicet, vel se vel alium pro alterius salute de- voveret. " Qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se im- molaturos vovent, admin istrisque ad ea sacrificia Druidibus utuntur; quod, pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse aliter deoiutn immortalium numen placari arbitrantur," ait Caesar, ubi supra, cap. xvi. Hasc autem, ut ex Strabone aliisque patet, ejus im- molationis forma erat. Admota ad aram hostia, sacerdos vinum, seu ubi hoc deerat, alium quendam liquorem fronti ejus inspergebat, deinde capillis primoribus manu laeva arreptis, igni libamina affun- debat, preces simul seu vota diis peragens, mox ipsa hostia gladio feriebatur; ut observat Cluverius. Alterum genus publicum erat, nee uti prius observavimus, ei dissimile, quo colebatur in Oriente Molocus. " Publiceque," inquit Caesar, ubi supra, " habent insti- tuta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quo rum contexta virninibus membra vivis horninibus complent, quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines/' Hasc ille de Gallis, qui Druidas ipsos, atque totam hanc superstitionem a Bri- tannis acceperunt. Similiter Strabo, lib. iv.: "AvOpuffov yap xaregtfsiff- JA&VOV waitravrtg et$ vurov fj^a^aipcc, sfjMvrsuovro SK ro\j 6<padafffj,ov} sQvov ds OVK avsu Apv'iduv, 7.0.1 aXXa ds avfyusroQufftcijv £/5>j Xsyera/' nut yap XCITS- TO^SVOV nvas, 7.0.1 avzffravpovv sv rot's iepo?$, xa/ Karaffxeud^ovrig xoXoff- ffbv %cproi>) 7.0,1 j^vXov s/^aXovrsg elg rourov, (Soffxrj/AaTa T.O.I <7ry.vroTa Syptot, 7.0,1 avOpuKo-js uXoxavrow. Hostiarum pul)licarum, quibus sacrifica- bantur homines, praeter illud a Cassare memoratum, hie tria genera alia refert; aut enim feriebantur immolandi gladio, aut configeban- tur sagittis, aut etiam in cruces acti sunt; atque his addit morem ilium homines comburendi in simulacris colossasis inclusos. Aliud adhuc mortis genus in sacrificiis hisce usurpatum memorat, Diodorus, lib. V. cap. xxxii. Toug xaxovpyc-ue, inquit, xara Ksvrasrqpldot,