256 OIITUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^E. [LIB. III.
VIII. Etiam Soli rninora numina, deastros, inserviisse finxerunt. Prsecipue ficta duodecim zodiac! signa; inde duodecim deos secundi ordinis, ant undecim, cum ipso Jove in Hellenismo etiam adnrise- rtmt. Omnes disticho hoc Ennins inclusit : —
" Juno, Vesta, Minerva, Ceres, Diana, Venus, Mars, Mercurius, Jovi, Neptunus, Vulcanus, Apollo."
Alii duodecim prater ipsutn Jovem, ei scilicet consiliarios et adses- sores attributes fuisse dicunt. Ita Seneca: "Secundum quidem mittit Jupiter, sed ex consilii sententia ; duodecim enim deos advo- cat." Inde consentientes dicebantur, quia in omni sententia, in ccelis ferenda, eorum consensus interrogatus. Unde illud Augustin. : "Quis ferat, quod neque inter consentientes deos, quos dicunt in consilium Jovis adhiberi, neque inter deos, quos selectos vocant, felicitas constitute est." Alii undecim praster ipsum Jovem sta- tuunt: " Si undecim deos praster se secum ad ducat Jupiter/' Plau- tus, Epid. v. 1, 4 : " Duodecim deis, plusquam in coelo est deorum immortalium, Mihi nunc auxilio adjutores sunt," ibid. v. 2, 10; quibus innuit totidem esse in ccelo. Et Demochares: rn Qsotppatrs, 'Adr,va/o/ %ffa.v «XX' ou% 01 dude'/ta Sso/ 01 drtdfyvreg' — " 0 Theophraste, judices erant viri Athenienses, non dii duodecim." Hisce omnibus simul arse passim erectse, in agro Iliensi: 'ET/ r<£ Aexrti {3ufj,bg ruv dMdexu, Ssuv ds/Kwrar xaXoDtf/ ft 'AyojtM/»w»g ifyvpa, Strabo, Geog. lib. xiii. cap. i. Atque iterum: EJr' 'A^a/wv X//A^V 6Vou o/ (Suftoi TMV dov&txoe dibiK Et Athenis in ipso foro a Pisistrato Tyranno, quod testatur Thucydides, Histor. lib. vi. Isti, teste Apollodoro, arbitri adhibiti fuerunt inter Neptunum et Minervam, de nomine Athenarum litigantes, coramque iis Mars casdis Halirschothii reus, causam capitis dixit in Areopago ; hoc est, ad saxum, ab eo judicio postea ita vocatum. Inde ccena duftsxd&tog Augusti apud Suetonium, cui tot aderant hospites cultu deorum ornati.
IX. Ortus superstition is ex ^Egypto referente Herodoto, lib. ii. cap. iv. : Awdstta ^swv, inquit, scrwvu/A/ag sXgyov crpwroug A/yi/crr/oug vo/^/tfa/, xa/ "EXX>jva? -?ra/?a trp'euv dvahaGtfv — " Duodecim deorum nomencla- turam dicunt primos ^Egyptios invenisse, atque Grascos ab illis acce- pisse." At duodecim dii apud ^Egyptios nihil aliud erant, quam totidem signa zodiaci.
X. Hos inter unum, ut diximus, ceteris omnibus infinite praatu- lerunt, reliquos autem ad illius arbitrium se componere finxerunt. Unde illud Plauti in Ca'sina, A. ii. Sc. v., v. 23.
" Unus tibi hie dum propitius sit Jupiter, Tu istos minutos deos cave flocci feceris."
Et Ulysses de Hectore ad Achillem apud Homerum: —
Ma/vera; lxvu,<yXas v'uruvo; &u, otii n rin 'Avipx; evoi Stavf —
" Perf urit iramensum fretus Jove, nee reveretur Mortalesve deosve."
CAP. XIII.] ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRLE. 257
Hos ideo munere quodam mediatorio, mortalium vice, apud Deum ilium summum functos esse; arbitrati sunt. Nullum drama frequen- tius occurrit apud poetas, quam secundi ordinis deorum precum, ad summum ilium pro illis, cum quibus iiscum aliqua intercesserat ne- cessitudo. Sic Venus pro Teucris periclitantibus, apud Yirgilium Mil. x. 18-20:—
" 0 pater ! 0 hominum divumque aeterna potestas ! Cernis ut insultent Rutuli? Turn usque feratur Per medios insignis equos?"
Qualia sunt ista Pindari Pyth. carm. vi. 23 : —
•• MaA/o'Ta (x.\v Kpovfiav,
"BctpVOfKV ffTipOfOLV XlpCCUVUV Tt VffUTOlVlV,
Qiuv
Ipsos autem mediatores, mortales, orationibus precibusque, prose- quuti sunt; perinde ac hodie etiamnum inter pontificios doupoviuv cultus peragitur; de quo consulenda doctissimi Medi, de Posterior um Temporum Apostasia, Diatriba. Atque ita Deo et angelis, sole et zodiaci signis, Jove Cretensi aliisque demortuis, horrenda superstio- nis dementia confusis, omnes de uno notiones, corruptse, vanse, et inutiles prorsus redditas sunt.
XI.. Nihil opus est, ut de cetera deorum turba, quorum origo in- certissima, quidquam dicamus. Eos in superos, inferos, et medioxu- mos, alibi in magnos, minimos, et patellarios, dispescit Plautus. Su- perum plebem, vocat Ovidius, In Ibim, 79 : —
Vos quoque, plebs Superum, Fauni, Satyrique, Laresque, Fluminaque, et Nymphse, Semideumque genus."
Horum fabulis concinnandis vix ullibi idem senserunt veteres; pro- inde Pausanias in Boeotic. Postquam Thebanorum circa deos aliquot opinionem recensuerat, addit, Ka/ 'Miya?£xsi s$ avrr,v ov% o^aoXoyoD^/' did- <popa xai ra, >,o/cra, wg rb croXu, aXX^Xc/g Xsyovffiv "EXX^i/gj- — " De rebus hisce plerumque inter se dissentiunt Gra5ci." Omnes in certas clas ses distribuerunt, nonnullos ccelo assignantes qui U7r^oy/?av/o/, Ivovpavio/, et Itfovpdvioi dicti, quosdam aeri, qui svaiQzpioi, ivaspioi', alios terra3, marique, qui communiter s^/yg/o/, et distincte, sv^ovio^ JvaX/o/,
inferis alios, qui u-Toyg/o/, p/0oi//o/, vvro^Qovioi, dicebantur et ab omciis peculiaribus, et curis; kr/oD^ ptioi, %'svioi, Karptoi, ayopaTo^ ewixdpirioi, ffrpdnoi,rpo<7raioij%ioi, ixiffioi, KaQdpffioi, ffurqpzg, afftpdXsioi, tfuXufMv etc. Nemo autem pene est, qui nescit, totum hoc scenaB ethnicse choragium, in religionem Christianam intulisse Papismum.
VOL, XVIL 17
258 ORTUS ET PROGRESSUS IDOLOLATRI^. [LIB. III.
CAPUT XIV.
SEU DE ORIGINE ET PROGRESSU IDOLOLATRI.E. — CAP. XII.
Idololatrise in omnem confusionem progressus — Gentium dii peculiares ab ipsis adsciti — Plurimorum avroQiiaftos — Alexandri apud Lacedaemonios lx.$kuaig — • Fabula de Tiberio Christum in deorum numerum referre volente — In fingen- dis simulacris, et diis pingendis, religionis omnis contemptus — JEgyptiorum amentia — Poense adversus deos peregrinos legibus constitutse, unius veri Dei cultoribus soluin inflictae — Justini Martyris verba vere aurea.
I. DIXIMUS de iis quos vulgo et communiter, consentientibus sufFragiis, per totum peue terrarum orbem religiose venerata est idololatrarum turba. Invalescente polytheismo, quseque gens, omnis ci vitas, cuncti populi, quoscunque vellent sibi deos asciverunt. Serio, joco, publice, privatim, ex traditione veteri, auctoritate prsesenti, vanis affectionibus, ubique pullulavit numinum seges amplissima. Has novorum deorum origines refert Pausanias, Artie, i. : Qebv, in- quit, de ' A/j,<piapaov tfpuroig 'fl/?wcr/o/g xareffrq vofAi^eiv vtfrepov 8s nat -Trdvreg *EX>.7jv££ ryrivrar xara\'e£ai de xat aXXovg t%u yevoftsvoug TOTS avOpMtfoug, 01 $suv "EXX7J0V n/j,ag e^ouffi, roTg de avdxetvrai voXeTg' — " In deorum nu- merum Amphiaraum primi omnium Oropii retulerunt, quos reliqui Grseci sequuti sunt. Possum etiam alios recensere, quibus, cum homi nes antea fuissent, Graeci divinos honores habuerunt, quibusque etiam urbes dedicatee sunt/' Passim enim tandem coDsuetudo obtinuit, ut, cum quis hominibus placuisset, Deus esset; unicuique enim populo jus erat, quemcunque vellent, in deorum numerum referendi. Atque hinc non levis controversia publicanos Romanes inter et Grsecos oriebatur. Cum enim lege censoria cautum esset, ne deorum im- mortalium agri vectigal penderent, strenue negabant publicani immortales esse ullos, qui aliquando homines fuissent, teste Marco Tullio, lib. iii. de Natura Deorum.