XVII. Alterum in hac causa argumentum est; quo etiam utitur Cl. Vossius de Arte Gramm. cap. ix. lib. i. Quod Simplicius, Com ment, xlvi. in Aristot. lib. i., De Ccelo, asserat " observations astro- nomicas, quas Callisthenes e Babylone Aristotelis jussu miserat, fuisse annorum mille nongentorum trium, quas refert Porphyrius," uti quidam addit, "ad Alexandri Macedonis tempora servatas fuisse;" quod quidem non admodum erat difficile, si Callisthenes eas e Baby- lone miserit. Sed vixit Simplicius post inissionem istam Callistheni- anam annos mille aut eo circiter.
CAP. III.] DE LITERARUM ORIGINE. 285
XVIII. Quam facile autem sit in annorum recensione labi, praa- sertim cum nulla exstant rei gestse monumenta fida, omnes novimus. Neque Siraplicius sententiam propriam exponit, sed, quse alicubi scripsit Porphyrius, refert; "missas fuere/' inquit, " observationes astronomicae, dg nva$ biyytl'Tai 6 Hoppvpto<; ^iXiuv sruv sJvai xai svvea- xofftuv rpiuv ft's^pt TUV fflovuv ' AXs'^dvdpov TOV Maxs^Jvog tfw£o,a£i/a£* — Quas Porphyrius mille nongentorum et trium annorum fuisse, et usque ad Alexandri Macedonis tempora servatas, narrat." Quo in opere ista narravit Porphyrius incertum, cum in ro% tufypevois verba ilia nullibi reperiantur. Berosus eas observationes tantum annorum 480, hoc est anno 13 Antiochi Soteris, cui ilia historica sua obtulit, fuisse affirmat. Epigonus 720 fuisse docuit, teste Plinio, lib. vii. cap. Ivi. Observationum autem 470 millium annorum, apud Babylonios, et Caucasi habitatores meminit Marcus Tullius lib. ii. de Divinatione, cap. xlvi.; nihil ex hisce rumoribus certi elici posse, certum est. Deinde observationum astronomicarum memoria per alias artes, sine literis continuari potest ; postquam literarum usus repertus est, ea, quse antea hominum memoria, traditionibus, et Meroglyphicis ab interitu conservabantur, iis sunt commissa. Epigenes, aut Epigonus apud Plinium observationes Babyloniorum coctilibus lateribus in- scriptas fuisse, docet. Quomodo id factum, narrat vetus auctor ano- nymus, de divina sapientia secundum ^Egyptios. "Sapientes," inquit, "Babylonii et ^Egyptii mentis acumine ad ilia supremi mundi abdita penetrantes, animorum conceptus (sicut ipsi oculati testes sumus), in lapidibus per signa describebant. Idemque in omnibus artibns et scientiis faciebant. Deinde lapides, in quibus ilia erant descripta, in templis collocabant, et quasi paginas perlegendas exhibebant, talesque librorurn loco illis erant in usu." Addit praeterea Clar. Vossius, aitque, nisi ante " legem datam literaa fuissent, cui rei lex tabulis seneis Dei ipsius manibus fuisset scripta?" ^Eneis, pro lapideis, <rpdXf&& pv?i/j,ovix<jv est. Sed et facilis responsio ; id enim a Deo factum, ut et legis suse perenni conservationi, et Mosis, adeoque totius populi in literarum usu instructioni consuleret Quamvis ideo in re non majoris momenti nolim cum quoquam aliter sentiente con- tentionis serram ducere, neminem tamen adhuc, aut rationibus aut testimoniis fide dignis, usum literarum proprie sic dictarum vo^ofefficf, Mosaica antiquiorem demonstrate, non dubito affirmare, ita ut plane acquiescam in sententia Eupolemi antiquissimi historiographi apud Grsecos, cujus verba refert Clemens Alexandrinus Stromat. lib. i. Tov Mwu'tfJj, inquit, (pqff/ Kpurov ffopbv yzvsffdai xai <rapado\jvar xai vapa 'lo^^a/wv <t>o/v/xag
— hoc est, " Mosem aiunt, primum sapientem fuisse, eumque primum Judseos literas docuisse, eas vero Phcenices a Ju- daais accepisse, a Phcenicibus Grascos/'
286 BE LITERIS ANTIQUIS HEBR.EORUM. [LIB. IV.
DIGKESSIO II. DE LITERIS ANTIQUIS HEBR^ORUM.
De literis sett characteribus antiquis Hebrseorum; quibus lex ab ipso Deo scrlpta est ; atque ad ejus scriptionis normam libri oranes Veteris Testament!.
I. EXSTAT adhuc, atque olim ab ultima antiquitate Christiana exstitit Pentateuchus Mosaicus, literis istis, quse vulgb Samaritanse dicuntur, exaratus; lingua vero Hebraea est. Ejus meminerunt Ori- genes et Hieronymus. An eorum alteruter ipsum librum, seu ejus exemplar ullum, unquam viderit, incertum. 2yAA.oy*j ista, quam veritatis HebraicaB et translationum GraBcanicarum, magnis studiis, magnis sumptibus dedit, ediditque Origenes, in tota veteri ecclesia monumentum literarium nullum erat celebrius. Si Pentateuchum istum Samaritanum vidisset unquam, aut (si viderit) loco aliquo aut pretio habendum esse duxisset, locum sine dubio insignem, aliquem saltern, in opere isto flroXufyuXXjjry ei assignasset, quod tamen abs eo factum non est.
II. Hieronymus textum Samaritanum totidem literis exaratum esse, quot Hebraicus, affirmat ; id autem cum apertissime falsum sit, vir ille doctissimus non nisi ex rumoribus, et aliorum informatione, de eo pronuntiasse videtur. Etiam illorum uterque scribit, literam Tau apud Samaritanos cruci similem esse. Hieron. in Ezech. cap. ix. : " Ut ad nostra veniamus : antiquis Hebrasorum literis, quibus hodie usque utuntur Samaritani, extrema Thau, crucis habet simili- tudinem/' In ea etiam sententia fuere Tertullianus et Augustinus. Sed literaB Tau nulla omnino apud Ezechielem mentio ; ineptissime- que et non sine stupore asinino, de signo crucis frontibus hominum figendo, ex hoc loco nonnulli nugantur. Verba sunt V? ^^\ ; quaB recte reddunt nostrates, " And set a mark/' — " Signabis signo/' Nam verba intransitiva nomine homogeneo gaudere apud HebraBos, pueri norunt. Falsum autem literam ultimam in alphabeto Sama- ritano ffravpouty esse. Iste autem ejus literaB character, qui in alphabeto, quern ex Yaticana Bibliotheca produxit Schickardus in Bechinath Happerush, sine dubio fictitius est. Fateor quidem in nummis quibusdam figuram crucis non dissimilem, loco n apparere; de nummis, verb, apud Hieronymum nihil; neque mala ista merx adhuc in pretio ulla erat. Viros, ideo, illos doctissimos Pentateuchum istum Samaritanum, ilium saltern, qui etiamnum superest, unquam vidisse probabile non est. Ex eorum, vero, testimonio Samaritanos turn temporis qui erant, Pentateuchum habuisse Mosaicum, lingua quidem HebraBa, charactere,. abs eo qui Judaais in usu erat diverse, scriptum, satis liquet. Samaritse, is populus erant, quern rex Assyria Shalmaneser diebus Ezechiae regis Judse, annos centum et triginta
CAP. III.] DE LITERIS ANTIQUIS HEBR^EORUM. 287
aut eo circiter, ante captivitatem Babylonicam, in Samariam, aliasque urbes a decem tribubus, quas captivas duxerat, olim habitatas, tra- duxit. Oriundum e Babele, Cutha, Hava, Chamatha, et Sepliar- vaim ostendit sacra Scriptura, 2 Reg. xvii. 24: a Cutha, postea Cuthsei dicti sunt. Chaldsei, ideo, et Syri fuere, quod ex locorum, urbium, regionumque nominibus, e quibus ortum duxerunt, liquet. Illos in primo suo in terram Canaan adventu, ut lingua vernacula, hoc est Syro-chaldsea, ita literis etiam Chaldaicis usos fuisse, nemini, puto, dubium esse potest. Literarum usum abs ea antiquitate Chaldseis innotuisse, ut nonnulli literas Assyrias seternas fuisse sta- tuerint, ex Plinio antea ostensum. Scribendi itaque artificium, idque Chaldaice, gentibus istis in Samariam traductis notum erat, et familiare. Sedes, ideo, Israeliticas coloni Babylonici, et Syri, propria lingua, avitis moribus utentes, occuparunt. De idolis, quse primo Dei loco, deinde cum Deo, coluerunt, videl. Succoth Benoth, Nergal, Aschima, Adrammelech, et Anammelech, consulat lector eruditis- simum Seldeni de Diis Syris Syntagma.