290 DE LFr^RIS ANTIQUIS HEBR.EORUM. [LIB. IV.
suum confirmare student, Deum ipsum in monte Horeb cum lege ipsa pronuntiasse fingunt audaces impostores. Dositheum notissi- mum Judaicas religionis corruptorem, eis Pentateuchum a se inter- polatum primum tradidisse arbitrator Usserius, Chron. Sac. cap. vii. Audacis vero istius hominis imposturaa in textu corrumpendo ibidem specimen edit. Hinc inquam satis apparet, quo animo in sacris versati sint, atque quid de Pentateucho illorum censendum sit, ubi- cunque a textu Hebraico discedere comperietur.
VI. At verb circa tempora reditus ecclesias ex Babylone, et templi cultusque divini instauratione, mirabile quid et plane insolitum, eujus simile aut par nulla antiquiorum temporum memoria, nulla rerum gestarum monumenta memorant, accidisse affirmant non- nulli viri doctissimi. Etenim utrumque populum, Judaicum scilicet, et Cuthaeum, quasi conspiratione facta, literas antiquas, a longo tern- pore antecessoribus suis sibique notas et familiares, abjecisse, atque alterutrum, alterius, Judseos scilicet Chaldaicas, Cuthseos seu Chal- dasoe, Judaicas, suscepisse arbitrantur. Hoc vero quid rei sit paucis videbimus. Literas istas, quse vulgo Samaritanaa dicuntur, veteres et primaavas fuisse Hebraeorum literas docent; iis digito Dei lex exarata, iis totum Yetus Testamentum ex illorum sententia scriptum erat. Hasce unice inter totam gentem usque ad captivitatem Ba- bylonicam in usu fuisse, prseterque eas nullas iidem affirmant. Sama ritan os Assyrios fuisse, atque scripturam Assyriacam calluisse, antea ostendimus. Ejus usum pene quotidianum apud reges Assyriaa et Babyioniaa, quorum sub imperium, ditionemque fuerunt, illos ha- buisse, nemo dubitare potest. Istas vero literas illos abdicasse, atque earum loco Hebrasas suscepisse ferunt. Lingua quidem eorum Syro-chaldasa erat, pro temporis ratione mixta; earn illos retinuisse dubium non est. Tantum literas proprias, patrias, pulchras, faciles, sibi probe cognitas, deseruisse, atque deformes istas, hiulcas, per- plexas Hebrseorum, quibus nunc utuntur, verba nulla, nisi quas ipsi vix aut ne vix quidem intelligererit, exhibentes, suscepisse perhi- bentur. Judasi autem, uti dicitur, idem fecere. Nam duas tribus postquam in captivitate annos aliquot, alii plures, pauciores alii durassent, proprias linguas oblitas faisse, iidem auctores tradunt. Earn ob causam populus redux, quamvis scripturam in linguam illam, quam dedidicisse fertur, transferri non curaret, tamen literas, quibus exarata erat ab initio, quasque genti toti ab ipsis ejus incuna- bulis ofatfai fuere, et unicae, abjicere, atque vel novas excogitare, aut Assyrias suscipere statuisse dicitur. Cui fini aut bono, id ei in mentem veniret, eqnidem non apparet; neque quid commodi inde exspectare ecclesia potuerit. Cum lingua literis expressa, eadem pror- sus permanserit, ex hac literarum permutatione ut quid boni oriretur, impossibile videtur. Neque enim rnultum ad linguaa cujuscunque peritiam adipiscendam facit, characterum, quibus scribitur, cognitio.
CAP. III.] DE LITERIS ANTIQUIS HEBR^ORUM. 291
VII. Cum, itaque, abs hujus sententiae auetoribus diversissime sentiam, non abs re propositg, alienum fore judicavi, si rationes et auctoritates, quibus ea nititur, paucis discuterem, atque ea etiam proponerem, qua3 me contrariam tenere faciunt ; idque nihilo secius faciendum constitui, quamvis ob earn causam, inter alia, petulantis- simae linguae conviciis nuper agitatus.
VIII. Sententia doctoram virorum in hac materia quaenam revera sit exposuimus : ei assertiones quasdam praestruunt, qua3 baud magis placent. Illae itaque primo in loco sunt considerandae. Primo icleo affirmant: " Judaeos durante captivitate linguae propriae, et literarum oblitos fuisse ; " atque inde necessitatem aliquam mutationis characterum antiquorum inductain fuisse, credi volunt, Sed mihi hoc quidern non verisimile videtur; multo minus fundamentum dubiae et incertissimse opinionis exaedificandae satis firmum. Ab excidio ternpli, urbisque, ad initium regni Cyri, quo rediit populi pars maxima, anni fluxerunt quinquaginta ant eo circiter. Istud temporis spatium plurimos supervixisse et probabile in se est, et sacra pagina testatur. Eosdem enim homines primi conflagrationem, et secundi templi fundamenta vidisse, docet. Tantum autem popu- lum, eorumve plurimos, imo eosdem ipsos homines, infra unius setatis spatium linguae suae vernaculae, quam etiam prae ceteris om nibus sanctam censuerint, oblitos fuisse, non est admodum credibile.
IX. Deinde; durante ea captivitate, captivorum plerique in iis- dem urbibus simul habitabant. Id Deo ita gratiose disponente fac- tum est, quo paratiores ad reditum essent, atque interea sibi invicem solatio. Magnam plebis multitudinem, plurimosque populi seniores, eo loci habitasse, ubi propheta Ezechiel ministerio suo functus est, ex tota prophetiaa serie apparet. Neque gentibus illis, inter quas dispersi vixerunt, unquam se immiscuerunt ; in sacris nulla, in civi- libus paucissima habuerunt iiscum communia. Corruptionis aut mutationis linguae causae omnes procul abfuere. In aliarum na- tionum " visceribus solus habitavit populus iste, neque iis annume- ratus est/' Nuptias nullas cum Chaldaeis contrahebant, affinitates nullas; praeterea librorum sacrorum exemplaria sine dubio plurima secum asportaverant; iis usus est Daniel propheta, cap. ix. 2. Ea omnia charactere antique et usitato Hebraeorum scripta fuisse, nemo negat. Libros alios, ullos, alia lingua, aliis literarum picturis exa- ratos, vidisse, habuisse, legisse, non apparet, probari non potest. Artes Chaldaicas didicisse illis nefas erat. Etiam cum Judaeis in aliis orbis partibus per literas commercium habuisse et credibile est, et epistola ad ipsos Jeremiae prophetae indicat. In iis nisi lingua, vernacula, literisque antiquisusi fuissent, invicem se tulissent. Porro inter captivos, sacerdotes multi, ac Levitaa fuere. Hi ad populum in cognitione Dei, ex sacra Scripttira instruendum operam dabant Id nisi legls lectione atque expositione fieri. non potuit. Iis docto-
292 DE LITERIS ANTIQUIS HEBR.EORUM. [LIB. IV.
ribus, sacns omnibus, quibus illis extra terras sanctse limites uti fas erat, peragendis incubuerunt. Atque hoc linguae vernaculas reti- nendas medium erat efficacissimum. Etiam ex Dei jussu, et pro- missis, stabilem spem reditus semper foverunt, atque captivitatis finem avida exspectatione continue devorabant. Ob earn causam, patriam linguam, literas, mores nisi eos studiose retinuisse censeamus, vix homines fuisse arbitrabimur. Cui bono igitur eorum linguam vel literas addiscerent, quos exitio externo devotos scirent, et a quo rum consortio liberationem quotidie exspectarent ?