XIX. Postquam autem Deus in ipsa ecclesise hujusfundatione per revelationes legislatori factas principia ista theologica, quas recensui- mus, fidei ejus concredidisset, quo melius ab oblivione vindicarentur, et efficacius inculcarentur rebelli populo, quovis pene seculo ultra ordinarium sacerdotum et Levitarum mimsterium, prophetas extra ordinem excitavit, qui partim viva voce, partim scriptis SeoMeLttrois principia ista elucidarent, et populum, ut ad eorum normam cultum religiosum et vitam instituerent, exbortarentur. Qua enim verbo Dei honorem suum, adeoque Deo ipsi auctoritatem sartam tectam conservarent, qua justitiam et remissionem peccatorum per Christum venturum prsedicarent, et ecclesiam glorise spiritualis per Messiam introducendaa spe et exspectatione sustentarent, operam suam omnem prout ex scriptis eorum patet, navarunt prophetse,
CAP. L] THEOLOGLE MOSAIC JE CORRUPTIO 317
LIBER V.
DE THEOLOGLE MOSAKLE CORRUPTIONE ET REPARATIONS SOLENNI; DEQUE EJUS ABOLITIONS.
CAPUT I.
Ecclesiae ante et post reformationem duratio — Ecclesiarum reformatarum status — Ecclesise Judaicae defectio duplex— Prima partialis — Ejus natura — Primi fundament! theologies Mosaicae abnegatio — Cultus superstitiosus inde emanans — Is duplex, respectu object! cultus, et mediorum.
I. CULTUS hujus Mosaic!, quamvis seternus non esset futurus, per- manens tamen et magis erat stabilis, quam per eum ruv vpoeep^ofitvuy ad Deum conditio. Quemadmodurn enim omnes alios a jactis naundi
undamentis, temporis decursu, a primseva institutione divina, et neologise principiis, quibus instruct! erant, defecisse comperimus ; ta gentem hanc novam theologorum videbimus se implicasse ejus- lem iiscum sceleris communione. Judaicse autem ecclesiae theo- ogia hac utentis duplex erat defectio ; partialis, gratia Dei instau- ratione resarcienda; et finalis, quam scilicet exceptura erat ultima >oena in gentis iravufaQpicp. Cum autem ea ecclesia in duas paries >lim divisa esset, ista, quse decem tribus amplexa est, ilia altera, quse cultus Dei solennis sedem ab ipso Deo prsescriptam sortita est, citius n utramque [defectionem] irruit, adeoque ruinam perpetuam.
II. A veritate autem divina, tribus istis fundamentis theologicis quse superius exposuimus exhibita, defectione aliquali, initium sui ^osuit ecclesise Judaicse apostasia. Et accessit, uti fieri solet, morum corruptio. Ubicunque enim se contemptus veritatis divinse scelere aomines astringunt, illico se praebent aliorum omnium criminum etiam affines. Necessum enim est, ut pessum eant hominum mores, ubi spreta jacet omnis veras obedientise norma et fundamentum.
III. Apostasise partialis nomine recenseo, errores omnes, super- stitiones, idololatrias, aliaque scelera, quorum a prima institutione variis temporibus usque ad captivitatem Babylonicam conscius erat populus Judaicus. Ab institutione autem Sinaica in captivitatem istam impleverat ea ecclesia annum septimum supra millesimum; instaurata vero a populo reduce intra annum sexcentesimum inter- necione deleta est. Ita plerumque est, ut cum nulla reformatio ec- clesiastica ^wroruirov perfecte expresserit, ita nulla unquam ecclesia in statu reformato originarise constitutionis durationem sequavisse invenietur. Vereor, ne exemplo esse possint in Europa ecclesijB reformatae. Eas ecclesiarum apostolicarum perfectionem nunquam fuisse assequutas confitemur, et dolemus omnes ; rebus enim terrenis plurimis impeditae, se ex earum laqueis hactenus vix feliciter ex-
318 THEOLOGIZE MOSAICS COERUPTIO. [LIB. V.
pedire potuerunt Multa ideo sunt, quas metum mini incutiunt, ne in tantum temporis spatium, ea sanctitate et puritate, quas gratiose adeptse fuerunt, ornatse continuarentur, quantum permensse sunt ecclesise istae primse, quas taraen defecisse novimus. Ejus metus causas, rationesque forsan alibi explicabimus. Illud, quod diximus, constat; gentium nationumque negotiis et conditionibus politicis mistae, seculi mores, corruptelas, sordes procul satis a se amandare nunquam potuerunt. Inde jam jam quibusdam in locis non ita pridem veritate divina illustratis, eo confusionis deventum est, ut vix restet facies aliqua ecclesiae evangelicse ; eis vero, quibus, Deo grati ose ita disponente, aetatem sub crucis disciplina agere contigit, exitio pene dudum fuere magnates, nobilium et heroicorum parentum filii nepotesque degeneres, qui honoribus et opibus seculi avidissime in- hiantes, turpissirna a veritatis divinae professione defectione, plurimos secum asternum perire coegerunt. Vereor, ne nimisvere dicam: —
" jEtas parentum, pejor avis, tulit Nos nequiores, mox daturos Progeniem vitisiorem." — Hor. Od. iii. 6, 46.
IV. Sed e diverticulo. Respexit defectio ha3c partialis tria ista fundamenta theologice Mosaicce supra memorata. Primum docuit omnimodam sacrarum Scripturarum plenitudinem et perfectionem. Id aliquoties vel oblivioni dederunt, vel reputarunt nihili. Ex eo scelere manavit omnis infamis ille cultus superstitiosus et arbitrarius, toties eo nomine a Spiritu Sancto gravissime increpatus. Hinc enim fas sibi et licitum arbitrati sunt, ea excogitare, qu« ad cultum Dei promovendum ipsi vanissime censerent facere; quasi scilicet ad illo- rum arbitrium et libidinem fingenda esset Dei gloria. Eadem in- sania furit adhuc Christianus orbis. Huic autem errori perniciosissimo evellendo adliibuit Deus ministerium extraordinarium prophetarum. Utque fundamento isti cultus sui, quod nequiter convellebant, im- mota sua constaret auctoritas, quamvis non defuerint, uti nobis forsan videantur, graviora quas in populum diceret idololatricum, ea tamen pra3cipue eos premit impietatis aggravatione, quod ilia in cultu religiose observarent, "quas ipse non prasceperat, neque in cor ejus ascenderant," Jer. vii. 31, xix. 4, 5.
V. Bifariam autem a principio isto theologico defecerunt apos tate; primo scilicet respectu objecti cultus, deinde mediorum. Ete- nim, ut id primo loco dicam, deos alienos praeter Deum verum, cum eo, sine eo, post eum sibi colendos adsciverunt. Omnis autem ido- lorum seu deorum alienorum cultus, vel tacitam vel expressam habet Dei veri abnegationem conjunctam. Utcunque enim nomen ejus obtendant idololatrse, ille non vult esse ex deorum numero. Cum, autem, prsecipua pars defectionis initialis horum theologorum in cultus hujus extranei scelere constiterit, non abs institute nostro
CAP. II.] THEOLOGIES MOSAICS CORRUPTIO. 319
videatur alienum, si idola ipsa, quse Dei vivi loco coluit populus superstitionibus ad miraculum usque obnoxius, paucis recenseamj postquam nonnulla dixerim, quae sunt necessario praemittenda.
CAPUT II.
Omnium gentium idola Israelitis culta — Geographise antiquse Israeliticse brevia- rium — Qusenam gentes illis notse fuere — Chaldaea — Mesopotamia — ^.gyptus — Arabia — Phoanicia — Syria — Canaansea — Idola earum gentium — Cultus su- perstitiosi modi et media.