I. S^PISSIME Deus per prophetas conqueritur, populum suum om nium ubivis gentium deos, se posthabito, nefarie coluisse. Id autem de gentibus, iis cognitis, intelligi debere constat ; et ipse sensum suum ita exponit Spiritus Sanctus, 2 Reg. xvii. 15 : " Sectati sunt/' inquit, "gentes circutnstantes ipsos." Quaenam ista3 fuerint, et quousque se extenderit antiquissima geographia sacra, in antecessum summatim exprimere placet. Oriundus erat Abraham ex Ur Chaldaeorum. Chaldaea a septentrione habet Mesopotamiam Eupbratem attingen- tem, ab oriente Susianum ad Tigrim; a meridie sinum Persicum, et ab occasu Arabiam desertam. Nulla regio erat, quam notiorem habuerunt, praesertim cum caput esset imperil Assyriaci.
II. E Chaldaea, flumine Deo jubente trajecto, in Aram Naharaim, seu Mesopotamiam concessit idem Abrahamus. Kegio a situ inter fmvios celeberrimos notissima, atque multas ob causas Israelitis fami- liaris. Inde olim uxores Jacobus duxerat ; atque proinde gens ista populi stirps altera, ad cujus etiam confinia extenderunt se quondam imperii Davidici pomceria. ^gyptum Mitsraim appellarunt ; a Chami filio, qui terram istam statim a dispersione Babylonica occu- pavit. Earn illos ignorare non sivit longa, dum gens conderetur, servitus, neque postea imperii vicinitas, aut commercium.
III. Arabiam generatim Ereb appellarunt; Desertam Kedar, Felicem Seba, Petrseam Aram Soba. In ea Ammonitas, Moabte, Midianitas, Idumasi, a communi stirpium origine, ceterique incolaa a viciriitate, et bellis, quae adversus eos gesserunt, probe iis cognitaB fuerurit. Mare Mediterraneum illis erat mare magnum; mare occi- dentale, et quicquid terrarum ultra illud situm erat, Tharsim voca- bant, quamvis LXX. varie earn vocem reddant, et norninatim Esa. xxiii. 1, Kapxy&uv.
IV. In terra Canaansea gentium omnium, turn, quse ab ipsis bello aut subactae aut deletas fuerunt, turn, qua3 cladi isti superstites suo jure usaa sunt, cognitio iis perfainiliaris. Phceniciam inde totara cum ea Syria? parte, quae Arabias est contermina, quaeque Coble dici- tur, quam ab Arabia Petraea vix distinxerunt, iis innotuisse ex sacris
320 THEOLOGLE MOSAICS CORRUPTIO. [LIB. V.
constat historiis. Persas sen Elamitas non nisi sero cognoverunt, idque obscure admodum. Cum, autem, gentium commercium iis in- terdictum fuerit, neque navigatione uterentur, nisi parce admodum et uno aut altero seculo, reliquas orbis terrarum regiones eis fuisse incognitas, mirum non est; sicut et ipsi plurimis ignoti. Indiam forsan Orientalem, nomine Ophiris, totam Europam Cethim, Grasciam Phobel, Joniam Javan, Media Madai, Lydia Lud, Africam Put, ^Ethiopian! Lud, Hispaniam Cepharad, Galliam Sarphath, indigita- bant. At regionum harum omnium ad eos pervenit tenuis tan turn et obscura fama, ita ut illos penitus latuerit, quibus earum populi moribus vixerint, quosque deos coluerint. Hellenismi, itaque, seu superstitionis EuropeaB ignari, orientalium gentium deos, seu idola, ut noverunt, ita sibi adoranda et colenda elegemnt. Etenim Chaldaai eis Solis cultus auctores fuere ; Teraphim devenerunt e Mesopotamia; ^Egypto debuerunt Vitulos. In Scelus Belphehorium ducti erant Moabitarum et Midianitarum consiliis. Molech erat idolum Ammonitarum. Tyrii Baalis cultum multiformem eos docuerunt; cum Philistseis Beelzebub honore religioso prosecuti sunt; Astartes, seu reginse cceli sacra, Syrorum dolis illaqueati didicerunt; diis Damascenis innomi- natis sacrificavit rex Achaz ; et cum Persis aliisve Thammuz lugere cceperunt. Atque haec verum sensum locorum plurimorum apud prophetas, Jeremiam prsesertim, Hoseam, Amosum, et Ezechielem, quibus Deus conqueritur populum suum cum omnibus nationibus adulterio spirituali se polluisse, in lucem efferunt
V. Porro: ritus omnes superstitiosos, quibus gentes istaa in idolo- rum cultu usse fuerunt, utcunque ridiculi, pudendi, spurci, abomi- nandi supra quod dici aut fingi potest, iis ipsis idolis famulantes, usurparunt. Soli equos sacrificabant cum Chaldaeis et Persis; Vitu- lum Eremeticum saltationibus coluerunt et comessationibus, prorsus ut ^Egyptii Apim. Ammonitas et Tyrios in filiorum filiarumque immolatione imitati sunt. Libationes Syriacas Astartse factas, vino et placentis quas obtulerunt regince coeli, expresserunt. Verbo dicam ; nil tarn ineptum aut ridiculum, nil tarn infandum aut scelestum, nil tarn obsccenum aut stercoreum ab ineptissimis et maledictis idolola- tris usquam excogitatum erat, seu verius a tenebrarum principe eis suggestum, quin illud nra3tulerint cultui Dei vivi sanctissimo castis- simoque.
CAPUT III.
Dii falsi quomodo appellative vocantur in Scripturis — ^W?. '• Bh^. & — Apud LXX.
?» unde— Respectu efficaciee, B^» ' n^PT? ! DT? _ Effec- tuum in conscientias superstitiosorum, ^H • o^s : inn : trVan _ Materiae V.? : 1?? *"&§ ! *i?? TX? : 37J ^'?:— Formse extern^, &&x, X??— Materise et
CAP. III.] THEOLOGY MOSAICS CORKUPTIO. 321
formae aspectabilis, ^?? '• ^z? T''S — Dei veri et populi foederati, BVT!3!S . : "~~ "!?X?— Cultorum, "--;" "^ ="v'-x : =Ts;rrr -H'-»— Rationum pecu- liarium, ="'fj :=VT? 5=^ »^— Reatfis idololatrici, n^?— Per contemp- turn — a^nVa omnium rationes indicantur.
I. IDOLA, seu deos falsos Vetus Testamentum aliquoties commu- niter seu appellative exprimit; est et ubi eos propriis nominibus singulatim distinguit Communiter autem ob varias rationes varie vocantur. Ejus varietatis libet specimen subjicere.
II. Primo, secundum rei veritatem dicuntur D^*}^ *&, "dii, qui non sunt dii:" 2 Chron. xiii. 9, "Qui venit ad se consecranduin, erit sacerdos &>)7$ K?" " non diis;" hoc est, diis falsis, qui nihil minus sunt, quam Deus. Et Cfl$fc & DfciS*: Jer. ii. 11, " Num mutavit gens &$$ & n?ni &&£" "deos et ipsi non dii;" seu deos, qui non sunt dii. Eadem verba repetuntur, cap. xvi. 20, " Numquid homo faciet sibi deos, et ipsi non dii." Hi sunt isti Xeyo/aew 3so/ de quibus apostolus, 1 Cor. viii. 5. Qui scilicet a multis nefarie dii dicuntur, sed non sunt ; hoc est, non sunt, uti alibi loquitur, GaL iv. 8, py<re/ SW, sed tantum xaT-a do^av et putative.
III. Deinde, respectu efficaciaB et eventus varie vocantur; ut, bv^g: Lev. xxvl 1, " Non facietis vobis W?Yg.- Yicies aut eo circi- ter occurrit istud vocabulum idolis applicatum. LXX. varie ver- tunt. Loco prsedicto per ^g/^oro/?jra, manufacta: "Dii hominum manibus fabrefacti," Esa. ii. 8 ; /S^Xu/^arcc, abominationes, aut abominanda. Ac eodem modo Ezech. xxx. 13; Lev. xix. 4, g/£uXa; et Hab. ii. 18, «73wXa xw^a, — " idola," et "idola muta." Etiam Ps. xcvii. 7, /Xucrra, seu " sculptilia," Esa xix. 3, Seo/ habent, et «/aX- /*«ra, — "dii et simulacra;" Ps. xcvi. 5, 8a/,aov/a, "daBmonia;" Jer. xiv. 14, oiuviffpaTa, seu "auguria;" Zech. xi. 17, pdraia, " vana." Quo loco solo vocabuli sensum reddunt. ?'1?.^ autem dici potest quasi