^, non Deus; quicquid sit, Deus non est. At rectius deducitur ab '??, vanum, "res nihili;" quale revera idolum est. Inde apos tolus, 1 Cor. viii. 4, o/da/xev on ou5ev c/duXov h xoV/xw- — "Novimus idolum nihil esse in mundo;" hoc est, virtute aut efficacia, nihil om- nino posse. Inde &YYK dicti dii falsi; hoc est, vani, nihili. Atque apostolus omnes deos gentium yuara/a vocat; hoc est, DYr% Act. xiv. 1 5. Nostrates ubique pene verbum hoc vertunt, " idols."
IV. Eodem respectu D^iK dicuntur: Esa. Ixvi. 3, "Ut benedicens 1JK." Nostrates, " As he that blesseth an idol." LXX., fnc /3Xatf-
j/xog. Deo enim maledicit, qui benedicit idolo. Idem verbum, Hos. vi. 8 ; Amos i. 5. Hieronymus idolum vertit. Ipsa vox pro- prie mendacium significat, et laborem cum fatigatione; iniquitatem etiam et vanitatem; qua3 omnia quasi conspirant in idolorum cultu. Ipsa enim mendacia sunt, hoc est falsa dicunt, cum cultores suos, vel potius ipsi se, vana spe ludant ; quique se in cultu ullo superstitioso fatigant, vanitatem prater et miseriam, nihil omnino suut reportaturi.
VOL. XVIL 21
322 THEOLOGI-E MOSAIOE COEKUPTIO. [LIB. V.
Y. Ob easdem rationes, respectu scilicet efficacise et eventus, "mendaces" aut " mendacia," dicuntur: Esa. xliv. 20, " Nonne ~\\W" (LXX, *l>6v8os) " in manu mea?" Id est idolum, quod niihi instar mendacii erit, nequidquam eorum praBstans, qua3 promittere videtur. Hos. vii. 1, " Operati sunt *ty&" — mendacium; Hieron., " idolum/'
VI. Atque hinc etiam &n®, "mortui," dicuntur: Ps. cvi. 28, "Ad- juncti sunt Baal-peor, et comederunt sacrificia D™." Sacrificia mortuorum, est genitivus objecti: sacrificia quse mortuis offereban- tur ; hoc est, diis, qui auxilium prsebere nulli possunt, sed sunt plane quasi res mortua, vana, et inutilis, e qua aliquid auxilii aut solatii exspectare non nisi extreme est dementise. Itaque in oppositione ad omnes deos gentium, Paulus dicit signanter se sperasse Iwl ®B& %uvri, 1 Tim. iv. 10.
VII. Tertio, respectu effectuum quos in conscientias et mentes superstitiosorum habet cultus a Deo vero non institutus, atque even tus finalis omnis idololatria?, varie etiam vocantur.
VIII. Eo respectu dicuntur &?*£, "dolores" et "molestise;" summa enim solicitudine in cultu arbitrario occupati; prseter summos dolores et anxietates nihil assequuntur deurituifAoves: 2 Sam. v. 21, "Et Phi- listsei reliquerunt ibi Dn^V^" "dolores suos." LXX., ro-jg §eovs,"deos." Nostrates, " their images/' 1 Sam. xxxi. 9, "Annuntiarunt in domo &OW:," " of their idols." LXX., TO/& i/SciXo/s avruv. Et pluribus aliis in locis vertunt per g/3wXa, aliquando per yXycrra, ut Esa. xlvi. 1, Ps. cvi. 36. Etenim 3XV significat etiam " formare" vel " complanare;" ut Job. x. 8, " Manus tua3 ^^, figurarunt/' vel formaverunt, "me." Atque ita a complanatione et formatione simulacra &?*% dici posse videntur; atque idcirco per yXucrrcc reddi. Ita enim sculptas sancto rum imagines apud Christianos appellant rabbini. Sed vocis origo est 3-?SJ, imo ipsa vox est quse usurpatur; hoc est, "dolor" et "tristitia:" nihil enim simulacra prseter laborem et dolorem, seu conscientia? anxietatem summam, cum irse divinse sensu adferunt cultoribus suis.
IX. Ob eandem rationem ^TV dicuntur; hoc est, " tormina:" Esa. xlv. 16, "Abierunt cum pudore artifices ^T¥." Jun., " Fabri imagi- num." Nostrates, " The makers of idols." Vulgat., " Fabricatores errorum." LXX, 'Eyxa/v/^g^s <7rp6$ [*t vqffoi, — " Innovamini ad me insulae;" prorsus extra oleas. Eos sequitur Arabs. Omittunt autem, quse sunt in textu, atque ea addunt, qua3 nullatenus indicantur. Verbum proprie significat " parturientium tormina." Eorum simili- bus hominum conscientias afficere et affligere superstitionem testatur propheta, Mic. vi. 7.
X. Eodem etiam respectu vocantur inh; hoc est, " indigestum quid et confusum," etiam desolatio, vastatio, solitude. Omnis enim cultus religiosus extra ordinationem divinam institutus, hominum conscientias, quas excolere et confirmare deberet, vastat, et confun-
CAP. III.] THEOLOGIZE MOSAICS COERUPTIO. 323
dit. 1 Sam. xii. 21, " Et ne declinate post V5, qusB non proderunt neque erunt; quia nan Vffi" LXX., oMlv ehi, "nihil sunt." 9$? etiam dici aliqui arbitrantur, Num. xxiii. 21.
XL Ejusdern effectus causa, et respectu eventus etiam nominan- tur QY?i|, "vanitates:" Jer. xiv. 22, viii. 19, x. 8, " Nunquid sunt ?0?, in vanitatibus gentium pluvise?" LXX., MJ? l<rr/i/ Iv sidu>- £ rwv J0v3v U6r/£wv; Vid. Deut. xxxii. 21.
XII. Respectu materise objectorum cultus immediatorum, varie etiam nuncupantur. Inde et per contemptum nominantur YV., seu " lignum:" Hos. iv. 12, "Populus meus postulat frjff, a ligno suo;" et er. x. 8. Quicquid falso sibi imaginentur idololatrse, dii sui lignum unt, et prseterea nihil. Etiam ££ *$$, " dii lapidis," seu lapidei : Deut. iv. 28, " Servietis diis |?KJ H>." Etiam *}D3 TOg, "dii argenti," eu argentei; et ^nj ^n'PK, "dii ami," seu aurei: hoc est, ex argento el auro compositi et conflati, Exod. xx. 23. Et unus vitulus Aaro- nicus vocatur 3nt *$$, " dii auri," Exod. xxxii. 31.
XIIL A forma etiam externa varie appellantur. Frequentissime |l(Prf, "imagines, similitudines :" Num. xxxiiL 52, " Perdetis ^fV UjbDD/' LXX., i/dwXa ^wvgura. Et similiter, 2 Chron. xxiii. 1 7. Nos- rates ubivis, " images." Ad formam etiam refertur ^99 j frequenter •ccurrit cum ??B, quse vox proprie sculptile significat: Deut. iv. 16, : Ne forte corrumpamini, et faciatis vobis ^DS? sculptile, maginem ullius similitudinis/' seu idoli. LXX., atfav SIXMO,.
XIV. Materiae et formse respectu dicuntur &Y*9?, "sculptilia; mini est imago aut simulacrum dedolatum e lapide, ligno, vel qua- mnque alia materia, Exod. xx. 4 ; Lev. xxvi. 1 ; Jud. xviii. 1 7 ; Esa.
xlii. 1 7. Varie vocem hanc vertunt LXX. : TXu^ra, Lev. xxvi. 1 ;