putaverit, in Scriptura sacra exstare literas et dictiones heteroclite scriptas sine ulla alia causa, nisi quia, qui illas proferebat, non recte, ut oportet, illas expresserat, sive ob imperitiam linguae Hebraicae, sive ob imperitiam orthographic ; .... ideoque oportuit exponi veram dictionis scripturam et lectionem secundum grammatic83 regulas. Haec est ratio Keri, quam in margine posuit scriba sanctus, veritus injicere manus in verba auctorum inspiratione Spiritus Sancti loquentium/'
CAPUT XIII.
Reformationis ecclesise Ezraiticae partes reliquse — Solennis verbi divini prsedicationis instauratio, Neh. viii. 1, 8 — Ejus ante captivitatem neglectus — Jehosaphati in ejus restauratione conatus, 2 Chron. xvii. 7-9 — Principes sacerdotibus et Levitis in eo opere adjunct! — Primorum ecclesiarum Christianarum reforma- torum, in eo diligentia et successus — Judaeorum nugae ; aliorumque — Cuthae- orum excommunicatio, Ezrae iv. 2, 3 — Ab impuris mixturis populi separatio.
I PERGIMUS in reformatione ecclesiae e captivitate reducis. Sum- mam in praedicatione verbi divini, qua populus redux, qui diu in tenebris Babylonicis jacuerat, in cognitione Dei, atque officio suo rite peragendo instrueretur, diligentiam, tertio in loco, reform atoribus hisce assignavimus. Incepti ejus vere divini exstat historia Neh. viii. 1, 8, " Congregati sunt populus totus ; . . . . legebant enim librum ilium, legem Dei explanate, et exponendo sensum dabant intelligentiam per scripturam istam." Spretum et neglectum erat omcium istud populi instruendi per conciones sacras et solennes verbi Dei expositiones, durante priore defectione, quatenus scilicet ad sacerdotum et Levitarum curam ordinariam pertinuit. Extraordi- naria prophetarum verbi prsedicatio ita divina3 erat procurationis, ut eo nomine, neque laudanda neque increpanda esset ecclesia. Ut " labia sacerdotum scientiam conservarent/' Deus constituerat, Mai. ii. 7. Ab iis legem Dei, hoc est, mentis Dei in lege expositae sensum petere, populi erat omcium. Sacerdotes idcirco ob operis hujus neglectum severe Deus increpat, Hos. iv. 6. Levitis etiam populi instruendi munus incubuit, Deut. xxxiii. 10. Jehosaphato ideo ecclesiam ad voluntatem Dei reformare instituenti, nihil antiquius erat cura verbi illius per totam ecclesiam prsedicationis; cum autem sacerdotes et Levitae vel ob numeri paucitatem, vel quod illorum plurimi foedae ipsi legis divinae ignorantiae scelere implicarentur, muneri essent impares, ex jure communi illis adjunxit viros alios principes et magnates, quibus cordi erat ecclesiae reformatio, 2
CAP. XIII.] ECCLESLE JUDAIC^ DEFECTIO ULTIMA. 375
Chron. xvii. 7-9. Hujus enim muneris administrationis neglectus, defectionis ecclesiastics rsxpypiov est certissimum; accuratio vero, reformationis pars baud ultima. Piis ideo reformatoribus hujus officii ratio habita est quam diligentissime. Ei etiam operi non sine successu admirabili incubuerunt, quibus Deo uti placuit in ecclesiis suis a mysticse Babylonis servitute diuturna recuperandis.
II. Arbitrantur recentiores Judsei, parapbrasim Chaldaicam verbis illis, quse ex Nebemiab protulimus, indicari. Ei, sive sententias accedunt, seu delirio se affines prsebent e Cbristianis nonnulli, post- qnara in opinione alia baud minus absurda statuerint douteveiv U-TTO- Ssrfg/. At nos, lingusB Hebraicse usum et peritiam e populo non- dum interiisse, quod vellent, superius ostendimus. Porro; express© dicitur, concionatores hosce Ezraiticos prius librum legis "explanate legisse," deinde " sensus expositione, scilicet intelligentiam" dedisse. Cui, quseso, fini serviret ista explanata lectio, si plebs neutiquam intellexisset ipsum verborum sonum? Solennis ideo erat instituti divini de praedicatione verbi assidua restitutio, quse memoratur. Se- quitur Cutbseorum excommunicatio, seu rejectio potius. Historia exstat Ezrse iv. 2, 3: "Arcesserunt ad Zerubbabelem, et ad primores populi, et dixerunt eis, JEdificemus vobiscum : nam sicut vos requisi- turi sumus Deum vestrum ; non enim alteri sacrificamus inde a diebus Esar-haddonis regis Assyrise, qui deduxit nos buc. Dixit vero eis Zerubbabel, et Josbua, cum reliquis primoribus paternarum familia- rum Israelis, Non est vestrum nobiscum sedificare domum Deo nostro, sed nos, qui una sumus sedificabimus Jehova3 Deo Israelis/' Non erat in cultu divino participatio, sed regum Persicorum gratia, qua tune favente utebantur Judsei, quam ambierunt hypocrite. Si enirn animo sincere qusesiissent se Deo Israelis adjungere, rejiciendi non erant. Sed alia plane res erat, prout ex eventu patuit; neque quidquam aliud religionem prsetendentes in animis babuerunt, quam quod in simili casu, ante tot secula Sicbemitse, Gen. xxxiv. 23.
III. Samaritanorum rejectioni accessit ab impuris mixturis cum populis profanis separatio. Ea prolixe narratur, Ezrse capitibus nono et decimo, Nebemise vero ultimo. Atque ita demum absoluta erat haGoqros ilia ecclesise reformatio, et tbeologiso Mosaicse in pristinum locum, bonorem usum, et dignitatem restitutio.
CAPUT XIV.
Judaicse ecclesiae apostasia finalis — Ejus occasiones generales — Populus Gentilibus mistus — Philosophise ingressus — Mala exeavariaenata — Disputationes, rixae — Sectae — Linguae sanctse oblivio, plebis oppressio et ignorantia — Doctorum am- bitio et csecitas— Morum corruptio — Scripturarum versiones.
I. GHATIAM Dei in ecclesise restauratione secuta est, temporis pro- cessu, bominum ingratorum defectio, eamque casus et ruina borri-
S76 ECCLESLE JUDAIOE DEFECTIO ULTIMA. [LIB. V.
bills. TJt earn etiam paucis exponamus, postulat instituti nostri ratio. Ministerio prophetico fundata nova ecclesia, eo durante, quamvis baud omni culpa vacans, puritatem tamen retinuit Deo misericordi gratam. Eo sublato, tota ecclesiaB moles sensim vergit in ruin am. Quaa earn in salebras compegerunt, e quibus emergere nunquam potuit, brevi indicabimus, deinde defectionis ejus totalis naturam.
II. A tempore reform ationis absolute, populus tyrannide et oppres- sionibus regum Syria3 et Egypti oppressus, variisque calamitatibus hue illuc undique dispersus etiam alienigenas in terra sancta ferre coactus, plurimoruni malorum contagione illico erat affectus. lis seculis, eristicam istam philosophiam inanibus vitilitigationibus sti- patam, quam non ita pridem parturiebant, obstetricantibus Macedo- num armis, longe lateque per totum orientem in lucem produxerunt Graaci. Earn etiam imbiberunt JudaBorum doctores. Dum staret templum Solomonis, atque in eo sincere et debito cultu Deum caste adorarent, piis omnibus penitus incognita erat ea philosophia. Ante enim captivitatem Babylonicam, rei literarise, aut exoticarum scientki- rum nulla occurrit apud gentem istam mentio ; unis exceptis matlie- maticis, quas a Chaldasis aceeptas, in usus idololatricos pervertisse videntur. Prona quippe est in superbiam et diiffidouftoviav omnis bumana sapientia, prsesertim abi menti insidet in veritatis obsequium non subactas. Grsecanica autem ista philosophia sensim in ecclesiam introducta, non tantum in magnum malum, sed in purioris theologia3 perniciem, citissime evasit. Hinc etenim illi, quorum religio in sola fide et observantia mandatorurn Dei constitit, scholas erigere, illarum plane absimiles, quibus prasfuerunt antiqui prophetas, dispu- tationes infinitas instituere, nodos nectere, et in sectas dissilire coepe- runt, non aliter, quam philosophiaB istius causa factum esse inter Graacos, novimus. Non magis Platonis, non Aristotelis, non Zenonis nomina apud Graacos turbarum disputatricium insignia fuere, quam Shammai, Hillelis, aliorumque apud Judasos. Academicos, Peri- pateticos, Stoicos, aamulati sunt Pharisasi, Sadducssi, Esseni: eo autem horum, quam illorum disputandi pruritus perniciosior exstitit, qubd non de lana caprina, seu figmentis, quse de propriis cerebris, ut araneaB telas texerunt, ut illi, sed de religione, de cultu Dei, de Scripturarum sensu, quse oninia sacra et adoranda, rixas inierunt.