V. In testimonio hoc ferendo discipulo et apostolo suo prseivit ipse omnium nostrum Magister et Dominus Jesus Christus: Job. iii. 3, 'Eav (Li) rig, inquit, ysvvriQy avtoQsv, ou dvvarat !5&Tv rfy (SaffiXsiav ra\j 0£oD. To videre idem esse, ac rb scire aut intelligere, nemo negabit: is usus est " verborum sensus" in sacra Scriptura frequentissimus. Per regnum Dei se mysteria regni ccelorum, hoc est, evangelii doc trinam intendere, aliquoties ostendit Dominus Jesus ; ut Matt. xiii. 11; Marc. iv. 11; Luc. viii. 10. Eo itaque arbitro, qui renatus non est, doctrinam evangelicam nequaquam intelligere potest. Ite- rum Pharisseos incredulos increpans: Joh. viii. 47, 'O &v £•/. rov Qsov ra pq/Aara rov Qtov axovsr bia rcvro v^s?g ovx axovsre, on s% rov Qsou OVK sffrs. Ex Deo esse est, "ex Deo natum esse/' Joh. i. 13. Qui eo modo ex Deo non est, " verba Dei audire non potest/' Non est eorum auditor idoneus, cum spiritualem eorum sapientiam neque intelligat, neque iis dicto est obediens. Quemadmodum eosdem Pharisaeos, opinione summae in audiendo et exponendo verbum Dei solertiae inflates, "neque vocem Dei audivisse/' neque tJdog ejus
CAP. IV.] DE THEOLOGIA EVANGELIC A. 425
vidisse unquam affirmat, Joh. v. 37; " audiendo" enim "non au- diverunt," neque " videndo viderunt," quoniam eorum quse audive- rant viderantque, nihil rite intelligerent. Qui vero istiusmodi ho mines, scribas instructos ad regnum ccelorum, a Deo doctos, aut genuinos Christi discipulos (quales sunt omnes theologi evangelici) arbitrantur, ferent, spero, eos, qui juxta cum Christo aliter sentiunt. Alia testimonia coacervare post expressa verba Domini nostri opus non est.
VI. Porro: ea de non-renatis omnibus ex una parte, deque hujus theologise communicatione ex altera dicuntur, qua3 illos ab omni cum ista communione procul arcent; clamant scilicet,
'EXK; IXKS offn; uXtrfog.
" Ca3ci" sunt, 2 Pet. i. 9 ; Esa. xlii. 7; Luc. iv. 18; atque " tenebrse," Joh. i. 5; 1 Pet. ii. 9; Actor, xxvi. 18; Eph. v. 8; " mentes habent obtenebratas," Eph. iv. 18; " in tenebris ambulant/' 1 Joh. i. 6; et "teriebras amant," Joh. iii. 19; " mortui" sunt, Eph. ii. 5; Deo in- imici, Rom. viii. 7; " qui neque subjiciuntur legi Dei, neque subjici possunt." Doctrina autem haec evangelica " lux " est, Matt. iv. 16; 1 Pet. ii. 9; Hos. vi. 5; Joh. xi. 9; Ps. xliii. 3; et lucem prsebet omni bus earn recipientibus, Ps. xix. 8, 9 ; Joh. i. 5 ; Ps. xxxvi. 9 ; 2 Pet. i. 19; Joh. xii. 35, 36. Etiam "vita" est, Joh, vi. 33; Phil. ii. 16; et vitam dat earn intelligentibus, Joh. xvii. 3, 25. Communicatur autem hsec doctrina per "oculorum apertionem," Esa. xlii. 7; Actor, xxvi. 18; "mentis renovationem/' Rom. xii. 2; Eph. iv. 23; "trans- lationem e tenebris in lucem," 1 Pet. ii. 9 ; Eph. v. 8 ; " resuscitatio- nem e mortuis," Eph. v. 14; potentissimam " irradiationem lucis spiritualis," qua Deus tenebras amovet, non minore potentise sua3 exsertione, quam qua olim in ipsa rerum omnium creations usus est, cum lucem e tenebris effulgere jusserit, 2 Cor. iv. 6. Gaecos videre, tenebras lucere, mortuos vivere, non vulgari opus est sophistica, pro- bare. Etiam Deum eorum oculos aperuisse, eos in lucem suam mirificam transtulisse, e mortuis resuscitasse, in mentes illorum splenduisse ad praBbendum notitiam glorias suse, de quibus ipse palam testatur, se non ita iiscum egisse, non nisi doctorum angeli- corum, et sophistarum seraphicorum est asserere. At dicent forsan, hsec omnia dicta esse metaphorice; nam revera et proprie loquendo irregeniti non sunt caeci aut mortui, neque doctrina lux est, sed metaphorice tantum. Ast, ex quo se magis proprie de rebus divinis loqui posse, quam Deus ipse arbitrati sunt stulti homunciones, nihil pene sani aut integri in religione Christiana relictum est; sed pura, coelestis, spiritualis, vivifica doctrina evangelica, in secularem et dis- ciplinarem scientiam versa, omnem pene pessundedit veritatem, pie- tatem atque fidem. Atque in ista opinione fucre olim doctisshni Pharissei, qui pauperculum homuncionem, oculis naturalibus captum, csecum fuisse fassi sunt; se vero ca3cos esse, cum revera omnibus
426 DE THEOLOGIA EVANGELICA. [LIB. VI.
talpis essent cseciores, admittere noluerunt. Esto vero, quod horum verborum nonnulla a rebus naturalibus in usus spirituals transfer- antur; verum enim vero si non eadem esset ratio inter csecitatem et lucem spiritualem, mortem atque vitam, quge inter csecitatem et lucem naturalem, mortem etiam ac vitam naturalem intercedit, eorum verborum usu non nos doceret, sed falleret et deciperet Spiri- tus Sanctus, qui tamen non magis nos decipit, quam a nobis decipi potest. Sed disputationibus hie locus nullus superest iis, apud quos fidem obtinuit evangelium; qui quidem, vereor, ne sint oppido pauci: Tig yap [Atroyyi dixaioffvvr) xa/ dvo////a; rig ds xoivuvia <purt vphg 6x.6ro£ ; rig ds 6v/A<pu)V7)(fig Xp/rfrp wpbg BsX/a^ ; q rig ftspjg viffrti {Asru aviar ov; 2 Cor. vi. 14-] 6. Prseterea theologia evangelica per Spiri- tum -Sanctum eumque solum docetur: To Uvsv/^a rb dyiov, i
d^si yrdvra, Jok xiv. 26. Unde omnes filii ecclesiaa i, Esa. liv. 13; Joh. vi. 45. Is unctio est quse omnia docet: s%sre avb rov ayiov, nal o'/dare rtdvra, 1 Job. ii. 20. Tb v/tag <rep} vdvruv, ver. 27. Neque officio a quoquam turbari potest. Hoc etiam planissimk docet apostolus, 1 Cor. ii. 6—13. Verba ista apostoli, cum de generali natura theologise initio operis egimus, breviter enarravimus. Locum lector consulat.1 Doc- trinam evangelicam <rop/av Qtov sv fAvffrqpiw esse docet; abs omni humana sive scientia sive sapientia toto genere discrepantem ; earn autem sine speciali Spiritus Sancti ope percipi posse negat. Ipsum vero Spiritum fidelium mentes sapientia ista illustrare affirm at. At qui renati non sunt, Spiritum non habent: Tn^/xo/, TLvsv^cc ^ s^ovrsg, Jud. 19. Mundus sunt, qui Spiritum non recipit, neque recipere potest: Joh. xiv. 17, To HVSV/AO, rr\g dhqQsiag, o o xoffj&og ou bbvarou XaCs/y, or/ ou SeupsT avrbj ovds yivuffxet avrb. Neque unctionis participes sunt. Mirum ideo quomodo sapientia hac imbui possint ; cum Spiritum, qui solus earn largitur, neque habearit, neque quidquam cum eo com mune habere velint. Egregie Justinus in Dialogo cum Tryphone : E/' ovv rig /j,q pera {teydXrig ^dpirog rqg vapa ©sou XctCo/ voqffcu rd eJpT}- xaJ yzyevri/Azva vnb ruv wpopqruv, ovdzv avrov ovqfftt rb rag pfazig doxsn i/, % rd ygysj/Tj/Agva — " Nisi quis ex prolixa Dei gratia intellectum ceperit dictorum et factorum prophetarum, nihil ei proderit, quod voces et facta eorum referre possit/'