VII. Ex considerations demum finis omnis verse theologize eadem veritas elucescit. Per theologiam naturalem primigeniam, seu §sory- vufftav efApvrov, ante peccati ingressum hominem Deo similem aut con form em, et ad obedientiam ei rite praestandam habilem et idoneum factum fuisse, satis abunde demonstravimus. Yera3 autem theolo- gias finis ex eo disci potest, qnem ipse Deus initio ei dedit, univitque inseparabiliter. Naturali theologia? evangelica succenturiata est. Ea etiam nisi perperam vices suas peragere dicenda sit, subjectum Deo 1 Lib. i, c&p. ii. p. 32.— ED.
CAP. IV.] DE THEOLOGIA EVANGELICA. 427
conforme reddit, atque ad voluntatem ejus faciendam paratum. De- fectum nullum ei ex hac parte adhserere, ostendemus postea. Novi- mus itaque, irregenitos plurimos ea rerum spiritualium notitia, quam antea descripsimus, pollere plurirnum; verum, illos Deo conform es ejus virtute fieri, pernegamus, atque proinde ea, qua instruuntur scientia, theologia non est. Sine fide enim impossible est, ut quis Deo placeat, Heb. xi. 6, atque id omne, quod in cultu Dei ipsi prse- stant, plane nihil est, Job. xv. 5. Opera etiam eorum " splendida esse peccata," celebre est antiquorum dictum, e multis locis sacrss Bcripturas haustum. Stimulat quid em conscientias non-renatorum ad Deo obediendum, quam de ipso atque voluntate ejus cognitionem habent. Etiam naturale conscientiaB lumen incendit, auget, igni- culos fervoris legalis ei addit, peccati sensum acuit, atque judicii futuri prsejudicia plurima in imis pectoribus excitat, fovetque; at vero, cum mentem baud renovet, cor durum non auferat, tenebras naturales non dispellat, neque mortis umbras evanescere cogat, ani- mam ipsam Deo conformern non reddit, neque vires spirituales ad obedientiam Deo recte praBstandam largitur; atque proinde verse theologise nomen baud assequitur. Qui non liber est, non sui do- minus, qui non omne bonum posuerit in iis, qua3 sunt in potestate nostra sita, pbilosopbum esse negaret Epictetus. Absit autem, ut Christiani, eum tbeologum esse, qui Christi discipulus non est, aut Christi discipulum, qui nibil eorum aut facit aut facere potest, qua3 Christus prsecepit, agnosceremus ; Christo ad unum omnes inimici sunt, atque ab eo inimicorum loco habentur. Eorumque plurimi ssepenumero eo apertius, quo sunt doctiores, Spiritum Christi ludi- brio habent et despicatui. Egregii utique theologi evangelici ! anti- quorum libros volvant, helluentur, disputent acerrime, exsangues scholasticos in sanguinem et succum vertant, criticos devorent omnes, scripturiant, concionentur; tantumtamen abest, ut theologi habendi sint, ut ne proprie et directe ad ecclesiam Christi pertineant.
VIII. Deinde communio sanctissima suavissimaque cum Deo colenda, quse initialis est hominis beatitas, finis alius est theologise. Ea in statu integritatis, primigenise theologise beneficio, primus homo usus est. Ut peccatores iterum communionem cum Deo Sanctissimo assequerentur, instituta ab ipso est hsec nova theologia. Illud antea fuse probavimus. Nisi ideo, qui spiritualem cum Deo per Christum xwvuviav adeptus sit, nemo homo ista theologia est in- structus. Utrum autem non-renati ulli communionem cum Deo spiritualem habeant, inter renatos, quod sciam, nulla est controversia.
IX. Denique veraB theologiaa finis ultimus est laus glorias gratise Dei in salute seterna theologorum celebranda; seu ipsa Dei fruitio ad laudem gratiaa per Jesum Christum. Si lumen illud, quod pro- prium habent irregeniti, in finem hunc salutariter eos dirigere potest, ita ut tandem ejus beneficio ilium reapse assequantur, theologos eos
428 DE THEOLOGIA EVANGELICA. [LIB. VI.
esse nemo negabit; sin minus, ad quemvis alium doctorum homi- num ordinem sunt ablegandi. Politicorum praeceptorum perceptio non est civilis prudentia, neque statim bonus civis est, qui Platonis libros de Republica et Legibus, aut Ciceronis, accurate evolvit; neque theologus Christianus, qui superficiariam notionem atque terminorum notitiam, nihil discipuli Christi aut veri theologi prseter habet ; imo turpiter in se incurrunt istiusmodi homunciones, atque in illud phi- losophi: si yap, inquit, {&% o/^oXoy/iffsi o Xoyog r& qQe
pQsyysffQat, £<tnsp o avXog, Philostrat. in Vit. Crit.
CAPUT V.
Renati qui — Baptizati quo sensu renati — Ob quas rationes veteribus ita dicti — Pontificiorum errores notati — Yere renati nunquam finaliter deficiunt — Omnes baptizati, non vere renati — Non omnis vitse reformatio, regeneratio — Opus commune Spiritus Sancti in non-renatis quale — Ministrorum verbi officium — Renatorum descriptio — Omnes homines in peccatis mortui — Quo- rundam superbia notata — Non-renatorum conditio miserrima — Regenera tion is natura generalis et nomina — Auctor Deus ipse, per Spiritum — Ejus gradus— Miserrimi status agnitio — Somnia divinitus immissa ad hominum instructionem, Job. xxxiii. 15, 16 — Opera providentiae, verbum prsedicatum, ejusdem finis media — A primo hoc verbi effectu resiliunt plurimi — Opus legis in conversione peccatoris — Et evangelii — Regenerationis natura et ordo — Spiritus Sancti in regenerandis peccatoribus processus varius.
I. SUPERIORS disputatione privilegio atque possessioni renatorum sepimentum posuimus, ne a quopiam fieret alieni inuncatio. At vero quinam sint isti renati, non omnium eadem est sententia. Ex vepreto festinabimus. Qui aqua baptism ali tinguntur, nonnullis sunt renati omnes. Baptismus quidem evangelicus irahiyyevseia; spiritualis symbolum est. Aliquo ideo sensu omnes baptizati renati dici posse videntur; multos renasci palam est. Ex ambiguo vocis usn in veterum plurimorum scriptis, non minima confusio orta est. Baptizatos omnes ubivis pene regenitos pronunciant. Cum enim et illorum officium esset renasci, et per renovatioriis egot&oXtyviav ejus symbolum essent consequuti, quo minus ita communiter dicerentur, causa nulla erat. Longe enim alius tune temporis in continue evan gelii progressu, et prolatatione quotidiana, quam nunc dierum est, erat harum rerum status. Maxima pars hominum, quorum in eccle- sia avoypapr) facta est, non nisi post publicam verse fidei professionem, sincerse resipiscentias confessionem, ac va\iyysvsff!ag pollicitationem ad baptismum admissa est. Ita Justinus Martyr Apol. ii., inter alios fidelium ad baptismum admissionem exponit. "Oaoi, inquit, av xai Kiartvuffiy aX^drj ravra TO, vtp' YI^OJV didaffxr'i&tva xce/ dvvaaQai v<7ruf%vZivrai} tvyttfQai rs xai O.JTSJV v