440 BE THEOLOGIA EVANGELICA. [LIB. VI.
avrou ev ro?g ayioig, xat ri rb utfgpCaXXoi/ /t'sysdos r5j£ dvvdfLsug aurov tig j}/*ag, rov$ fiffrsvovras" TJtinam quibus in tenebris versantur, ex ver- bis hisce apostoli, nonnulli discere vellent aut possent.
III. Theologia itaque hsec nostra x&purpa, est vrvevpanxov, 1 Cor. ii. 7-9. Cum autem omnia in omnibus operetur omnipotens ille Dei Spiritus, ut inter donum hoc atque ea, quse plurima hominibus mere ^u^/xo/^ in TISUS varies distribuit, discrimen statuamus, a Christo mediatore profectum et datum esse ostendimus. TJnctio hsec ab illo Sancto est, 1 Job. ii. 20.
IV. Horum autem donorum est ea ratio, ut immediate in men- tibus homintim ab ipso Spiritu Sancto creentur, atque proinde a nemine, proprio marte, utcunque rationis usu polleat, obtineri pos- sint ; ut scite olim vir doctus de anima rationali, " Infundendo creantur, et creando infunduntur:" at graduum et incrementorum sunt capacia. Horum respectu, mediorum istorum, quse ad ea au- genda Deus instituit, usus assiduus, non tantum est adprime utilis, ,sed et absolute necessarius. Exemplo sit theologia hsec de qua agi- mus. Sit itaque principium, fundamentum, et radix illius, in qua omnis natura et vis ejus prolifica continetur, lumen illud salutare, quo mens peccatoris apta et idonea redditur, ad intelligendum ea, quse sunt Spiritus Dei Kvevparixus. Lumen hoc nemo mortalium propriis viribus, vel communis cujuscunque adjutorii beneficio, sibi acquirere potest. Deus, qui in prima rerum omnium creatione lucem e tenebris exire jussit, non minore potentise suse infinitse ex- ercitio et egressu efficaci mentes nostras lumine hoc sanctissimo irradiat, 2 Cor. iv. 6. Postquam autem lumine salutari mens homi- nis instructa est, secundum mensuram et naturam aliorum donorum, vel ei superadditorum, vel una cum eo communicatorum, et medio rum aliorum efficaciam, et ipsum lumen indies augetur, atque mens clare magis magisque objecta spiritualia percipit et discernit. Atque hinc discamus, quisnam sit verus diligentise, studiorum, et scientia- rum in addiscenda theologia usus. Quantum lumini spiritual! promovendo inserviunt, tantundem, neque quidquam amplius, hie usus habent.
V. Sed naturam specialem theologise jam tandem proprius intue- amur. Hie vero statutum est, quantum licet Spiritus Sancti due- turn sequi, atque iis verbis uti, quse docet 57 &vu6ev <rop/a. Ciim enim pro maxime comperto habeam, sacram scripturam modo plane diverso ab omnibus avdpairivvie ffopfag, sen philosophise communiter receptse, regulis, hunc mentis renatse habitum spiritualem exponere ; illiusque expositionis sensum, ndelium intellectui longe magis esse expositum atque perspicuum, quam sint accuratse, spinosse et arti- ficiosse philosophantium finitiones; neque ilium unquam probe, rite et salutariter mentem Spiritus Sancti assequuturum, qui dicta ejus ad Lesbiam notionum tebtimoniorumque pbilosophicorum regulam
CAP. VI.] DE THEOLOGIA EV ANGELICA. 441
exascianda trahet, ejus [Scripturse] vestigiis insistere, ejus verbis uti, de sensu eorum philosophico securus constitui.
VI. Primo ideo consideranda venit ejus croXuwv^/a. Pluribus enim nominibus per Spiritum Sanctum theologia indigitatur. Et- enim et " sapientia" dicitur, et " prudentia/' et " scientia/' et " habi tus ad discretionem boni et mail/' et " doctrina/' et " lumen/' et " intellectus/' et " sermo inhabitans/' et " sensus/' et " agnitio veri- tatis," et " Dei timor." Horum plurima diversa apud philosophos significare nemo dubitat; palam etiam est eorum nonnulla de null a scientia proprie dicta dici posse. Hisce autem non tantum object! scibilis ignorationem opponit Spiritus Sanctus, sed " caBcitatem " etiam, " stultitiam/' " vanitatem," et " tenebras mentis/' imo et " cordis pravitatem," " peccati amorem," et " mundi hujus amici- tiam." Dices forsan, quamvis omnia haec in general i theologize descriptione adhiberi possint, tamen si accurate et proprie loqui velimus, sub uno aliquo habitu earn comprehendi comperiamus. Equidem denominationem aliquam singularem, quse caeteris gene- ralior, lucem rei ipsius majorem intellectui offert, in natura ejus enarranda usurpari posse non negarem; dummodo id neutiquam fiat cum ca3terarum rejectione, aut ut ipsa ad sensus philosophicos detor- queatur. Nam procul omni dubio, si scientia sit, eaque vel specu- lativa vel practica proprie dicta, sapientia non est secundum dogmata philosophorum. Et si sapientia sit, prudentia non est; s'g/f ad dis- cernendum bonum et malum non est ; intellectus non est; qua3 tamen omriia earn esse, novimus; frustra enim erimus, si in hisce nos accu rate magis philosophari posse, quam edocti sumus a Spiritu Sancto, arbitremur.
VII. Theologia ideo evangelica, est " donum spirituale mentibus hominum fidelium, seu per gratiam Dei renatorum, a Spiritu Sancto nomine Christi inditum, quo sapientes, prudentes, et intelligentes fiunt, in agnitione mysterii pietatis, seu Dei atque voluntatis ipsius in Christo per evangelium revelatas; totam animam veritati agnte conformem reddens, et ad vitam a3ternam sapientem, eosque ad obe- dientiam et cultum Deo in Christo debitum secundum unicam verbi normam per Spiritum Sanctum prasstandum dirigens, ut tandem Deo sternum fruantur."
VIII. Hominis renati mentem theologia hujus subjectum pro- prium esse, superius probavimus. Ostendimus etiam, earn donum esse Spiritus Sancti vice Christi apud homines fungentis. Dono isti peculiare est, quo fideles sapientes reddat in mysterio evangelii, seu Christi, in quo omnes scientiaB et sapientiaB thesauri sunt ab- sconditi. Theologiam ideo sapientiam spiritualem primo in loco esse dicimus, ita earn vocat Scriptura : Deut. iv. 6, ^^ D?J?^)?CI ^ ; — "Hsec sapientia vestra et intelligent vestra" (seu prudentia) " est." 1 Cor. ii. 7, 2op/ax XaXo^sv sv pvtrnpiy — " Sapientiam loqui-
442 DE THEOLOGIA EVANGELICA. [LIB. VI.
mur in mysterio." Et qui ea instructus est, sapiens dicitur, 2 Tim. in. 15, "Didicisti hpct, ypd/A/J,araf ra dwdf^sva ffs ffopiffai" — " sapi- entem te reddere;" et intelligens; unde By^fP," Dan. xii. 3. Et fidele dicitur Dei verbum, VlB ^P"1?™?, « sapieiitem efficiens sim- plicem," et &?$ HVKB , "illuminans oculos," Ps. xix. 8, 9. Earn ob rationem populus Dei, 1^31. DDrrDJ^ « populus sapiens et prudens," dicitur, Deut. iv. 6. Ps. cxix. 98, T$y» ^oann, inquit Davides; — " Sapientem facies me praaceptis talk" Ver. 99, WOT ^?"kp, — " Prse omnibus docentibus me intelligens sum/' Ob hanc, inter alias, causam Christus ipse sapientia dicitur, quia nempe solus homines sapientia hac instituit, Prov. viii. ix. Hocque est, quod intelligit apostolus in solenni illo, quod pro sanctis Colossensibus voto nuncupat: Cap. i. 9, Ou veavfatQa, v<xzp l^uv vrpoff*v%$jyiVM, xat a/rov/Asvoi, 'iva (rXfjfw^ijri rqv sKiyvuffiv rov SgX^/Aarog auroD sv ffdari ffotpiq xai ffuvsffsi vrvevftuTixy. Atque iterum, cap. iii. 16, 'O Xoyog rou Xptarov SVOIKSITU sv v/tTv irXowritof? sv waffy tiotpiq.