IX. Modus autem communicationis huic sapientise peculiaris, earn ab omni sapientia seculari, et scientia systematica seu disciplinari plurimu.m distare probat. 'H/^g/g vow Xp/tfroD s^o^ev, inquit apos tolus, 1 Cor. ii. 16; hoc est, novimus, intelligimus. Qui id vero; nempe, inquit, ver. 12, Ou rb KV&V/J.O, roD X^O/AOU IXaCoyUgv, nempe spi- ritum mundanse sapientise auctorem; dXXa rb Uvevpa rb sx rot ©sou, 'iva eJdu/Asv ra v<7?b rov ©eoD ^apiffdivroc, r^jfiv. Non nisi per Spiritiun Sanctum gratiose nobis indultum sapientiam hanc assequimur, Joh. xvi. 13. Is autem modo plane admirando effectum hoc in nobis producit. Ita nos docet idem apostolus: 2 Cor. iv. 6, "Or/ 6 Qzbg o
sx, ffnorovs (pug Xa^-^a/, og sXafA-^sv sv raTg xapdiaig TI/AOJV <7rpbg rijg yvuffzug rqg d6^r,g rov Qsov sv vrpoau-Tru) 'iqffoij Xpiffrov, etc. Non alia hujus luminis salutaris productionis ratio est, quam olim lucis erat e mediis tenebris in primo rerum omnium conditu. Scientia autem, quaa efficitur, est " glorias Dei, in facie Jesu Christi." Ea enim efficacis irradiationis divinas rnentes nostras illuminantis fructus est. Atque iterum idem apostolus, Eph. i. 17, 18, "Det vobis Deus wvivfAa ffotpfag %a} avoxaXv^sug sv efnyvuitfsi avrov (hoc est, Christi) trepurifffAsvoug rovg opdaXfAovg rijg diavoiug V/AOJV." Nam a Patre hoc donurn est per Christum. Datur autem spiritus sapieDtiaa et reve- lationis; qui scilicet per revelationem mysterii evangelii sapientes nos reddit, non nuda yvucei, sed !ff/yvw<Tg/ etiam, seu agnitione Christi. Nihil hie humanum, nihil quod avfyuvhw copiav ullo modo sapit.
X. In hunc modum, sapientes, pruderites, intelligentes fiunt renati, per communicationem spiritus sapientiaa et revelationis, quern mun- dus recipere non potest.
XI. Hujus autem sapientias objectum immediatum, quamvis in superioribus manifesto satis indicatum, paucis etiam seorsim expe- diamus. Illud generaliter sacra Scriptura vocat vdvra: 1 Joh. ii. 20,
CAP. VI.] DE THEOLOGIA EVANGELICA. 443
%pig/j(,a £%srs UKO ro\j ayiov, xal o'/dare voivra' et ver. 27,
utua$ vip} vdvruv hoc est, qua3 ad Dei cultum, nostram obe- dientiam, consolationem, et salutem sunt necessaria, Etiam vaffav 7TiV fo.jiQfiav, Job. xvi. 13. Omnem scilicet istam veritatem, quge pertinet ad regnum Christi spirituale.
XII. Ita sacris Christi initiantur fideles. "Datur" enim eis "nosse mysteria regni ccelorum," Marc. iv. 11. Hysteria seculis an- tiquis non revelata, Kom. xvi. 25. AaXovpsv, inquit apostolus, oopiav sv luffryptu, 1 Cor. ii. 7; Eph. iii. 9. Et Col. ii. 2, 3, "Ut confirmamini in charitate, xal sis -Trdvra vXourov r5j£ <r\?ipo<popia$ rq$ ffvv'sffsus, sl$ Ivi- yvtoGtv rov /AVffrqpiov roD ©soD xa/ Harpb$ xaj roD X^/tfroD* sv £ tiff} ftavrsg o'f ^ffavpoi ryjg tio<pias xai rSjg yvcotfcw^ airoxpvpoi" Fundamentum tfvvsffig est, seu intelligentia spiritualis. Ea per gratiam Dei adjimctam sibi habet irXyipopopiav, haacque parit sirfyvuffiv seu veritatis agDitionem practicam; quse quidem veritas mysterium est Dei, et Patris, et Filii, — hoc est, Dei se nobis Patrem in Filio revelantis : hue enim perduci- mur per Christi cognitionem, in quo omnes thesauri sapientiaB et scientise sunt absconditi ; prout fuse ostendimus in libro nostro de " Sanctorum cum Deo Patre, Filio, et Spiritu Sancto Communione."1 Hsec, inquam, doctrina fwarypitofajt objectum est theologise evange- Iica3 /SiUTarov, nempe ilia ra (Sdfy rov 0€oy, quas, ut nobis revelet, scrutatur Spiritus, 1 Cor. ii. 10.
XII. Per sapientiam autem hanc, qua mens renata cognitione evangelic! mysterii illustrator, totus homo veritati ccelesti conformis redditur. Hie primus et maxime proprius effectus est hujus theo logian Per earn prius amissa per peccatum Dei imago renovatur denuo. Naturalem theologian! seu sptpurov, materialiter, uti aiunt, consideratam fuisse illam Dei imaginem, ad quam primus homo conditus est, libro primo ostendimus. Earn absolverunt Dei cognitio, cum prompte ei vivendi juxta istius cognitionis normam facultate. Istius imaginis Dei per peccatum obliteration em multis superius pro- secuti sumus. Renovari in imaginem Christi nos non posse, nisi per Christum confitentur omnes. Ille Dei imago est, 2 Cor. iv. 4; sfa&v rov ©sou, Col. i. 15; airctvyafffAo, r^g do^qg. xai ^apaxryp r^g VKOffrdffeus avrov, Heb. i. 3. Evangelium vero est " imago" Christi, " seu facies" ejus, in qua " resplendet gloria Patris," 2 Cor. iv. 6; seu speculum, in quo Christus ipse (ac proinde gloria Patris), menti renovatae con- templandus exhibetur, 2 Cor. iii. 18. Per intuitum autem in hanc imaginem, quern per sapientiam hanc habemus, eadem imago in mentes nostras introducitur : Twv ctvrqv sixova fttrafMfxptvpt&ak avb 3o5?35 eif do^av. Et novilS homo renovatur s/t efffyvuffiv xa.r eixova ro\j xriffavros aur6v, Col. iii. 10. Nempe ea Dei imago, quae in theologia naturali constitit, atque est deperdita, per hanc eviyvuffiv renovatur, mentes' nostras Christo, qui imago Dei est, conformes reddentem. 1 VoL ii. auctoris operum ex liac editione. — ED.
444 DE THEOLOGIA EV ANGELICA. [LIB. VI.
Sanctitas etiam, cujus in renovatione hac participes facti sumus, Mioriis r%g a\rjdeiag dicitur, Eph. iv. 24, quia a veritate ista procedit, quee vim suam in mentibus nostris exercens, Christi in eas inducit imaginem. Cum enim Deo placuerit imaginem suam in Christo, verbo evangelii exprimere, verbum illud in cordibus nostris, quasi vivificatum, fit gratia viva et efficax, atque tota anima in ejus rvvoy vapadtdorai, Rom. vi. 17. Hinc oritur evrfyvu<ri$, seu veritatis insitas agnitio; et acrpateia, ex reali et prsesentissima veritatis efficacia; etiam aladqtsig, seu sensus et gustus spirituals ipsarum rerum evangelicarum. Hoc, inquam, theologies hujus supernaturalis efFectum est primarium, cui producendo si esset impar, loco naturalis istius, quam perdidimus, haud rite fuisset substituta.
XIV. Porro: hujus sapientiae ope, veritatem objectam, seu men- tern Dei in sacris scripturis expositam, salutariter intelligimus. Hinc yvuttg dicitur, scientia, notitia, cognitio, JTO et WL Cum enim in- tellectum habeant fideles lumine spiritual! ad salutarem mysterii evangelici perceptionem elevatum et dispositum, necesse est, ut ipsam doctrinam, qua mysterium illud continetur, rite intelligant. Hsec est ilia " scientia Dei," toties in sacra scriptura celebrata. Qui vero ex hujus vocabuli usu, theologiam hanc nostram scientiam esse secundum philosophicum ejus vocis usum, contenderet, atque ita quasi in ordinem aliarum scientiarum earn cogeret, erraret utique crasse satis. Alia hie res agitur, prout abunde probavimus. Etiam, quod a mentis actu, in objecto suo percipiendo scientia dicitur, a principio agendi, et modo, quo in objectum fertur, lumen vocatur. Vocavit nos Deus ex tenebris sJg rb Savpaffrbv avrov <pug, 1 Pet. ii. 9. Prout enim tenebrse istse, ex quibus vocati sumus, non tantum ob jectives fuere, seu mera veritatis divinse nondum revelatse ignoratio, sed maxime interiores, seu nativa mentis nostrse caecitas; ita <p%$ illud Savpaffrov, in quod vocamur, non solum doctrinam evangelicam, sed et lucem istam spiritualem, qua ad Dei gloriam rite percipien- dum idonei efficimur, significat. Illustrat nos <purifffi,b$ rov tvayytXtov *•?;£ do^ys rov xp/tfrou, 2 Cor. iv. 4. Est in se <punff>j,6$, et mentes nostras avydfyi. Misit Spiritus Sanctus Paulum avol^ai l^Oa^ovg gentium, rov sKiffrptyai avo ffxorovg e/$ poj$, Actor, xxvi. ] 8. Ipsa veri- tas evangelica pug est ; atque <pu$ etiam cum credituris communicatur, ad aperiendum scilicet eorum oculos, ut lucem istam videant, seu <c lumen in lumine Dei/' Ps. xxxvi. 9. Lumen autem hoc spirituale ita intellectum ipsum afficit, ut is alius, et novus dicatur, Ps. cxix. 18, 130. Et o T/oj rov Qzov qxei, x.at dsduxsv rt^Tv dtdvoiav, '/vex, yiv&GXto'Atv rov aXyfavov, 1 Joh. v. 20, quasi scilicet antea praaditi non fuimus. Saltern ilium mutat eatenus, ut ad officium suum rite praestandum habilis vadat: Aiyivoi^sv avruv rov vovv, rov gvvisvai rag ypapdg, Luc. xxiv. 45; et StJjj ffot 6 Kvpiog cvvteiv kv sracv, ad Timotheum Paulus, 2 Epist. ii. 7; et psaltes, ^P.^Ll, — "Fac me intelligentem, et custodiam lege.m tuam/'