XIV. Rixarum etiam infinitarum, atque inutilium disputationum materiam vulgatam philosophiam affatim suppeditare, res ipsa cla- mat. Hac freti homines acuti et dicaces,
» Statum lacessunt omnipotentis Dei
Calumniosis litibus. Fidera minutis dissecant ambagibus,
Ut quisque est lingua nequior. Solvunt ligantque quaestionum vincula
Per syllogismos plectiles."
Quae de philosophis antiquis olim cecinit Prudentius Apotlieos. Hym. in Infidel. Multa autem miscent ubivis, quse vix ipsi intelligent, qui iis utuntur. " Puderet me dicere non intelligere, si ipsi intellige- rent, qui tractarunt," inquit Melchior Canus, Loc. Com. lib. ii. cap. vii. Notatu etiarn dignissima est doctissimi Vivis fv<rra<r/£, et querela ei fundata in lib. xviii. Aug. de Civitate Dei, cap. xviii. "Tlieologi," inquit, " magno conaensu docent, soli Deo competere ex nihilo all- quid creare. De quo multa Thomas, cujus arguments infirmat Scotus, ut sua confirmet, quas labefactare conatur Occamus, ut sua
CAP. V1TI.J DE PHILOSOPHISE CUM THEOLOGIA MISTURA. 467
figat, at ista quoque Petrus Aliacensis luxat, neque adeo vel ludunt in re seria, vel affectibus et factionibus suis cogunt rem coelestem subservire. Qui mores possint emendari, qui sedari et tolli pravi affectus, quid fieri denique ex doctrina dissidiis agitata et tracta, versaque sursum et deorsum pro libitu affectuum humanorum, con- cussa machinis tarn pertinaciter litigantium?"
XV. Hinc ortum ducunt, atque astern 33 efficiuntur lites theolo- gicse; quaa facile omnes sine dubio dirimi possent, si uni verbo divino, et Spiritui Sancto in eo potenter loquenti, homines (pudet dicere) Christiaui, saltern professione tenus, se in fid em et directionem de- derent. Dum vero omnis pene omnium hominum sapientia, qui res religionis curant agitantque, philosophia hac penitus inficitur, si non ipsissima hsec philosophia sit, perennantur controversias, et dissenti- entium quamvis in rebus minimi momenti reconciliatio impossibilis redditur. Hinc librorum maximorum, et disputationum, de rebus, assertionibus, terminis, quorum omnium nihil unquam audiverat Christianus orbis, nisi forte fortuna in mentem venissent Aristoteli, bibliothecaB theologies plenaa sunt. Quasnam vero inde malorum et turbarum Ilias prodiit, uon hujus loci est exponere.
XVI. Verissime et gravissime in hanc sententiam plurima non ita pridem de doctrina Trinitatis agens scripsisset D. Hoornbeekius, Socin. Confutat. lib. ii. cap. iv. sect. 3. " Quibus," inquit, " obsecro terminis, aut notionibus, spSarevovTss rem nobis sua profunditate avpoairov, plene ac plane explicare tentemus, phrasibus, aut dis- tinctionibus nuper in schola natis ? potissimum ciim omnes termini logici, aut metaphysici, quibus hac in re solemus uti, ex rebus inferi- oribus, earumque consideratione et collatione per nostri intellectus operam formentur; istius autem mysterii nullum in hisce exemplar sit. Nee usitati termini ad hoc explicandum videntur satis propor- tionati, aut apti; a quibus eo etiam religiosius abstinemus, quod ut quotidie alii et alii de novo reperiuntur, pro inventts semper novis, vel factis distinctionum generibus, ita annon quoque hie commodior aliqua distinguendi notio exstrui possit, haud immerito dubitemus. Saltern gradum suspendere, extra periculum videtur. Neque facile credimus, veteres eo minus hie sapuisse, licet ii recentes nostras dis tinctionum formulas ignorarint. Prasterea et videmus, dato distinc- tionis aliquo genere, mox acriter de hoc disputari, missa saBpe rei summa, atque in praejudicium veritatis, audaciils et inanius saepe quam certius." Ita est; lis litem generat, distinctio distinctionem ; quique omnes sibi tenere visus est, nequidquam ultra eos sapit, qui nullam. Hinc factum esse gravissime admonet Jansenius Yprensis, " ut revera plerisque Christianis, scientia receutioris theologiaa ad nihil pene serviat, nisi ut sensu diversa diversorum suis apta cupidi- tatibus noscendo et sequendo, deposita Christiana simplicitate ver- Biitiores, et probitate nequiores fiant/' Angustin. torn. ii. col. 22.
468 DE PHILOSOPHISE CUM THEOLOGIA MISTURA. [LIB. VI.
XVII. Sed nolo ego diutius hisce immorari. Dabitur forsan in tolerantia Dei opportunitas, qua de vero usu, et instauratione philo sophic pluribus agam ; paucis ideo hie finiam.
XVIII. Qui contentionum et rixarum, quaa inter Christiana? re- ligionis professores, tanto strepitu, tantis animorum motibus, odiis, exacerbationibus, tantoque sanctissimi nominis Jesu opprobrio, et evangelii scandalo ubivis agitantur, origines, occasiones, et causas, odio procul, amore etiam et studio partium investigarunt, oppido pauci fuere : —
" Numero vix sunt totidem quot Thebarum portae vel divitis ostia Nili." — Juv. Sat. xiii. 20.
Fraejudicia inveterata, quae seculi rationes pepererunt, alio mentes hominum divertunt. Qui vero dissidia et lites inter partes compo- nere, per mutuam rigoris opinionum remissionem, et cessionem ten- tarunt, diu est, quod, operam et oleum se lusisse, iutelligere possent. Justissimo Dei judicio, contentionum harum vanitati homines sui plenos, quoniam nollent se simplicitati et puritati evangelii sub- mittere, tradenti, funestissimum hoc malum, nonnulli ascribunt, ita tamen, ut ipsorum hominum tenebras, prsejudicia, affectiones et con- cupiscentias pravas, earum omnium causam immediatam et vitiosam esse, asserant. Supposito autem justo Dei judicio, hominum peccatis id commerentibus, affirrnant, medium praBcipuum teterrimos istos errores, qui ubivis scatent, in ecclesiam Christi inferendi, atque illos circa aliaque perennandi Jites, misturam istam fuisse, de qua agimus philosophiaa ciim Platonica3, turn Peripateticae, cum doctrina evan gelii. Ex horum hominum sententia, donee excusso hoc confusionis Babylonicas pulvere, ad sirnplicitatem evangelicam redeuntes, Chris- tiani sapientes fieri per "Spiritumrevelationis in mysterio evangelii" unice contenderint, frustra erit abs ea pugnandi et rixandi vanitate, qua ubivis exercentur, liberationis spes aut exspectatio. Hx>c, inqui- unt, illud est, quod tarn nefarie inter se commisit Jesu cultores; quodque omnium separationum et schismatum fons est. Hinc theo- logiam in artem o^uandam spinosam et perplexam, seu scientiam, quam sine ulla Spiritus Sancti ope, aut lucis spiritualis communica- tione non secus ac alias artes secuti, homines pravi discunt, mutatam esse dicunt. Ejus autem theologis3 studio, mentes studiosorum a, verse sapientise, per ficlem, preces, meditationem in verbo Dei assi- duam, et obedientiae evangelic.aB sanctam praxim, disquisitione divi- nitus instituta, averti quiritantur. Theologiam ideo evangelicam ab omni philosophic mistura absolute separari debere autumant. Homi- •• num vero mentes ab inveteratis prasjudiciis, quorum nexibus tenentur, , liberare, et sapientiam istam -^evd^vu^ov, qua3 magnam partem erudi-j tionis istius, cujus opinatione vana tantopere se effert doctorum turba, ' constituit, radicittis evellere, Spiritus Sancti solius opus esse, quod| potentias sua3 exsertione efficaci eum demum effecturum affirmant. >