CAP. IX.] DE THEOLOGIZE STUDIO. 469
CAPUT IX.
De studio theologiae seu Scripturarum.
I. NATUKAM, ortum, progressum, et ampliationem variam theolo gies, sen doctrinse de Deo, voluntate illius, ac obedientia nostra ei debita, pro instituti nostri ratione exposuimus. Habitum etiam mentis seu intellectus, quo doctrinam istam rite percipimus, totum hominem in usu ejus salutari dirigentem, aperte, et uti spes est, ad mentem Spiritus Sancti explicavimus. De studio theologias, et quo modo quis theologus evangelicus evadat, ultimo hoc in loco paucis disquirere statuimus. Eum autem solum theologum proprie dici, qui cum in mysterio evangelii salutariter sapiat, donis spiritualibus insuper eatenus est instructus, ut possit alios ejusdem mysterii cog- nitione instituere, ad gloriam Dei, et laudem gratis Christi, pluribus antea ostendimus.
II. Hoc autem fine proposito plurimos excidere videmus, cum ratio male instituta nullum exitum invenire possit. Pervulgatam viam studiorurn, et methodum nolo ego hie loci exagitare, aut in- sectari. Qui in iis persistunt idoneos habent auctores facti suL Professorates in scholis et academiis theologicis, qui philosophicam istam veritatis spiritualis exponendse rationem, quam superius enar- ravimus doceat, utilitatem magnam esse; majorem, quam vulgo est, esse posse, censemus. Directiones, vias, methodos theologica stu- dendi et tractandi, quas ediderunt multi eruditione celebres, quam- vis invicem sibi saapissime repugnantes, obstantesque, excutere, ad nostrum propositum haud pertinet. Non omnes omnia asque sapi- mus. In quo studio aliqui damnum facerent, uberem profectum se recipere alii profitentur. Qua3 vero in earum ullis tenebris, rixis, dis- putationibus, opinationibus vanis, prsejudiciis, quibus ad unum pene omnes, qui theologiaa studio nomina dedimus, intricamur, aut ansam praabent aut fomitem, rejicienda esse, spero, omnes judicabunt.
III. Ad Lesbias et arbitrarias aliarum artium et scientiarum re- gulas, spiritualem veritatem seu theologian! exasciandi, et dedolandi studium alibi rejecimus. ©g/oi/ n continet doctrina haac, quod re- pagulis istis coerceri non vult. Libertatem et lucem aliam intellec tus, alia mentis principia et proposita, fines alios, aliasque cordis affectiones in sui cultoribus exigit theologia, quam quas artes et scientiaa seculares aut philosophic^ norunt, aut curant. Commu- nionem cum Deo in mysterio evangelii per Jesum Christum sanc- tipsimam colere, animas ad veritatum salutarium, quaa neque menti a natura insitaa sunt, neque ei per ilia objiciuntur, qua3 considera tion! et examini ejus rationali subsunt, vim et efficaciam spiritualem experiendam, excercere necesse habent, qui sapientia hac spirituali imbui vellent. Illuminatio cordis, spiritus sapientire communicatio,
470 DE THEOLOGLE STUDIO. [LIB. VI.
mysteriorum regni Christi, per Spiritum ilium revelatio, et ipav'epuffis, translatio e tenebris in mirificam Christi lucem, thesaurorum sapientice et scientise, qui in Christo absconduntur, participatio, quse omnia hor- ret philosophia, quaeque cultoribus ejus stultitia semper fuere, nudcO voces et pra3terea nihil, theologiam nostram pariunt et constituunt.
IV. Noli ideo lector exspectare, ut hie librorum catalogum recen- serem, aut libros legendi methodum prsescriberem ; id alii utrumque dudum, multo cum judicio, nee minori vot.vam'yvutiiac fama prsesti- terunt; Gisbertus Voetius prsesertim in bibliotheca sua theologica, vir croXu,tta0&<rrarog, ob raram eruditionem, pietatem singularem, ac veritatis amorem nunquam satis laudandus.
V. Sed non eo tendunt quse molior. Professor! s theologici munus ego neutiquam sustineo; neque aliorum in studiorum ratione aut methodo instituendi cura mihi incumbit. Odi scholarum strepitus et sophisticam. Domi, Deo ita gratiose disponente, et apud me ipsum vivo. Id ago, si quo modo domus fidelium inservire commo- dis possim. Pauca ideo sunt, quse piorum studiosorum meutes in veritatis coelestis, cujus naturam exposuimus, indagatione, promovere possint, quas de studio theologise addenda habeo. lis vero, ut, quo tendimus, perveniamus, qusedam sunt praemittenda.
VI. Primo ideo advertat lector, me non aliter vocabula ista seu nomina theologise et theologorum hie intelligere, quam secundum principia superius posita et confirmata ea accipi debere ostendi. Scientiam quandam, atque certum genus hominum ea instructorum, disputatione hac nostra haud denotant. Omnes fideles Christian! theologi sunt; cum scilicet iis omnibus lumen salutare evangelii sit indultum. Discrimen, quod inter eos reperitur, graduum est. Etenim donorum spiritualium inter fideles per Spiritum Sanctum distributio plane est arbitraria. " Operatur in omnibus naGac, /SouXgra/," 1 Cor. xii. 11. Hinc omnis inter se theologorum differentia pendet. Idem lumen salutare omnibus inest. In illud indies " transformantur a gloria in gloriam per Dominum Spiritum." xapfapara autem varie iiscum per eundem Spiritum communicata, ingens dant inter hosce theologos discrimen. Theologia itaque, quantum habitum intellec- tualem salutarem, seu lumen spirituale mentem renovans et in irna- j ginem Christi, qui lux est, transformans denotat, omnibus et solis j fidelibus propria est. Quse ad luminis istius augmentum, habitus | confirmationern, adeoque intellectus elevationem spiritualem, et per- spicuam objecti salutaris modo debito perceptionem, atque veritatis cognitaa enarrationem seu declarationem spiritualiter efHcacem per tinent, quibus inter theologos discrimen omne consistit, ilia sunt,, quse in studio theologise prsecipue promovere curamus.
VII. Dona ilia Spiritus gratuita, quse lumini salutari superaddita theologos evangelicos inter se varie distinguunt, duplicem in menti- bus hominum iis instructorum effectum producunt. Etenim primo,
CAP. IX.] DE THEOLOGIZE STUDIO. 471
cum fideles omnes adulti vi luminis salutaris, quod eis in conver- sione ad Deum infunditur (unusquisque enim illorum lux in Domino efficitur), radicalem et fundamentalem notitiam totius consilii Dei, de gloria sua in illorum obedientia et salute demonstranda habeant, quoniam spiritualium omnium sint capaces, atque ea salutariter per- cipere possint, notitiam illam, in veritatis quatenus a Deo revelatse et in sacris scripturis propositaB apprehensione, certiorem, clariorem, pleniorem, et distinctam magis reddunt.
VIII. Distincta, inquam, expressa, fixa, solida scientia rerum spi ritualium in scripturis propositarum, ab iis dependet. Eorundem etiam effectus est judicium sanum et solidum, quod vera a falsis dis- cernere, atque veritatis articulos eo ordine disponere potest, quern ratio ea naturalis, quam ad invicem habent, requirit,