IX. Secundo, Dona base sola bomines reddunt d/Saxr/xoug; illo rum enim virtute txavoi efficimur, ad alios, qua ipsi imbuti sumus, bona Cbristi cognitione instruendos. Cui autem base adsunt, boc est, lumen salutare mentem elevans et disponens ad salutarem veri tatis evangelicae perception em, atque dona ista Spiritus Sancti, quas lumen illud excitent, augeant, incendant, et veritatem in sacris scrip turis propositam distincte menti inserant, atque insuper idoneum redd ant ad aliis impertiendum illam Dei in Ghristo cognitionem, quam ipse gratiose adeptus est, is de quo agimus tbeologus est. Studium itaque theologiaB nihil aliud est, quam promovendi lumen salutare, et dona spiritualia, quibus sapientia hsec coelestis consistit in mente tbeologi conatus, ad normam verbi diviui institutus. Hoc ubivis nos docet ipsa Scriptura, 1 Cor xiv. 12; 2 Cor. iii. 5, 6, 18, iv. 6; Eph. i. 17-19, iii. 7, 16-19, iv. 15, 16; Col. i. 26, 27, it. 2, 3, 7; 1 Tim. iv. 12-16; 2 Tim. iii. 14-17; 1 Pet. iv. 10, 11; 2 Pet, iii. 18
X. Tertio, TheologiaB usum in ministerio evangelii prsecipue consi- derandum proponimus. Ejus quidem notitia neminem per se sola constituit evangelii ministrum, xvpius ita dictum. Requiritur porro in theologo quocunque ad munus illud rite suscipiendum per elec- tionem et separationem ecclesiasticam solennis vocatio. Quod vero quis aptus et idoneus sit ad munus illud obeundum, e tbeologia est. Quamvis ideo ea sit illius natura, ut unusquisque, cui curse est vel Dei gloria vel salus propria, ei operam dare debeat, iis tamen modo peculiari illam promovendi et excolendi officium incumbit, qui alios in cognitione voluntatis divinaa instruendi studio tenentur. Si enim ii, qui in sacrum ministerii munus animos intenduut, serio apud se perpenderent, quale lumen ultimis hisce diebus, qua3ve dona spiri tualia, Domino Jesu plebi Christianas, seu plurimis e vulgo fidelibus gratiose largiri placuerit, e re sua esse sine dubio statuerent, totis viribus, summoque animge nisu " donorum spiritualium," qua3 ipsi in peculio liabent, proventum curare sedulo. Quod artes et scientias
472 DE THEOLOGIZE STUDIO. [LIB. VL
didicerint, quod philosophise et linguarum cognitione sint instruct!, quod rixando, disputandoque totos dies terere possint, vix sufficiet, quo exeat e contemptu, saltern ut in pretio ullo habeatur eorum ministerium. Non enim ista sunt de quibus, immediate cum ecclesiis, iis res est. Si qui ad sementem et messem faciendam operam alteri locaret, se navigandi aut bellandi scientia peritum esse gloriaretur, baud effugeret, quin conductori suo ridiculo esset et despicatui. Neque melius ei cedet unquam, qui seientiss secularis, et tricarum scbolasticarum confidentia inflatus, ^apiff/Aaruv spiritualium vacu.us, hospes in mysterio evangelii, se in populum Christianum docendi munus ingereret. Egrediuntur quotidie (quod dolendum) in vineam Domini " oratores novi, stulti, adolescentuli," qui cum bonas literas vix e Jimine salutaverint, vana tamen ob rationes frigidas et nihili scientise opinatione freti, se ruricolas idiotas sesquipedalium verborum strepitu percellere, et in officio facile continere, posse credunt. Cum vero ad opus ministerii fungendum deventum est, omni vera theo- logia, hoc est lumine salutari et donis spiritualibus destituti, adeo misere frigent, atque inepte se gerunt, ut iis omnibus, quorum in cordibus sunt vise Domini, quique, quid ea vita seterna, quaa in cog nitione Dei et Cbristi consistit, norunt, illico nauci sunt et despi catui. Hinc irse, rixse, dissidia, atque schismata proveniunt, quibus ut verae theologies studio, et pietatis praxi a ministris evangelii, non vi et armis obviam eatur, et officium nostrum, et tempus postulant.
XL Hisce pro instituti nostri ratione praamissis, restat, ut ea, quae ad progressum utilem in studio theologisB faciendum necessaria esse videntur, breviter recenseamus.
XII. Prim 6, Utrum necesse sit, ut artium et scientiarum com- inunium, quibus ad theologiae studium instructos accedere debere studiosos consentiunt docti omnes, mentionem facerem necne, animi dubius aliquandiu hsesi. Quid enim ea hue referam, de quibus nemo ambigit, qua3 nemini non sunt nota. Cur autem id facerem, toties quamvis factum, rationes non desunt : faciam igitur. Ea3 autem sunt grammatica, ad quam linguarum originalium peritiam refero, logica, et rhetorica. Quamvis enim absque harum notitia, hoc est, prout rs^viKug docentur, quis sapiens in mysterio evangelii fieri possit, cum tamen communia cum casteris scientiis, quibus istse in- serviunt, is modus doctrinam ccelestem tradendi et exponendi, qui in script uris observetur, multa habeat, utiles saltern eas esse judica- mus ad sapientiam istam promovendam, et progressus in ea peculiar! illo modo, quem proposuimus, faciendos. Alias autem eruditionis secularis partes, et ornamenta, non ideo silentio transimus, quasi e studio theologico in alia penitus ablegantes. Qnisque eis pro genio suo, ingenioque operam det, omnimodaB prsesertim historic. Com- municationum autem omnium conceptuum rationalium, scriptura, et sermo vocalis, modi sunt et media. Quicquid vero dicitur, quic-
CAP. IX.] DE THEOLOGLE STUDIO. 473
quid scribitur, quo conceptus ulli mentis rationalis enunciantur, fun- damentalibus nititur artium istarum communium regulis et princi- piis. Omne enunciatum ab iis deficiens, vel ab ipsa ratione deficit, aut ration! tenebras offundit et caliginem. Imb illa3 ipsae artes nihil aliud sunt, quam generalium quarundam regularum, quas in con- ceptuum rationalium per verba communicatione usurpandas rerum natura docet, quasdam delineationes. Res ipsae itaque, mentis sci licet rationalis conceptus verbis enunciati, quibus homines sensa sua enarrant, de rebus dubiis disceptant, atque sibi invicem, quse vera videntur persuadent, artibus hisce sunt priores. Cum autem nemo mortalium magis potest omnes vias modosque, quibus homines in mentis suaa sensus enunciatione utuntur, comprehend ere, quam omnes omnium conceptus rationales, quorum diversitas parit enunciandi discrimina. concipere, non possunt non esse valde utiles istse pluri- morum virorum sapientum per tot secula observation es, quse in arti bus hisce continentur. Porro : communium scientiarum istarum peritia, aut in illis excercitium mentis, earn in conceptibus suis for- mandis adjuvat, facultates omnes roborat, judicium intellectus con- firmat, res ipsas, circa quas mens et ratio versantur, ambiguitate et deceptionibus liberat, atque nudas, claras, distinctas earum naturas contemplationi sistit proponitque.