filios Abrahami et Isaaci diversitas fucrit, sic inter posteros Israélis esse diversitatem. Hactenus demonstravit propositum: deinceps ob- jectionem indutit et refutat. ucroeiy propric notat odisse, imo valde odisse. vid. Malach. 4, 4. fin.
v.44. cd dv; quid ergo?) num ergo hine insimulari possumus, nos hac assertione Deum arcessere injustitiae sive iniquitatis ? Nullo modo. nam quod asserimus, Dei assertum est irrefragabile. v. seq. — uy yévooro, absit) Judaci putabant, se nullo modo abdicari posse a Deo; gentes nullo modo posse recipi. Ut igitur etiam homo pro- bus adversus flagitatores morosos invidosque majore cum amoroule agit (ut jus suum vel patroni tueatur, neque alieno tempore libe- ralitatis suae laudem prodat ac projiciat) quam revera sentit: sic Paulus contra Israélitas solo suo nomine meritisque fretos potesta- tem et jus Dei defendit; qua in re iis opportune phrasibus interdum utitur, quibus antehac in disciplina pharisaica videtur assuetus fuisse. Hoe dicit: Domino Deo nullus homo quicquam praescribere, neque guicquam ut debitum ab eo postulare et contumacius extorquere, ne- que et ulla re interdicere aut rationem ab eo requirere potest, cur etiam aliis benignum se praebeat. Itaque Paulus morosos et invi- dos interpellatores severiori responso abruptius compescit. Talis locus Luc. 19, 22.s. Nam nemini licet cum Deo quasi ex syngra- pha agere. sin; etiam Deus cum homine severius agit. conferatur parabola plane parallela Matth. 20,43—415.: non injuriam facio tibi etc. Alia est igitur sententia verborum Pauli, qua satisfacit re- sponsatoribus operariis: alia, mitior, latet in aenigmate verborum, pro fidelibus. Etiam in sacri 8 Seripturis, praesertim ubi a thesi ven- tum est ad hypothesin, ra 79, (mores) non modo ot hoyoe, (ra- tiones) expendi debent. Et tamen commentarius nullus ita planus esse potest, quem facilius, quam Pauli textum, intelligat operarius.
v.45. ta yoo uwon, Mosi enim) Multi ab hoc v. ad v. 48. sta- tuunt objectionem. quo pacto enim ponitur, ut cap.5,7., et dices igitur v.19. objectionem concludit, versu 44. inceptam. Et sane hae sermocinatione commode exprimeretur arramoxgrorg (responsatio) illa, quae v. 20. redarguitur, et demceps assumtis vel verbis ipsis vel eorum synonymis refutatur. Interim Paulus verba ita exprimit, ut oO aVTaTLOXOLYOMEvOS codem tempore sibi ipse respondeat. atque adeo etiam sano sensu per apostoli personam accipi possunt; ut jam conamur ostendere. Moses Exod. 35. pro se et populo oraverat per jm gratiam Domini, v. 42.45. 46.47., dixeratque postremo: ostende mihi gloriam tuam. Respondit Dominus: Ego transire faciam omne Bonum meum coram facie tua, et vocabo in nomine Domini ante faciem tuam. OTN MWR MN UNAM ION WS aN ons Gratiam- que praestabo, cuicunque gratiam praestabo; et. misericordiam, cui- cunque misericordiam. v.49. Ne Mosi quidem sine dilatione Do- minus aperuit, cui esset gratiam et misericordiam praestaturus, quamvis de Mose et populo. solo Israélitico, non de gentibus age- batur. Huic igitur _Mosi, non modo‘ aliis per Mosen (Moon, inquit Paulus, ut mox, tw gagaw") dixit hoe Dominus: Et praedicatione med, abundantissimoque deinceps opere eum designabo gratia et mi sericordia prosequendum, quemcunque gratia et misericordia prose- quor. Quibus verbis significavit se praedicaturum de gra- tia et misericordia; et mox praedicayit Ex. 34, 5. 2m dyn
ROM. IX, 15—17. 65 OLIKTIPMRN roi EAEHMQN xti. es ytdcadac’ addiditque,
wal TOV évoyov Ov xaPaglel, Exaywy auaoriag mareowy utd. Ita- que ex praedicatione ipsa subsecuta hie sensus praeviae pollicita- tionis elucet: Tibi gratiam abundantissimam, eo usque, ut de me vi- deas, quicquid et cupis et capis, quo porro sentias, gratiam esse, praestabo; quia te gratia semel complexus sum, quam tu gratiam agnoscis. et ceteris de populo misericordiam abundantissimam, quo minus interitum praesentissimum ob idololatriam eis infligam, ut por- ro sentiant misericordiam esse, praestabo, quia eos misericordia se- mel complexus sum, quam tu misericordiam pro illis agnoscis. THu- jus sententiae vim expresserunt LXX Int. et Paulus, per differen- tiam temporis futuri et praesentis: élejow ov av éhew, nal oixter- e70w Ov av oixreiow. Estque Ploce, fere sonans, uti infra, ¢. 43, 7., et hoc loce libertatem agentis, de quo sermo est, exprimit, uti Exod. 46,23. Utrumvis autem verbum, per duo commata positum, in priore commate emphasin habet, ut alias fere in commate posteriore. Gen. 27,33. 43,413. 2Reg.7,4. Gratiae misericordiaeque agnitio- nem ex parte Mosis et verorum Israélitarum simul involvi, patet ex eo, quia Paulus v. 46. volentem et currentem in opposito dicit hominem, cui gratia non est gratia, et cui misericordia non est mi- sericordia. “WN MN ov av bis ponitur, innuitque priore loco Mo- sen, (cui ex ipsis ejus precibus ro 4m gratiae vocabulum reponitur, ex v.13., ubi eadem Ploce est:) posteriore loco, ceteros, ef yedvo- dag, quibus opponuntur peccantes, eorumque filii, nepotes etc. ¢. 34, 7. Atque ita hoe testimonium apprime convenit ad probandum, non esse injustitiam apud Deum. Haec est sententia fidelibus aperta, Ad operarios autem est abruptior: causa, cur Deus misereatur, non est alia, nisi Ipsius misericordia. nam nulla alia apud Mosen com- memoratur, de Mose et Israéle. Miserebor: h. e. nemo per vim extorquere quidquam potest; in mea manu, potestate, arbitrio sunt omma. si aliter ago, nemo me injustitiae accusare potest. Hoe re- sponsi satis est operario: cui si quid amplius respondetur, id fit ex abundanti.