. Y 24. t0 yao Gvoua) Es. 52,5. LXX, do’ vag due mavrog TO Ovowa us Blacyyusirar Ev coig EGveor. Conf. Ez. 36, 20. s. — nxaduc yéyoantar, sicut scriptum est) Convenienter hoe incisum hie in extremo ponitur, de re etiam per se evidente: ponitur autem ob Judaeos. c. 3, 19.
v. 25. weet, prodest) Non dicit: justificat. utilitas describitur eap. 3. et 4. Apud Judaeos (credentes) adhuc erat in usu cireum- cisio. — éav, si) Paulus non modo ad hominem, sed etiam ex sua sententia loquitur: et docet, falli eos, qui circumcisione nitantur, violata lege. — aagaPSarng, transgressor) Verbum Judaeo horribile, Wenn Te
Vv. 26. 4 axgoBusia, praeputium) id est, incireumeisus. nam hue refertur auré, ejus. — hoyeoSrjoerac) Futurum: censebitur, justo judicio. v. 25. yéyovey, praeteritum: jam facta est.
v.27. novver, judicabit) Quos tu judicas, ii te judicabunt, ver- sa vice, in judicii die. v. 16. Matth. 42, 44. sq. 4 Cor. 6, 2. 3. — rehioa, perficiens) Grande verbum. Itaque é¢y, si, v. 26. conditio- nalem vim habet, non affirmat.— oé, te) judicem sui. — roy) Arti- culus non pertinet proprie ad nagaSaryy, sed tov dea dicitur, ut 4% é% — Ova) cum. habes literam, sed et abuteris. antitheton, ex na- tura, cum litera. tum, év dca dvotv, litera et circumeisione. De litera et spiritu, vid. ad ec. 7, 6.
v.28. 6 év) Periphrasis adjectivi. — év.oagxi, in carne) Op- positum, cordis. v. 29.
vy. 29. 00, cujus) qui laudem quaerit et habet non ex homini- bus ete. — énuvvog, laus) Alludit ad nomen Judaeus. - lauda- bunt te Gen. 49,8. Ideo addit ov, non 7g. Resolv. Judacos, qui in occulto est, est ille Judaeus, qui laudem habet, q.d. vera Judat-
tas. Opponitur judicio. — ovx #€& avOguinwr, non ex hominibus) qui ubi se laudant, gloriantur. v. 17. — o86, Deo) qui cor spectat.
CAPUT Il.
v.4. Tl, quid) Frequens Paulo formula inducendi objectionem. — ovv) igitur. si circumcisio, lege non’ servata, si Judaeus, in aper- to, non valet: quid hic habet, quid illa juvat? nulla ergo est Ju- daeorum praerogativa. negat Paulus consequentiam. Innumerae sunt exceptiones, quas contra doctrinam hac e istola expositam perversi- tas Judaica et humana profert. omnes eximit Paulus. — ro megeo- oor, praecipuum) n> prae gentibus. De hoc agitur v. 2. — wipe Aeva TI¢ TEQLTOUTS, utilitas circumeisionis) De hac vide c. 2, 25. | y, 2. modu, multum) Neutro genere. se. ja tiie Refertur ad
20 ROM, Il, 2—4.
coneretum, de Judaeo, magis quam ad abstractum de circumcisione, v.4. de qua aget c. 4, 4.9.8. Sicc. 2,29. o& scil. ‘edais.— moa- rov) i.e. primum atque adeo praecipue. non semper sequitur deinde. ~ Una hoe loco Pauli instituto aptissima exponitur praerogativa Ju- daeorum, (reliquae sequentur c. 9, 4.5.) ex qua ipsa eos mox, fini- ta hac nooPsganeig, tanto magis coarguet. — énugevdnoar, credita sibi habent) Cui creditur thesaurus, is eum potest vel fideliter et dextre tractare vel secus: ac Judaei Scripturam V. T. varie tracta- runt. Ita autem credita Judaeis eloguia Dei dicit Paulus, ut ventu- ra bona, v. 8. in iis deseripta, Judaeorum essent, si ea per fidem reciperent. foecundissima noémata: Deus est verus, fidelis, credens sua verba hominibus, justus. homo est mendax, perfidus, diffidens, injustus.— Acyea) Diminutivum. Responsa divina saepe habuere bre- vitatem, ut in Urim et Thummim. dAoyeov etiam sermo de cireumci- sione et ceteris praerogativis Israélitarum.
v.3. ti yoo; quid enim?) scil. dicimus. v. 5. ubi item un, num, sequitur. sic rd yao; LXX, Job. 21, 4. — ed, si) Sic facile objiceret gentilis aemulus. — ynisnoav) Conjugata: énrgevOnoay, amisnsar, anisla, misty. — revég, quidam) Euphemia. Atque infideles, quam- vis multi, habentur ut guidam indefinite; quod non valde sub cen- sum veniant. ¢. 44, 17. 4 Cor.40, 7. 4 Tim. 4,1.— aigev) fidem, qua fient promissa et venient bona. Haec fides manet, etiamsi omnes _ homines sint infideles: manet, inprimis respectu jfidelium. Fidem Dei, respectu infidelium, parum agnoscunt, qui universalem gra- tiam negant. Magni sane habenda est voluntas Dei antecedens etiam respectu reproborum. nam quod non habent, habere tamen poterant. quod ipsum magnam omnino pracrogativam eis confert: atque eam si non tuentur, praecipwum tamen illud remanet, quod gloria Dei et gloria fidei Dei in eis illustratur. conf. abundavit. v. 7. Praeci- puum non est nihili. Convenienter apostolus fidem Dei laudat, fidem nostram asserturus. Conf. 2 Tim. 2, 13. —~ xaragynose ; abolebit?) Futurum: magna vi, in oratione negante. Immota Dei fides.