An ho Theos egnorize ta panta prin ta ktise, tacha kai hola ta eproorisen homoios kala kai kaka, na me ginountai alloios, para kathos ginountai?
Si norat igitur omnia Deus antequam conderet, an bona ac mala omnia item prædestinavit, ne aliter fiant, quam fiunt.
Ap. Ho Theos prin tes ktiseos
Resp. Res quidem universas ante
tou kosmou hola ta pragmata ta eprognorize, ma mona ta agatha eproorisen (hos legei ho hieros Damaskenos Bib. b. keph. l.); diati to na proorize ta kaka, einai enantion eis ten theian agathoteta. Kakon de nomize monon ten hamartian; epeide oudena kurios kakon heurisketai eis ton kosmon, monon he hamartia, he hopoia einai he parabasis tou theiou nomou kai tes theias theleseos (Dam. eis to peri duo theleseon tou Christou.). Ta de epiloipa, hopou ho Theos mas timora dia tas hamartias mas, hoion thanatika, polemoi, astheneiai kai ta homoia, legontai kaka hos pros hemas (Basil. homil. th. hoti ouk aitios ton kakon ho Theos.), diati mas pherousin odunas kai lupas, hopou apotrepometha. Ma eis ton Theon den einai kaka; diati echousi dunamin agathou; epeide, timorontas hemas met' auta, mas parakina eis to agathon. Kai hotan legei he Graphe (Amos g. s.); ei esti kakia en polei, hen Kurios ouk epoiesen? onomazei ten dikaian paideusin tou Theou kakian. Akomi ekeina monon ho Theos proorizei kata ten sophian kai dikaiosunen tou, hopou den stekountai eis ten exousian ten ediken mas na genousi. Ma ekeina ta agatha, hopou stekountai eis ten exousian mas na genousi, ta prognorizei, suntrechon kai autos kata ten eudokian tou me ten thelesin mas; to hopoion den anelei ten phusin tou autexousiou. creationem præscivit Deus, sed bonas duntaxat prædestinavit (uti loquitur S. Damascenus, lib. II. cap. 30): nam illud divinæ bonitati repugnat, ut malas præfiniat. Malum autem non aliud existimandum est, quam peccatum. Nam præter peccatum, quæ divinæ legis voluntatisque transgressio est, si proprie loquimur, nihil in orbe mali reperitur (Idem in: de duabus Christi voluntatibus). At cetera, quibus ob noxias nostras Deus in nos animadvertit, ut pestilentia, bella, morbi, aliaque ejusmodi; respectu nostri mala dicuntur (Basil. Homil. IX. Deum non esse malorum caussam), quoniam ærumnas nobis atque dolores afferunt, quos fugimus ac aversamur. Ceterum Deo nequaquam mala sunt; siquidem vim quandam boni habent. Iis enim nos castigans ad bonum excitat. Ideoque quum dicit Scriptura (Amos iii. 6): 'Numquid ullum in civitate malum est, Dominus non fecit? tum justam Dei castigationem malum vocat.' Porro illa duntaxat prædeterminat Deus, secundum sapientiam justitiamque suam, quæ utrum fiant, nec ne, id in nostra potestate situm non est. Verum bona illa, quæ ut fiant, in nostra manu est, præcognoscit; ita vero, ut simul et ipse, ex propensa voluntate sua, cum nostra voluntate concurrat. Quod naturæ liberi Arbitrii nihil quidquam officit.
Erotesis kz'. Quæstio XXVII.
Ti einai to autoxousion?
Quid est Arbitrium liberum?
Ap. To autexousion tou anthropou einai mia thelesis eleuthera kai apolelumene. Kai gennatai apo ton logariasmon, eitoun to logikon, eis to na energa to agathon, e to kakon; epeide ta logika ktismata prepei na echousi phusin exousiastiken, kai na ten metacheirizountai eleutheros, hodegountos tou logou. Kai houtos ho logos, hotan ho anthropos eton eis ten katastasin tes athootetos, egoun prin hamarte, eton adiaphthoros eis ten teleioteta tou, kai dia ten hamartian ephthare. Ma he thelesis, kala kai na emeinen ablabes, eis to na epithuma to kalon e to kakon; eginen m' holon touto eis kapoious pleon epirrhepes kai klinei pros to kakon, kai eis allous pros to kalon. Dia to ho hopoion megas Basileios (Eis ton Es. id'.) legei houtos; "apo ten idian tou thelesin kai proairesin ho katheis emporei na einai e sperma hagion, e to enantion. Akouson tou Paulou legontos (a. Kor. d'. ie'.); en Christo Iesou dia tou euangeliou ego humas egennesa; kai ekeina ta logia, hopon (Ioan. a. ib'.) legei; hosoi de elabon auton, edoken autois exousian, tekna Theou genesthai." Deichnei ho hagios toutos didaskalos, pos, kala kai he anthropine thelesis eblabe me to propatorikon hamartema,
Resp. Liberum hominis Arbitrium est libera et absoluta illius voluntas, orta a ratione sive rationali anima ad bonum, aut malum efficiendum. Quibus enim in rebus mens ratioque inest, eas naturam cum potestate sui arbitrii conjunctam habere, eamque duce ratione libere exercere oportet. Hæc autem ratio quamdiu in statu innocentiæ homo stetit, hoc est, antequam peccaret, incorrupta et perfecta erat; per lapsum corrupta fuit. At voluntas, etiamsi quod ad appetitum boni, aut mali, illæsa maneret; nihilominus in nonnullis haud paullo propensior atque ad malum inclinatior evasit: in aliis rursus ad bonum. De quo ita loquitur magnus Basilius (in Iesai. xiv.): 'Per voluntatem quisque suam arbitriumque, aut semen sanctum, aut contrarium esse potest.' Audi sodes Paulum dicentem (1 Cor. iv. 15): 'Ego vos in Christo Iesu per Evangelium genui.' Audi et hæc Scripturæ verba (Ioh. i. 12): 'Quotquot illum receperunt, iis potestatem dedit, ut filii Dei fierent.' Quo sane sanctus doctor declarat, quamvis et ipsa hominis voluntas peccato originis misere labefactata fuerit; nihilominus
m' holon touto kai tora kata ton paronta kairon eis ten proairesin tou kath' henos steketai to na einai kalos kai teknon Theou, e kakos kai huios diabolou; holon touto einai eis to cheri kai exousian tou anthropou. Kai eis men to kalon he theia charis sumboetha; alla kai apo to pakon he idia gurizei ton anthropon, choris na anankase to autexousion tou anthropou. etiam præsenti hoc tempore in cujusque arbitrio positum esse, ut bonus Deique filius sit, aut e contrario improbus filiusque Diaboli. Hoc omne, inquam, in manu atque potestate hominis situm est, ita tamen, ut in bonum divina gratia homini adjutrix sit, eumque item a malo retrahat; at non ut arbitrium hominis suis ingratiis compellat. Erotesis ke. Quæstio XXVIII.
Epeide kai hoi anthropoi genountai eis ten katastasin tes hamartias, tacha monon to soma einai apo sperma tou Adam, e mazi kai he psuche?
Siquidem vero in statu peccati nascuntur homines, an igitur corpus solum de semine Adami est an vero etiam anima?
Ap. To soma to anthropinon apo to sperma tou Adam katabainei; ma he psuche ginetai apo ton Theon, kathos legei he Graphe (Zach. ib'. a.); ho Kurios ekteinon ouranon, kai themelion gen, kai plasson pneuma anthropou en auto. Kai allachou (Ekkl. ib'. z'.); kai epistrepse ho chous epi ten gen, hos en; kai to pneuma epistrepse pros ton Theon, hos edoken auto. Pros toutois an he psuche ethelen einai apo to sperma tou anthropou, mazi me to kormi ethelen sunapothneskein, kai ethele dialuthe eis choun. Tou hopoiou to enantion blepomen eis ten Graphen, ekei hopou ho Christos (Louk. kg'. mg'.), homilontas tou lestou eis ton stauron, eipen; amen lego soi, semeron met' emou ese en to paradeiso.
Resp. Corpus humanum ex semine Adami descendit, anima vero a Deo oritur, teste Scriptura (Zach. xii. 1): 'Dominus, qui expandit coelum, et fundat terram, et format Spiritum hominis in eo.' Et alibi (Eccles. xii. 7): 'Et redeat pulvis in terram, quemadmodum fuerat, et Spiritus ad Deum revertatur, qui dedit illum.' Super hæc si semine humano procrearetur anima, haud dubie item cum corpore commoreretur solvereturque in pulverem. Atqui contrarium in sacris literis, quo loco cum latrone in cruce colloquitur Christus, adstrui videmus (Luc. xxiii. 43): 'Amen dico tibi, hodie mecum eris in Paradiso.' Quippe corpus latronis in cruce remanebat,
Diati to kormin tou emeinen eis ton stauron, he de psuche tou hos pneuma athanaton epege mati me ton Christon eis ton paradeison. Ma an ethelen einai apo to sperma tou anthropou, mazi me to kormi ethelen apothane eis ton stauron. Epeita de pos ethelasin emporesei na aletheusousi ta logia tou Kuriou hemon, hopou eipen; ouk anegnote to rhethen humin hupo tou Theou (Matth. kb'. la'.) legontos; ego eimi ho Theos Abraam, kai ho Theos Isaak, kai ho Theos Iakob; ouk estin ho Theos Theos nekron alla zonton. To hopoion prepei na groikatai ochi dia to soma, alla dia ten psuchen; diati ta somata ton nekron eis choun aneluthesan; ma aletheuei ho logos dia ten psuchen, he hopoia, estontas kai na einai zosa eis katha kairon, steketai emprosthen eis ton Theon. Ma an ethelen einai kai aute apo to idion sperma, hopou einai kai to kormi, mazi ethelasi sunapothneskein. Kai didotai apo ton Theon he psuche, aph' hou organisthe to kormi kai gene epitedeion eis ten hupodochen tes; kai hotan didotai eis auto, chunetai eis holon to kormi, hos an to pur eis to anammenon sideron. Ma me pleon exaireton logon heurisketai eis ten kephalen kai eis ten kardian. at anima, ut Spiritus immortalis, cum Christo Paradisum ingressa est. Quæ si humano satu genita fuisset, utique etiam suo cum corpore in cruce esset exstincta. Poro, quo alio pacto hisce Domini nostri verbis ratio constare possit, quum dixit (Matt. xxii. 31): 'Annon legistis, quod vobis a Deo dictum fuit: ego sum Deus Abraami, et Deus Isaaci, et Deus Iacobi; at Deus non mortuorum Deus est, verum viventium.' Quæ non de corpore verum de anima exaudienda sunt. Quippe dudum jam defunctorum patrum istorum in pulveres dissipata corpora erant; at de anima vera est oratio, quæ ut omni tempore vivit, ita semper in conspectu Dei adstat. Sin autem eodem illo seminio, unde corporis constructa erat fabrica, conflata anima fuisset; eadem haud dubie involuta ruina cum corpore suo interierat. Inseritur autem a Deo anima corpori, membris suis organisque jam performato, animæque recipiendæ accommodato inserta, continuo per totam ejusdem compagem diffunditur, more ignis, qui se in omnes ferri candentis sinus insinuat. Præcipuum tamen domicilium in capite, atque corde habet. Erotesis kth'. Quæstio XXIX.
Epeide ho Theos einai poietes panton,
Quoniam vero rerum omnium
loipon prepei kai holonon na pronoatai? creator Deus est, decetne igitur illum omnibus itidem providere?
Ap. Houtos einai he aletheia; apo mikrou heos megalou hola ta gnorizei me akribeian kai holonon pronoatai, kath' henos hosa ekame; kathos emporoumen na to gnorisomen apo ta logia tou Christou, hopou (Matth. i. kth'.) legei; ouchi duo strouthia assariou poleitai? kai hen ex auton ou peseitai epi ten gen aneu tou Patros humon. Humon de hai triches tes kephales pasai erithmemenai eisin. He pronoia toute phaneronetai kai eis ten palaian Graphen me to stoma to Dabidikon, hotan legei (Psal. rme. ie.); hoi ophthalmoi panton eis se elpizousi (Kurie) kai su didos ten trophen auton en eukairia; anoigeis su ten cheira sou, kai empiplas pan zoon eudokias.
Resp. Ita prorsus: quippe a minimis ad usque maxima accuratissime omnia cognoscit, omniumque, quæ fecit, curam separatim singulatimque habet, ut ex verbis Christi facile intelligi licet (Matt. x. 29): 'Nonne duo passerculi asse uno veneunt? et unus tamen ex iis sine patre vestro in terram non decidet. At capitis vestri pili etiam omnes numerati sunt.' Eadem hæc Providentia in Veteri Testamento ore Davidis luculenter explicatur, quum ait (Psa. cxiv. 15): 'Oculi omnium in te sperant Domine, et tu escam illoram tempore opportuno largiris. Aperis tu manum tuam, et imples omne animal beneplacito.' Erotesis l'. Quæstio XXX.
Tauto einai tacha eis ta Theia, prognosis, proorismos kai pronoia?
Idemne in divinis valent vocabula Præscientiæ, Prædestinationis atque Providentiæ?
Ap. Prognosis, proorismos kai pronoia einai diaphoretikais energeiais eis ta Theia; diati he pronoia anapheretai eis ta ktista pragmata, ma he prognosis kai ho proorismos einai eis ton Theon, prin para na genousin hola ta ktismata, kala kai me diaphoretikon tropon. He prognosis einai mia gnosis ton mellonton, choris periorismon ton eidon, egoun choris na diorize ti kai ti na gene. Ho de
Resp. Præscientia, Prædestinatio et Providentia diversas in divinis habent potestates. Nam Providentia res jam creatas respicit; at Præscientia Prædestinatioque in Deo sunt, priusquam ullæ res creatæ exsistant, quanquam modo quodam distincto. Præscientia enim nuda rerum futurarum cognitio est, sine determinata earundem specificatione, sic nimirum, ut non necessario
kata prognosin proorismos einai diorismos ton eidon; egoun diorizei kai ti mellei na gene, ma monon to kalon, kai ochi to kakon. Diati an ediorize kai to kakon, ethelen einai enantios eis ten phusiken agathoteta tou Theou. definiat, hoccine an illud plane futurum sit. Atqui Prædestinatio Præscientiæ juncta specierum ipsarum determinatio est, quid omnino fieri debeat definiens. Definit autem bonum duntaxat non malum. Nam si malum quoque definiret Prædestinatio, jam essentiali Dei bonitati contraria esset.
Dia touto eulogos emporoumen na eipoumen apo ta kath' hemas, pos eis ton Theon proton einai eis ten taxin he prognosis, deuteron ho proorismos, epeita meta ten ktisin akolouthei he pronoia ton ktismaton.