Tina gnomen prepei na echomen dia ten allen ktisin?
De reliquis autem rebus creatis quid statuendum nobis est?
Ap. Pos ho Theos apo to me einai
Resp. Hoc nimirum, quod Deus
ekame ta panta me to prostagma tou, kai eis to husteron eplase ton anthropon, kai ton ekamen authenten apano eis olen ten ktisin, hopou einai hupokato tou ouranou, legontas (Gen. a, ks.); poiesomen anthropon kat' eikona hemeteran kai kath' homoiosin; kai archetosan ton ichthuon tes thalasses, ton peteinon tou ouranou, ton ktenon, kai pases tes ges. To auto legei kai ho hieros Psaltes (Psal. e. s'.); katestesas auton epi ta erga ton cheiron sou; panta hupetaxas hupokato ton podon autou, probata kai boas hapasas, eti de kai ta ktene tou pediou; ta peteina tou ouranou, kai tous ichthuas tes thalasses, ta diaporeuomena tribous thalasson, kai anotero; elattosas auton brachu ti par angelous, doxe kai time estephanosas auton. Ma diati den ephulaxen ho anthropos ten entolen tou Theou eis ton paradeison, hotan eton athoos, ma apo ton apegoreumenon karpon epiase kai ephage; dia touto esteretheken apo ten azian tou kai apo ten katastasin, hopou eichen eis ton kairon tes athootetos tou. Kai diochtheis apo ton paradeison toioutos eginen, ho, ti loges ton perigraphei ho Prophetes (Psal. mth'. k'.) legontas; anthropos en time on ou suneke, parasuneblethe tois ktenesi tois anoetois, kai homoiothe autois. Kai ekousen (Gen g'. ith'.); hoti ge ei, kai eis gen apeleuse. verbo jussuque suo cuncta e nihilo fecerit; quodque post reliqua omnia hominem creaverit, illumque herum ac dominum rerum, quæ sub coelo sunt, omnium constituent, dicens (Gen. i. 26): 'Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem; et dominentur piscibus maris, et volucribus coeli, et jumentis, et orbi terrarum universo.' Idem et sacer Psaltes adstruit (Psa. viii. 6): 'Præfecisti eum operibus manuum tuarum; subjecisti omnia sub pedes illius: oves et boves universas, insuper et pecora campi, volucres coeli, et pisces maris, qui semitas marinas perambulant.' Et paullo antea (v. 5): 'Paullo minorem Angelis fecisti eum, gloria et honore coronasti eum.' Quoniam vero mandatum Dei in Paradiso, quum adhuc in statu innocentiæ homo esset, neglexit de vetitoque fructu carpsit gustavitque; ea re honoribus fortunisque omnibus, queis tempore integritatis suæ ornatus fuerat, subito exutus, beatoque pulsus horto, talis omnino evasit, qualem illum Propheta depingit (Psa. xlix. 20): 'Homo quum in honore esset, non intellexit.' Comparatus est brutis jumentis, iisque similis factus est. Ideoque hanc sententiam audivit (Gen. iii. 10): 'Terra es, et in terram reverteris.'
Erotesis kg'. Quæstio XXIII.
Poia eton he katastasis tes anthropines athootetos, eitoun katharotetos kai anamartesias tou?
Cujusmodi erat status Innocentiæ hominis sive puritatis et a peccando immunitatis?
Ap. Duo logion einai he katastasis tes akakias eitoun athootetos (kata ton hagion Basileion eis ten archen ton Paroim.). He protn einai mia proairetike allotriosis apo tais hamartiais, egoun hotan leipe ho anthropos me ten idian tou proairesin apo ta hamartemata, dia ten gumnasian, hopou echei, kai makran sunetheian eis ta kaka. He deutera einai he agnoia kai he apeiria tou kakou, egoun hotan den gnorize, oute edokimase katholou to kakon e dia ten helikian tou, e di allais aitiais. Kai kata ton deuteron touton tropon eton eis ton Adam he athootes kai he akakia, prin hamarte, kata pasan teleioteta kai dikaiosunen emphuton, toson apo to meros tes dianoias, hoson kai apo to meros tes theleseos; eis ten dianoian perikleietai pasa episteme, kai eis ten thelesin pasa chrestotes kai kalosune. Diati gnorizontas ho Adam ton Theon kalotata (kath' hoson eis ton kairon ekeinon tou eton sunkechoremenon, kai kath' hoson eprepe) me touto, hopou egnorize ton Theon, egnorizen hola ta pragmata met' ekeinon. Kai toutou echomen semadia anamesa eis ta alla, hopou ephelthekasin eis ton Adam hola
Resp. Innocentiæ integritatisque status duorum generam est (ex sententia S. Basilii, Homilia in Principium Proverbiorum pag. 184. Bas.). Prior est voluntaria quædam a peccato discessio; nimirum quum homo, cui ex diuturno vitiorum exercitio ac consuetudine (nota mala sunt), proprio deliberatoque consilio peccata deserit. Alter, simplex quædam mali inscientia et imperitia est, quando mali penitus ignarus quispiam inexpertusque est; sive per tenellam ætatulam suam, sive caussas alias. Posteriore hoc modo ante lapsum comparata innocentia Adami integritasque fuit; cunjuncta cum summa absolutaque perfectione ac justitia insita intellectus pariter voluntatisque, ita ut in intellectu scientia omnis includeretur, in voluntate probitas omnis et honestas. Quando itaque perfectissimo sane modo (quantum illo temporis habitu concessum ipsi ac decorum erat), Deum cognoscebat Adamus; ideo hoc ipso, quod Deum cognoscebat, cetera item omnia per ipsum noscitabat. Cujus rei clarum inter alia indicium habemus, quum ad Adamum
ta zoa, dia na tous dose onoma. Kai ta onomase kath' hena ap' auta. To hopoion egennato apo to na gnorize ten phusin tous, ochi apo allen mathesin, monon apo to na meleta kai na logiaze peri Theou, kai tas ekeinou christotetas. Peri de tes theleseos, haute pantote hupetasseto eis ton logon; kala kai pantote na eton eleuthera, kai eton exousia eis ton anthropon na amarte, e na men hamarte. Kathos legetai eis ten Graphen (Seir. ie. ia.); me eipes, hoti dia Kurion apesten. Ha gar emisesen, ou poieseis. Me eipes, hoti autos me eplanesen. Ou gar chreian echei andros hamartolou. Pan bdelugma emisesen ho Kurios, kai ouk estin agapeton tois phoboumenois auton. Autos ex arches epoiesen anthropon, kai apheken auton en cheiri diabouliou autou. Ean theles, suntereseis entolas kai pistin, poiesai eudokias. Paretheke soi pur kai hudor, hou ean theles ekteneis ten cheira sou. Enanti anthropon he zoe kai ho thanatos; kai ho ean eudokese, dothesetai auto. Kai met' oliga (sich. k'.); ouk eneteilato oudeni asebein, kai ouk edoken anesin oudeni hamartanein. Eis toiauten loipon tes athootetos kai anamartesias katastasin eton ho anthropos homoios tois angelois. Ma hos an esphale me ten parabasin, pareuthus eis ton idion topon tou paradeisou, animantes omnes conveniebant, ut iis sua nomina daret, quæ ille etiam singulatim suis appellabat nominibus. Inde id autem fiebat, quod animantis cujusque naturam ac indolem perspectam haberet, non parta aliunde instructus scientia, sed ex eo, quod de Deo illiusque beneficiis secum meditaretur commentareturque. Iam quod ad voluntatem attinet; illa rationi perpetuo obtemperabat, quanquam et tum suam semper libertatem retineret, et situm plane in hominis esset potestate, sive peccaret sive non peccaret, sicut in scriptura dicitur (Sirach. xv. 11): 'Ne dixeris: propter Dominum defeci; non enim facere debes, quæ illi odiosa sunt. Ne dixeris: ipse me in errorem impulit.' Nihil enim illi homine peccatore opus est. Odit Dominus omnem abominationem, eademque illum timentibus haudquaquam accepta est. Ipse ab initio hominem fecit, eumque in manu consilii sui dimisit. Si voles, mandata et fidem servabis; faciendo, quæ illi grata, sunt. Ignem et aquam proposuit tibi; utrum voles, ad id extendes manum tuam. Vita et mors coram hominibus est; dabiturque illi, utrum ipsi placuerit. Et mox (v. 20): 'Nulli impie agere præcepit; nulli peccandi licentiam tribuit.'
pernontas ten katastasin tes hamartias, egineke thnetos. Houto gar he hagia Graphe paradidosi (Rhom. s'. kg'.), legousa; ta opsonia tes hamartias thanatos. Kai tote pareuthus echase ten teleioteta tou logou kai tes gnoseos; kai he thelesis ekline perissoteron eis to kakon para eis to kalon. Kai houtos he katastasis tes athootetos kai akakias, estontas kai na dokimase to kakon, allaxen eis katastasin hamartias, kai ho teleios anthropos toson etapeinotheken, hoste na lege me ton Dabid (Psal. kb'. s'.); ego de eimi skolex, kai ouk anthropos. Hujusmodi igitur innocentiæ ac impeccabilitatis in statu simillimus Angelis homo erat. Simulac vero per transgressionem præcepti peccavisset, continuo eodem Paradisi loco, suscepto peccati statu, mortalis evasit, tradente ita Scriptura (Rom. vi. 23): 'Stipendium peccati mors est.' Mox amissa rationis et intelligentiæ perfectione, etiam voluntas in malum, quam in bonum, pronior facta est. Atque hoc pacto integritatis innocentiæque status, homine malum jam experto, in statum peccati transiit, illeque antea perfectus homo eo humilitatis redactus est, ut jam merito cum Davide dicat (Psa. xxii. 6): 'Ego vermis sum, non homo.' Erotesis kd'. Quæstio XXIV.
Einai tacha holoi hoi anthropoi hupokeimenoi eis ten auten hamartian?
Numquid vero eidem omnes homines peccato sunt obnoxii?
Ap. Kathos holoi hoi anthropoi esan eis ten katastasin tes athootetos eis ton Adam, tetoias loges kai aph' hou esphalen, holoi esphalan eis auton, kai emeinan eis ten katastasin tes hamartias. Dia touto hochi monon eis ten hamartian hupokeintai, ma kai eis ten timorian dia ten hamartian. He hopoia timoria gnorizetai me touten ten apophasin tou Theou (Gen. b'. iz'.); hed' an hemera phagete ap' autou, thanato apothaneisthe. To auto kai ho Apostolos (Rhom. e. ib'.) anaphernontas
Resp. Quemadmodum homines omnes durante innocentiæ statu in Adamo fuerunt; eodem modo, ex quo lapsus ille fuit, in ipso omnes collapsi, simul in statu peccati permanserunt. Quamobrem non solum peccato, sed ejus caussa, poena item tenentur. Quæ poena hoc Dei edicto promulgatur (Gen. ii. 17): 'Quacunque die de arbore ista comederitis, morte moriemini.' Refert id ipsum et Apostolus (Rom. v. 12): 'Ut per unum hominem
legei; hosper di henos anthropou he hamartia eis ton kosmon eiselthe, kai dia tes hamartias ho thanatos, kai houtos eis pantas anthropous ho thanatos dielthen, eph' o pantes hemarton. Dia ten hopoian aphormen akomi eis ten koilian tes metros mas sullambanometha me ten hamartian touten kai gennometha, kathos legei ho hieros Psaltes (Psal. na. z'.); idou gar en anomiais sunelephthen, kai en hamartiais ekissese me he meter mou. Kai kaleitai to hamartema touto propatorikon, proton men diati protetera ap' auto ho anthropos den ethele molunthe apo kan hena allo hamartema. Kala kai ho diabolos na eton diephtharmenos me ten hamartian tou, apo tou hopoiou ten parakinesin kai eis ton anthropon eblastese to legomenon touto propatorikon hamartema, eis to hopoion kai ho Adam, hopou to ekamen, einai hupokeimenos, kai hemeis, hopou katabainomen ap' auton. Deuteron, diati ho anthropos den sullambanetai para en hamartia. peccatum in mundum introiit, et per peccatum mors; quæ hoc pacto in mortales omnes pervasit, quod in illo omnes peccaverunt.' Quapropter etiam in utero materno mox cum hoc peccato concipimur nascimurque, teste sacro Psalte (li. 7): 'Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mea me mater concepit.' Quod peccatum Avitum (sive Originale), appellatur; primum ideo, quod ante illud nullo dum alio peccato infectus homo fuit. Tametsi jam tum per lapsum suum corruptus esset Diabolus; quo etiam instigante, pullulare in homine hoc ipsum avitum peccatum coepit cui et Adamus, auctor ejusdem effectorque, obnoxius erat, et nos omnes, qui ab illo genus ducimus. Deinde, quod nemo mortalium, nisi cum hac naturæ contagione, concipitur. Erotesis ke. Quæstio XXV.
Epeide ho Theos egnorize ton Adam, pos emelle na sphale, diati ton eplase?
Quando autem lapsurum Adamum norat Deus, quid ita, quæso, illum condidit?
Ap. Ochi monon dia ten hamartian tou Adam, alla kai dia ten kakian tou Heosphorou, kai prin ton kamei, exeure kalotata; kai dia katha mikron logismon, kai dia katha kamoma,
Resp. Non modo lapsum Adami, verum et malitiam Luciferi, priusquam utrumque conderet, planissime scivit Deus. Immo et minutissimas quasque cogitationes, actionesque
ti emelle na logiase, kai na kame. Me holon touto den ethelesen hoti to anthropinon hamartema e tou diabolou he poneria na nikese ten theian tou agathoteta (Dam. Bib. b. keph. kz). Dia phanerosin loipon megaleteren tes agathotetos tou eplase ton angelon ekeinon kalon, kai autos me ten idian tou thelesin kai proairesin egineke kakos; homoios kai ton anthropon, hopou esphale me ten parakinesin ekeinou. Me holon touto eis ton anthropon ho Theos okonomesen, hoste me ten hamartian ekeinou perissoteron na lampse he tou Theou agathotes; epeide eiche na pempse ton monogene tou Huion eis ten koilada tauten tes ges, na pare sarka apo ten katharotaten Parthenon me ten sunergian tou hagiou Pneumatos, dia na exagorase ton anthropon, kai na ton anabase eis ten basileian tou me megaleteren doxan para hopou eton eis ton paradeison, dia aischunen tou diabolou. Kai dia touto he hamartia ekeine den empodise ton Theon na men plase ton anthropon. singulas, quas cogitaturus acturusque aliquando esset. Neque tamen aut peccato hominis, aut improbitate Diaboli, divinam bonitatem suam vinci superarique passus est (Damasc. ii. cap. 27. Adde Dialog. kata Manichaion. p. 542, 556). Itaque ut tanto illustrior illa testatiorque fieret; illum quidem Angelum bonum creabat, qui sua postmodum voluntate ac arbitrio, impius sceleratusque evasit, consimiliter et hominem, Dæmonis instinctu deinde lapsum. Verum enim vero cum homine illum in modum egit Deus, ut per lapsum illius majorem in modum sua effulgeret bonitas; quippe unigenam filium suum in terrestrem hanc vallem demittere poterat, qui carne de Virgine castissima opera Spiritus Sancti adsumta, hominem redimeret; majoreque gloria, quam olim in Paradiso habuerat, exornatum, cum infamia ac dedecore Diaboli, in coeleste regnum suum subveheret. Ideoque nec illud hominis peccatum, ab ipsius creatione Deum deducere atque revocare potuit. Erotesis ks'. Quæstio XXVI.