Itaque secundum nostrum concipiendi statuendique modum recte atque probabiliter etiam de Deo dici potest: ordine primam Præscientiam esse, secundam Prædestinationem, denique creatis jam rebus earum sequi Providentiam.
To hopoion ho Apostolos (Rhom. e. kth'.) phanera mas to edidaxe legontas; hoti ohus proegno, toutous kai proorisen, ohus de proorise, toutous kai ekalese; kai ohus ekalese, toutous kai edikaiosen; ohus de edikaiose, toutous kai edoxase.
Quod perspicue nos docet Apostolus (Rom. viii. 29): 'Quoniam quos præscivit, eos et prædestinavit: quos autem prædestinavit, eosdem etiam vocavit: quos autem prædestinavit, eosdem etiam vocavit, eos item justificavit: quos vero justificavit: eosdem et glorificavit.'
Kai ho toioutos logismos prepei na einai dia monon ton anthropon, diati ta alla ktismata (exo apo tous angelous, hopou einai eis bebaian kai akindunon katastasin) den perikratountai eis ton proorismon; epeide den echousin autexousion, kai dia touto den einai eis auta kan hena hamartema, kai ho, ti kamnousin, holon ekeino to kamnousin apo ten phusin. Kai dia touto mete timorountai mete doxazontai.
Sed hoc de solo homine cogitandum est. Nam reliquæ res creatas (præter Angelos, qui jam in vado salutis extra omnem aleam positi sunt), divina Prædestinatio non complectitur, quippe libertate Arbitrii destitutas, ideoque nec ullis vitiorum maculis adspersas. Quidquid enim faciunt, naturali instinctu faciunt, unde neque supplicio aliquo plectuntur, neque laudis gloriæque præmiis ornantur.
Erotesis la. Quæstio XXXI.
Apo touto to arthron tes pisteos ti allo manthanomen peri Theou kai ton ktismaton?
Numquid aliud est, quod de Deo rebusque ab eo creatis ex hoc Articulo disci possit?
Ap. Ho, ti agathon emporeis na logiases, holon touto apodos eis ton Theon, ton akros agathon, hos an eis aitian kai archen. Kai ho, ti kakon einai, touto exeure pos einai xenon kai makran ap' ekeinon, ochi kata ton topon, ma kata ten phusin; peri de ktiseos, kath' hoson ap' ekeinon eplasthe ton agathon, einai kai aute agathe; ma me touten ten diairesin hotan he logike kai autexousios ktisis apostatese apo ton Theon, einai kake; ochi diati tetoias loges eltistheke; ma dia ta paraloga tes erga. Ma he alogos ktisis, hopou den echei autexousion, einai kale me kathe tropon eis ten phusin tes.
Resp. Quidquid boni animo atque cogitatione complecti potes, id omne Deo summe bono, ut causæ ac principio, adscribe. Contra quidquid malum est, id peregrinum longeque a Deo remotum esse non tam locali quam essentiali distantia, scito. De re creata vero sic habe: Bonam esse, quatenus ab optimo illo creatore producta est; sed cum hoc discrimine, ut mala fiat intellectu et libertate arbitrii prædita res creata, quando a Deo desciscit. Non quod ejusmodi condita fuerit; sed quod per opera rationi dissentanea talis evadat. At irrationabilis, quoniam arbitrii libertate caret, modis omnibus naturæ suæ bona est. Erotesis lb'. Quæstio XXXII.
Poion einai to deuteron arthron tes pisteos?
Quinam secundus fidei Articulus est?
Ap. Kai eis hena Kurion Iesoun Christon, ton Huion tou Theou ton monogene, ton ek tou Patros gennethenta pro panton ton aionon, phos ek photos, Theon alethinon ek Theou alethinou, gennethenta, ou poiethenta, homoousion to Patri, di ohu ta panta egeneto.
Resp. Et in unum Dominium, Iesum Christum, filium Dei unigenitum, ex Patre natum ante omnia secula, lucem de luce, Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt.
Erotesis lg'. Quæstio XXXIII.
Ti didaskei tous orthodoxous touto to arthron tes pisteos?
Quid hic fidei Articulus fideles docet?
Ap. Duo pragmata hermeneuei; proton, pos ho Huios tou Theou ho Iesous Christos einai Theos aidios, gennemenos apo ten idian phusin tou Patros, homotimos kai homodoxos to Patri; hos autos (Ioan. iz'. e.) peri heautou eipe; kai nun doxason me su, Pater, para seauto te doxe eichon pro tou ton kosmon einai para soi. Deuteron eis to arthron touto he didaskalia haute heurisketai, egoun pos ho Iesous Christos einai poietes, ochi monon ton pragmaton, alla kai autou tou chronou kai tou aionos, eis ton hopoion ta onta egenekasi; kathos eipen ho Apostolos (Ebr. a. b'.); di hou kai tous aionas epoiese. Peri de ton onton legei ho Ioannes (keph. a. i.) ho euangelistes; ho kosmos di autou egeneto, kai ho kosmos auton ouk egno.
Resp. Duo potissimum exponit. Prius, Filium Dei, Iesum Christum, esse Deum sempiternum, de propria Patris natura natum, honore ac gloria Patri æqualem, quemadmodum de se ipse dicit (Ioh. xvii. 5): 'Glorifica nunc me apud te ipsum Pater illa gloria, quam apud te habui, priusquam mundus exsisteret.' Alterum, quod hoc Articulo docetur, hoc est: Iesum Christum esse Creatorem non modo rerum ipsarum sed et temporis et ævi, in quo res ipsæ factæ sunt, dicente Apostolo (Heb. i. 2): 'Per quem et secula fecit.' Sed de rebus (permanentibus) ita loquitur Ioannes Evangelista (i. 10): 'Mundus per ipsum factus est, sed mundus illum non cognovit.' Erotesis ld'. Quæstio XXXIV.
Ta duo logia touta hopou einai ballomena eis to arthron touto, Iesoun, Christon, ti semainousin?
Ecquid sibi volunt duo hæcce nomina, Iesus, Christus, quæ in hoc Articulo reperiuntur?
Ap. To Iesous semainei Soter, kathos ho archangelos hermeneuse, legon (Matth. a. ka.) pros ton Ioseph; texetai de Huion, kai kaleseis to onoma autou Iesoun; autos gar sosei ton laon autou apo ton hamartion
Resp. Iesus Salvatorem significat, interprete Archangelo, qui Iosepho dixit (Matt. i. 21): 'Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Iesum, quoniam salvum ille populum suum faciet a peccatis
auton. Kai dia touto me eulogon logariasmon to onoma touto den emporei pote na apodothe kurios eis ton kosmon touton allou tinos, para eis ton Kurion hemon kai Sotera, hopou eleutherosen holon to genos ton anthropon apo ten aionion sklabian ton daimonon. Ho de Christos semainei aleimmenos; diati eis ton palaion nomon hoi aleimmenoi onomazountai Christoi, egoun hoi hiereis, hoi basileis kai hoi prophetai; eis ta hopoia touta tria ho Christos echristhe, ochi kata tropon koinon, hos an tous allous, ma exairetos apo holous tous allous christous, hos anapherei peri autou ho Psalmodos (Psal. me. e.); egapesas dikaiosunen, kai emisesas anomian, dia touto echrise se ho Theos, ho Theos sou elaion agalliaseos para tous metochous sou. Kai toute he chrisis prepei na groikatai peri tou hagiou pneumatos, hoti echristhe me to Pneuma to hagion, kata to eiremenon dia tou prophetou Esaiou (keph. xa. a.); Pneuma Kuriou ep' eme, hou heineken echrise me, euangelisasthai ptochois apestalke me. Ta hopoia logia ho Christos ta anepherei eis ton heauton tou (Louk. d'. ka'.), legon; hoti semeron peplerotai he Graphe haute en tois osin humon. Kata treis de huperochas pai exaireta megaleia huperechei ho Christos tous metochous tou. Kai he men prote einai he hierosune kata ten taxin Melchisedek. suis.' Ideoque vere recteque alii in hoc mundo nemini tribui id nominis potest, quam Salvatori et Domino nostro, qui universum genus humanum de æterna Dæmonum servitute liberali caussa manu adseruit. Christus Unctum significat, quoniam in Antiqua lege uncti appellantur Christi, Sacerdotes scilicet, Reges et Prophetæ. In quæ tria officia inunctus Christus est: non more rituque communi, ut ceteri, sed præ unctis reliquis omnibus, prorsus singulari, ut de eo narrat Psalmorum auctor (Psa. xlv. 8): 'Amavisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis.' Quæ unctio de Spiritu Sancto intelligenda est. Eo enim secundum hoc Prophetæ Iesaiæ dictum inunctus fuit (lxi. 1): 'Spiritus Domini super me est, ideo unxit me, misitque me ad annunciandum pauperibus Evangelium.' Quæ verba Christus ipse sibi vindicat (Luc. iv. 21): 'Hodie, inquit, impleta est hæc scriptura audientibus vobis.' Triplici vero excellentia eximiaque majestate consortibus suis singulariter antecellit Christus. Prima est Pontificatus secundum ordinem Melchizedeki, de quo ita Apostolus (Heb. v. 10): 'Appellatus a Deo Pontifex maximus secundum ordinem
Peri hes phesin houtos (Ebr. e. i.) ho Apostolos; prosagoreutheis hupo tou Theou archiereus kata ten taxin Melchisedek; ho autos allachou (Ebr. th'. id'.) kalei ton Christon hierea, dioti prosepheren heauton to Theo kai Patri, kai legei; hos dia Pneumatos aioniou heauton prosenenken amomon to Theo; kai katotero; ho Christos hapax prosenechthe eis to pollon anenenkein hamartias. He deutera exairetos megaleiotes kai huperoche einai he basileia tou; ten hopoian ephanerosen ho Archangelos Gabriel, hotan edoke ta soteriode menumata pros ten katharotaten Parthenon, legon (Louk. a. lb'.); kai dosei auto Kurios ho Theos ton thronon Dabid tou Patros autou, kai basileusei epi ton oikon Iakob eis tous aionas, kai tes basileias autou ouk estai telos. Akomi kai hoi magoi eis ton kairon tes genneseos tou phernontes ta dora edokan marturian tes basileias tou, legontes (Matth. b'. b'.); pou estin ho techtheis basileus ton Ioudaion? To auto bebaionei kai ho titlos (Ioan. ith'. th'.) tes timorias tou, eis ton kairon tou thanatou tou; Iesous ho Nazaraios, ho basileus ton Ioudaion. Kai dia ten triten tou huperochen ho Mouses (Deut. ie. ie.) epropheteusen ek Theou, eipon; propheten ek ton adelphon sou hos eme anastesei Kurios ho Theos sou. He hopoia toute Melchizedeki.' Idem alibi (Heb. ix. 14). Christum sacerdotem vocat, quod semet ipsum Deo et Patri obtulit, diceus: 'Qui per Spiritum æternum obtulit semet ipsum immaculatum Deo. Et inferius (v. 28): 'Christus semel oblatus est, ut multorum peccata tolleret.' Secunda singularis majestas et excellentia officium Regium illius est, quod indicavit Gabriel Archangelus, quum salutarem conceptionis nuncium pudicissimæ virgini attulit (Luc. i. 32): Dabit illi Dominus Deus thronum Davidis, patris sui, et regnabit super domum Iacobi in æternum, et regni illius nullus erit finis.' Huc accedit, quod et Magi mox a nativitate dona illi afferentes regii ejus imperii testificationem dederint (Matt. ii. 2): 'Ubi est, inquiunt, recens natus Rex Iudæorum?' Idem affirmat et supplicii titulus, mortis illius tempore propositus (Ioh. xix. 9): 'Iesus Nazarenus Rex Iudæorum.' De tertia ipsius præcellentia jam olim instinctus a Deo Moses vaticinatus est (Deut. xviii. 18): 'Dominus Deus tuus ex fratribus tuis Prophetam, qualis ego sum, suscitabit.' Quæ illius majestas satis perspecta atque comprobata fuit ex sanctissima illius doctrina, qua et divinitatem suam luculenter enarravit, et quæ præterea
megaleiotes tou egnoristheke me ten hagian tou didaskalian, me ten hopoian hermeneuse kai ten Theoteta tou, kai hosa alla esan arketa pros ten anthropinen soterian; kathos ho idios eipen (Ioan. iz'. ks'.); egnorisa autois to onoma sou; kai anotero (sich. e.); ta rhemata ha dedokas moidedoka autois, kai autoi elabon kai egnosan alethos, hoti para sou exelthon, kai episteusan, hoti su me apesteilas. To de prophetikon axioma (hopou eton he trite huperoche) tote ho Christos to edeiken, hotan eprolege ta mellonta, ochi dia tinos apokalupseos, ma apo ten idian tou gnosin, hos Theos alethinos kai anthropos. ad salutem humanam sufficere poterant. Sicut ipse ait (Ioh.: xvii. 26): 'Notum illis feci nomen tuum.' Et superius (v. 8): 'Verba, quæ dederas mihi, dedi illis, et ipsi receperunt et revera cognoverunt, quod a te exivi, et crediderunt, quod tu me misisti.' Ceterum Prophetico hocce munere (quæ tertia præstantia erat) egregie tum Christus functus est, quum futura prædixit, non patefactione aliqua sibi cognita, sed ex propria suaque cognitione, ut qui verus idem Deus ac homo esset. Erotesis le. Quæstio XXXV.
Dia tina aitian ho Huios tou Theou onomazetai monogenes?
Quamobrem filius Dei vocatur Unigenitus?
Ap. He agia Graphe phaneros didaskei, pos einai monogenes ho Huios tou Theou (Ioan. a. id'.) legousa; etheasametha ten doxan autou, doxan hos monogenous para Patros; kai katotero (sich. ie.); Huios, ho on ho monogenes, eis ton kolpon tou Patros. Kai legetai monogenes, diati henas monos einai ho kat' ousian Huios tou Theou hoi de loipoi, hosoi onomazountai Huioi Theou, echousin to onoma touto kata charin kai thetikos, ma ochi phusikos, hos pantes hoi pistoi kai eklektoi tou Theou. Kai he charis toute tes huiothesias dia mesou tou Christou charizetai,
Resp. Filium Dei unigenam esse, id manifesto comprobat Scriptura (Ioh. i. 14): 'Vidimus gloriam ipsius, ut gloriam unigeniti a Patre.' Et paulo post (v. 18): 'Filius unigenitus, qui est in sinu Patris.' Unigena autem ea re dicitur, quod unus duntaxat natura Dei filius est; reliqui vero, quotquot Dei filii nuncupantur, per gratiam atque adoptionem, non per naturam id nominis habent; uti fideles omnes et electi Dei. Quæ filialis adoptionis gratia per Christum conceditur, teste Scriptura
hos legei (Ioan. a. ib'.) he Graphe; hosoi elabon auton, edoken autois exousian tekna Theou genesthai. (Ioh. i. 12): 'Quotquot receperunt illum, illis potestatem fecit, ut filii Dei fierent.' Erotesis ls'. Quæstio XXXVI.