Tous de sumphtharentas thanasimois plemmelemasi kai me en apognosei apodemesantas alla metanoesantas men, eti periontas en to meta somatos bio, me poiesantas de oudotioun karpon metanoias--ekcheai dakrua delonoti kai gonupetesai en gregoresei proseuchon, thlibenai, ptochous paramuthesai, kai teos en ergois ten pros ton Theon kai ton
Eorum vero, qui peccatis impliciti non in desperatione defuncti sunt, sed quos adhuc superstites poenituit, at nullum fecerunt poenitentiæ fructum, lacrimas videlicet effundendo genibus flexis in orationibus vigilando, semet ipsos afflictando, pauperes recreando, suam denique tum in Deum, quum in proximum caritatem
plesion agapen epideixai, ha kai hikanopoiesin kalos he katholike ekklesia ap' arches onomase--touton kai auton tas psuchas aperchesthai eis adou kai hupomenein ton heneka hon eirgasanto hamartematon poinen. Einai d' en sunaisthesei tes ekeithen apallages, eleutherousthai de hupo tes akras agathotetos dia tes deeseos tos hiereon kai eupoiion, ha ton apoichomenon heneka hoi hekastou sungeneis apotelousi; megala dunamenes malista tes anaimaktou thusias, hen idios huper tos kekoimemenon sungenon hekastos kai koinos huper panton he katholike kai apostolike hosemerai poiei ekklesia; ennooumenou mentoi kai toutou tou me eidenai hemas delade ton kairon tes apallages. Hoti gar ginetai eleutheria ton toiouton, apo ton deinon kai pro tes koines anastaseos te kai kriseos oidamen kai pisteuomen; pote de, agnooumen. operibus demonstrando, quæ et Catholica Ecclesia recte ab initio satisfactiones appellavit, horum, inquam, ipsorum animas credimus ad inferos abire ibique justas pro iis, quæ commisere, peccatis poenas sustinere, at suæ tamen exhinc futuræ liberationis esse conscias et ab summa bonitate per sacerdotum orationes et eleemosynas, quas pro defunctis eorum propinqui faciunt, liberari. Ad hoc vero potissime valet incruentum Missæ sacrificium, quod peculiariter singuli pro consanguineis defunctis, Catholica vero et Apostolica Ecclesia quotidie pro omnibus communiter facit. Porro liberationis hujusmodi notum nobis esse tempus nequaquam dicimus; tales enim solvi quidem poenis; idque ante resurrectionem et universale judicium et scimus et credimus; id vero, quando fiat, ignoramus. Erotesis a. QuÆstio I.
Ei dei ten theian graphen koinos para panton ton Christianon anaginoskesthai;
Decetne Sacram Scripturam communiter ab omnibus legi Christianis?
Ou. Ten pasan gar graphen theopneuston kai ophelimon oidamen, kai houto to anankaion echousan meth' heautes, hoste choris autes adunaton hoposoun eusebein. Ou men kai hupo panton anaginoskesthai tauten all' hupo monon ton meta tes prepouses ereunes tois bathesin enkuptonton tou pneumatos kai eidoton, hois tropois he theia graphe ereunatai kai didasketai kai holos anaginosketai. Tois de me gegumnasmenois kai adiaphoros e monon kata to
Non decet. Enimvero omnem scripturam divinitus inspiratam et utilem novimus, et ita ex se necessariam, ut pie sine illa vivere nullatenus quisquam possit. Hanc tamen haudquaquam convenit omnes legere; at eos dumtaxat, qui ad profunda, quæ in illa latent, Spiritus arcana convenienti discussione incumbunt, quive eam, qua scrutanda, docenda, legenda est Scriptura Sacra, rationem probe norunt. Inexercitatis autem et Scripturam
gramma e kai kat' allon tina tropon allotrion tes eusebeias ta tes graphes eklambanousin, he katholike ekklesia, dia tes peiras ten blaben egnokuia, ou themiten ten anagnosin einai entelletai. Hoste panti eusebei epitetraphthai men akouein ta tes graphes, hina pisteue te kardia eis dikaiosunen, homologe de to stomati eis soterian; anaginoskein de enia tes graphes mere kai malista tes palaias apegoreuetai ton eiremenon aition kai ton homoion toutois heneka. Kai estin ison parangellein tois agumnastois me anaginoskein hosautos ten pasan hieran graphen, kai tois brephesin entellesthai, me haptesthai stereas trophes. Sacram absque discrimine vel penes literam aut alieno a pietate sensu intelligentibus Ecclesia Catholica utique, per experientiam de dispendio certa, lectione ejus interdixit. Itaque omnibus quidem fidelibus Sacram audire Scripturam quatenus corde credant ad justitiam, ore autem confessionem promant ad salutem, permissum est; aliquos vero scripturæ ac veteris potissimum instrumenti libros legere, prædictis ac consimilibus de caussis prohibitum. Et vero perinde est, Sacræ Scripturæ lectione inexercitatos prohibere ac solidiori abstineant cibo infantibus imperare. Erotesis b'. QuÆstio II.
Ei saphes estin he graphe pasi tois anaginoskousi Christianois;
Sitne perspicua omnibus legentibus Christianis Scriptura?
Ei saphes en he theia graphe pasi tois anaginokousi Christianois, ouk an ho kurios ereunan tauten tois boulomenois soterias tuchein epetrepe; kai to charisma tes didaskalias mataios to Paulo elegeto tethenai hupo tou Theou te ekklesia; kai ho Petros ouk an peri ton tou Paulou epistolon echein tina dusnoeta elege. Delon oin, hos polu to bathos echein ten graphen kai to megethos ton ennoion kai deisthai epistemonon kai theion andron pros ereunan kai alethe katalepsin kai gnosin orthen kai sunodon te pase graphe kai to demiourgo tautes hagio pneumati.
Si legentibus omnibus perspicua esset Sacra Scriptura Christianis, nequaquam perscrutari scripturas his, qui salutis desiderio tenentur, Dominus mandasset; frustra quoque Paulus positam a Deo in Ecclesia doctoratus gratiam scripsisset, neque intellectu difficilia habere Pauli epistolas Petrus diceret. Maximam itaque constat esse scripturæ altitudinem juxta ac sensuum ejus amplitudinem ac doctissimis proinde divinisque hominibus ad ejus indagationem veramque intelligentiam ac rectum sensum, Scripturæ et ejusdem auctori Spiritui Sancto consonum, opus esse.
Hoste tois anagennetheisin, ei kai gnorimos he peri triados pistos kai he tou huiou tou Theou enanthropesis, ta pathe, he anastasis, he eis ouranous anodos, ho peri tes palingenesias kai kriseos logos, hon heineka kai polloi thanaton hupomeinai ouk oknesan; ouk anankaion de, mallon de adunaton pasin, eidenai kai ha to pneuma to hagion monois tois engegumnasmenois epi sophia kai hagioteti phaneroi.
Itaque quamvis regeneratis conspicua sit fides sanctissimæ Trinitatis et incarnatio filii Dei, ejusdem passio, resurrectio, in coelos ascensio, item et regenerationis ac judicii veritas pro quibus mortem subire multi non dubitarunt;--haud tamen necesse est imo impossible, et ea scire omnes, quæ solis sapientia et sanctitate exercitatis Spiritus Sanctus manifestat.
Erotesis g'. QuÆstio III.
Hieran graphen poia biblia kaleis;
Quosnam libros Sacram Scripturam vocas?
Stoichountes to kanoni tes katholikes ekklesias hieran graphen kaloumen ekeina panta, haper ho Kurillos hupo tes en Laodikeia sunodou eranisamenos arithmei kai pros toutois haper asunetos kai amathos eit' oun ethelokakourgos apokrupha katonomase; ten Sophian delade tou Solomontos, ten Ioudeth, ton Tobian, ten Historian tou drakontos, ten Historian tes Sosannes. tous Makkabaious kai ten Sophian tou Seirach. Hemeis gar meta ton allon tes theias graphes gnesion biblion kai tauta gnesia tes graphes mere krinomen, hoti he paradosasa archaia sunetheia kai malista he katholike ekklesia gnesia einai ta hiera euangelia kai t' alla tes graphes biblia kai tauta einai tes hagias graphes mere anamphibolos paredoke, kai touton he arnesis ekeinon estin athetesis. Ei de pou dokei me aei panta hupo panton sunkatarithmeisthai, ouden hetton homos kai tauta para te sunodon kai pollon hoson tes katholikes ekklesias palaiotaton te kai enkriton theologon arithmeitai kai sunkatarithmeitai te pase graphe ha panta kai hemeis kanonika biblia krinomen, kai tauta ten hieran graphen einai homologoumen.
Ecclesiæ Catholicæ regulam sequentes Sacram Scripturam eos omnes appellamus libros, quos ab Laodicena synodo Cyrillus mutuatus recenset, iis insuper additis, quos insipienter, inscite aut magis malitiose vocavit apocryphos: Sapientiam videlicet Salomonis, librum Judith, Tobiam, Draconis historiam, Historiam Susannæ, Machabæos, et Sapientiam Sirach. Hos etenim cum ceteris genuinis Sacræ Scripturæ libris ceu germanas ejusdem Scripturæ partes censemus esse numerandos. Quoniam quæ sancta Bvangelia aliosque Scripturæ libros ut genuinos tradidit antiqua consuetudo seu magis Ecclesia Catholica; et istos hæc ipsa ceu Sacræ Scripturæ partes procul dubio tradidit; quatenus istos qui neget et illos recusaverit. Sin vero ab cunctis haud recenseri omnes fortasse videantur; isti nihilo secius ab synodis nec non et a multis quum antiquissimis tum nominatissimis Catholicæ Ecclesiæ theologis recensentur et sacras inter scripturas numerantur. Quos omnes et nos judicamus esse canonicos et Sacram eos esse Scripturam confitemur. Erotesis d'. QuÆstio IV.
Peri ton hagion eikonon kai tes proskuneseos to hagion pos opheilomen phronein;
Quid de sanctis imaginibus et cultu sanctorum sentire debemus?
Ton hagion onton kai homologoumenon para tes katholikes ekklesias presbeuton, hon tropon eiretai en to ogdoo kephalaio; kairos eipein, hoti kai timomen autous hos philous Theou kai hos huper hemon deomenous to ton holon Theo. Timomen de toutous dittos; kath' hena men tropon ten metera tou Theou Logou, hon kai huperdoulikon phamen. Ei gar kai hos alethos doule he theotokos tou monou Theou, alla kai meter, hos ton hena tes Triados gennesasa sarkikos, dio kai asunkritos huperechein humneitai panton angelon te kai hagion, hothen kai huperdouliken aute aponemomen ten proskunesin.
Oratores nostri quum sint et ab Catholica Ecclesia habeantur sancti, quemadmodum in octavo capitulo dictum est; dicendi modo tempus est, eos a nobis ceu Dei amicos nostrosque apud Deum universorum intercessores honorari. Porro duplicem Sanctis cultum adhibemus. Alterum quippe verbi divini matri, quem hyperduliam appellamus. Enimvero Dei et hujus quidem solius ut famula vere sit et ipsa Deipara; at mater ejus est, utpote quæ unum e Trinitate in carne genuit. Quare omnium quum Sanctorum tum Angelorum longe superior prædicatur;
Kata deuteron de tropon, hon kai doulikon onomazomen, proskunoumen eit' oun timomen tous hagious angelous, apostolous, prophetas, marturas kai haplos pantas tous hagious. unde et hyperdulico eam cultu veneramur. Alterum vero, quem et dulicum vocamus, sanctis Angelis, Apostolis, Martyribus, omnibus denique Sanctis adhibemus.
Pros toutois proskunoumen kai timomen to xulon tou timiou tou zoopoiou staurou, en ho ho soter hemon to kosmosoterion eirgasato pathos, kai ton tupon tou zoopoiou staurou, ten en Bethleem phatnen, di hes tes alogias errhusthemen, ton topon tou kraniou, ton zoephoron taphon kai ta loipa hagia proskunemata; ta te hiera euangelia kai ta hiera skeue, di hon he anaimaktos epiteleitai thusia. Mnemais te etesiois kai demosiois heortais kai theious hidrumasi kai anathemasi tous hagious gegairomen kai timomen.
Insuper venerandæ ac vivificæ Crucis lignum, in quo pro salute mundi Salvator noster passus est, quin et ejusdem Crucis signum veneramur et adoramus, item et quod apud Bethleem est præsepe, per quod ab irrationali affectu liberati sumus, item et Calvariæ locum, et quod theca fuit vitæ sepulcrum, ceteras denique res sanctas, quas adoramus: sancta videlicet evangelia, nec non et sacra vasa, in quibus sacrificium incruentum celebratur. Sed et annuis commemorationibus festisque solemnibus, sacris ædiculis et anathematis sanctos ornamus et honoramus.
Epeita de kai ten eikona tou kuriou hemon Iesou Christou kai tes huperagias theotokou kai panton ton hagion proskunoumen kai timomen kai aspazometha, kai men kai ton hagion angelon, hos ophthesan eniois ton te propatoron kai propheton. Historoumen de kai to panagion pneuma, hos ophthe, en eidei peristeras.
Deinde et Domini nostri Jesu Christi et sanctissimæ Deiparæ omniumque Sanctorum, quin et sanctorum Angelorum secundum eam, qua quibusdam Patriarchis aut Prophetis apparuere, formam, imagines veneramur, adoramus et osculamur. Denique et Spiritum Sanctum sub ea, qua visus est columbæ specie, repræsentamus.
Ei de tines eidololatrein hemas, hagious kai heikonas hagion kai ta loipa proskunountas, legousi, mataion hegoumetha kai adranes. Hemeis gar mono to en triadi theo latreuomen kai oudeni hetero; tous de hagious timomen dittos; proton men kata ten pros Theon anaphoran, epeide ekeinou heneka timomen autous, kai kath' heautous, hoti zosai eisin eikones tou Theou. To de kath' heautous dioristai hoti doulikon. Tas de hagias eikonas schetikos, hos tes pros ekeinas times epi ta prototupa anapheromenes. Ho gar eis ten eikona proskunon dia tes eikonos ton prototupon proskunei, kai he doxa ou merizetai, oud' holos schixetai tes te eikonos kai tou eikonizomenou, kai en tauto ginetai, hos he eis ton basilikon presbun ginomene.
Eam porro, quam sanctis et eorum imaginibus ceterisque prædictis venerationem adhibemus, idololatriam esse si qui dicunt, stultum ac inane reputamus. Nos enim soli in Trinitate Deo ac præter ipsum nemini latriæ cultum impendimus. Sanctos vero duplici modo veneramur, imprimis quidem relative ad Deum; quippe propter ipsum illos honoramus, deinde et in se ipsis, quoniam animatæ Dei imagines illi sunt. Duliam porro esse qua Sanctos veneramur in se ipsis, supra definitum est, sanctas vero imagines relative; siquidem, qui exhibetur illis cultus, ad earum prototypa refertur. Quisquis enim colit imaginem, per imaginem colit prototypum, neque aliquantum dividitur separaturve imaginis honor et prototypi; sed in eodem positus est, quemadmodum in prorege rex honoratur.
Ha de pros sustasin kainotomias auton para tes graphes lambanousin, ouch houtos
Quæ vero e Scripturis in confirmationem suæ novitatis assumunt, non sic ipsis favent,
autois boethei, hos boulontai, alla malista hemin sunoda phainetai. Hemeis gar ten theian graphen anaginoskontes exetazomen kairon kai prosopon, paradeigma kai aitian. Hothen kai ton auton Theon pote men legonta; ou poieseis seauto eidolon, oute homoioma, oude proskuneseis, oude latreuseis autois, pote de prostattonta, genesthai Cheroubim; Kai eti boas kai leontas ginomena en to hiero theorountes ou peismatikos touton ten ennoian theoroumen. En gar te peismone ouk esti pistis. all', hos eiretai, kairon kai ta loipa theorountes, tes orthes peri touton doxes epitunchanomen kai to; ou poieseis seauto eidolon e homoioma tauton hegoumetha to; ou proskuneseis Theous allotrious, eit' oun me eidololatreses. Houto gar kai he para tou kairou ton apostolon epikratesasa sunetheia te ekklesia tou proskuneisthai schetikos tas agias eikonas kai he mono to Theo latreia diasotheie kai ho Theos ouk enantios legon heauto phaneie. Ei gar e graphe phesin; ou poieseis oude proskuneseis, tina tropon husteron ho Theos to men poiesai homoiomata sunkechoreke, to de proskunesai ou, ouk echomen sunoran. Hothen, peri mones tes eidololatreias ouses tes entoles, heuriskomen kai opheos kai leontas kai boas kai Cheroubim gegonota kai eide eit' oun homoiomata, en hois hoi angeloi, ephainonto proskunethenta. uti autumant, imo nobis maxime concinunt. Nos enim Sacram Scripturam quum legimus, tempus, personam, exemplum, caussam examinamus. Cur nimirum idem ipse Deus modo dicat: Non facies tibi idolum, neque simulacrum, neque adorabis, neque coles illa; modo autem Cherubim fieri præcipiat? Imo et quum sculptos in templo boves leonesque spectamus, haudquaquam pervicaciter de illis judicamus; non enim in pervicavia est fides: sed tempus ceteraque, ut dictum est, considerantes rectam eorum interpretationem assequimur, idemque esse dicimus: Non facies tibi idolum et simulacrum ac: Non adorabis deos alienos, seu: Idololatra non eris. Ita enim et soli Deo latria conservata est et relativi sanctarum imaginum cultus in Ecclesia ab temporibus Apostolorum inducta consuetudo, Deumque nequaquam secum pugnare verbis, commonstratum. Verum enimvero si absolute scriptura dicit: Non facies neque adorabis; qui tandem simulacra facere non autem adorare postea Deus indulsit, prorsus non intelligimus. Quamobrem quum de Idololatria sola prohibitio facta sit et Cherubim et serpentes et leones sculptos fuisse ac honoratos invenimus, et figuræ sive simulacra, inter quæ et Angeli, adorata comparuere.