gelicum. nam in lege conspicitur Deus justus et condemnans: in ev- angelio, justus ipse et justificans peccatorem. — rov &% misews) eum, qui ex fide est. conf. ex, cap. 2, 8. Dale v.27. 28, ubi) Particula ,victoriosa. 4 Cor. 4, 20. 45,55. conf. 2 Petr. 3,4. — 7 xavynorg, gloriatio) judaica, prae gentibus, erga Deum. ¢.2,47.s. 4,2. Gloriari potest, qui dicere potest: talis sum, qualis esse debeo, justitiae et vitae compos. Ham gloriationem Ju- daei quaerebant in se ipsis. — dva@ mole vous) subaudi, éexreiodn 4 “xavynorg; vel potius, per quam legem res perficitur? Similis el- lipsis, ¢. 4,46. — yi, non) Etiamsi quis ex lege haberet justitiam et mercedem, tamen ad Deum gloriari non posset: conf. Luc. 47, 40. ‘nune, nulla ex lege justitia, multo minus loci manet gloriationi; et per legem fidei multo magis, quam per legem operum excluditur gloriatio. — vous misews, legem fidei) Opportuna catachresis voca- buli dex. est haee etiam lex, quia instituti divini, cui debetur sub Jjectio. ¢. 40, 3. v.28. hoyefoueOa yao) Tee pro sv. hoc sensu: 'haec hactenus. voluimus enim probatum dare, fide etc. Plerique ovv. sed id ex — v. 27. repetitum videtur; et ya@ servit argumento, quod contra glo- riationem, ex justificatione per fidem v. 22., nunc deducitur. — mi- sev, fide) Luth. allein durch den glauben. sola fide, vel potius, tan- tum fide; ut ipse explicat T. V. Jen. f. 444. Arithmetice sic fit demonstratio : . In quaestionem veniunt duo: fides et opera. 2. excluduntur opera. 4.
superest fides sola. 4. Uno de duobus subtracto, remanet unum [coll. c. 44, 6.
Ita plane uovor, tantum. v.29. ita wovoy, ex sensu, addidere LXX, Deut. 6,43. coll. Matth. 4,10. WVulgatus, solum, Job. 47,4. etc. mises uown, sola fide, Basil. hom. 22. de Humil. quid? de hac ipsa re loquens Jacobus, et abusum dogmatis Paulini refutans, wo- vov, tantum, addit. c. 2,24. [Et volumina sane prostant eorum te- stimoniis referta, qui vocula, allein, usi sunt ante Lutherum. V. g.] Per ipsam fidem justificatio fit, non quatenus est fides, sive opus legis, sed quatenus fides Christi, Christum apprehendens, i. e. qua- tenus aliquid seorsum habet a Legis operibus. Gal. 3,12. [Cave tamen sinistre rem accipias. Sola fides justificat: at nec est nec manet sola. Intrinsecus operatur et extrinsecus. V. g.] — avdoo- mov) WN quemvis, Judacum et Graecum. coll. v. seq. Sie &yFow- mog, homo, 4 Cor. 4, 4.
v.29. vai xai édvav, imo etiam gentium) [— Lege quamlibet ecarentium, V. g.] ut natura docet, et vaticinia V. T.
v. 30. éneimeo, si quidem) Infert, si justificatio sit ex lege, gen- tes non posse justificari, lege carentes: quae tamen etiam Deo gau- deant justificatore. c. 4,16. — sig) sg, 6 D805, wnus, nempe, Deus. ex unus pendet qui. — dtxorwoes, justificabit) Futurum, ut passim. c. 1,47. 3, 20. 5, 19.47. 2 Cor. 3, 8. ideo expresse, usddovros, c. 5, 14. uedder, 4,24. Loquitur Paulus tanquam per prospectum e V. T. in Novum. Hue spectant illa, providens, Gal. 3,8. promissionem, ib. v.44. spem, ib. cap. 5,5. Sic Johannes dicitur venturus, Matth. 14, 44. 47,44. futura ira, Matth. 3, 7.: ubi prodromi-sermo est, prae-
ROM. Il, 30. 34. IV, 4—4. 27
supponens comminationes. — 2x — dua, ex — per) Judaci pridem jn fide fuerant: Gentiles fidem ab illis recens nacti erant. Sic per, v.22. Eph. 2,8. ex, passim. Eandem particularum differentiam om- nino conferre par est cap. 2,27., differentiam rei, c.44, 47.8. — dra zg) Non dicit, dua ry» misey. non propter fidem, sed per fidem.
v. 34. vouov, legem) Similis declaratio haec est declarationi Do- mini, Matth. 5,47. — isemev, statuimus) dum id tuemur, quod lex testatur, v. 20. 24., et dum ostendimus, quomodo legi vere satisfiat, per Christum,
igs Cae © 1 AN.
v.4. Ti év, quid ergo) Ex Abrahami exemplo probat 4) justi- ficationem gratuitam, 2) etiam gentibus paratam. v.9.— rov waréoa juav, patrem nostrum) Fundamentum consequentiae ab Abrahamo ad nos. — evonxévacr) invenisse. Dicitur de re nova, Hebr. 9, 42. Significatque Paulus, viam fidei esse antiquiorem Abrahamo; et Abra- hamum, in quo facta est secessio circumcisionis a gentibus, esse pri- mum, cujus exemplum, si cujusquam, videretur adducendum pro operibus: idemque tamen ostendit, id ipsum multo magis militare pro fide. Atque ita rem confirmatam argumentis, deinceps confirmat exemplis. — sata oaoxa, secundum carnem) Nusquam dicitur Abra- ham pater noster secundum carnem. Ergo non construitur cum pa- trem. nam ro secundum carnem in mentione duntaxat patrum ad- ditur, ubi de Christo agitur, c.9,5., et Abraham mox vy. 44. osten- ditur pater credentium etiam eorum, quorum ille non secundum car- nem pater est. Itaque constr. invenisse secundum carnem. Ipsi quaestioni inserit Paulus aliquid ad respondendum faciens, ne vel momentum relinquat Judaicae justitiae et gloriationi adversus Deum.