zixn, si tamen etiam frustra) Est haec quasi correctio: non frustra passi tanta estis. nam Deus vobis Spiritum dedit, et operatus est virtutes in vobis. Conf. Hebr. 40, 32. :
v. 5. 6 ényoonyav — nai évegyav) qui praebebat — et opera- batur. Sic Chrysost. Etenim participium imperfecti temporis habe- tur in praesenti. én? in priore participio vim habet: nam qui prae- dicat, yoonyet. Deus éneyoonyet proprie. — duvaues, virtutes) mi- raculosas. — é& ex) subaudi, fecit id. — & axorng nisewg, ex au- ditu fidei) Hoc cum yersu seq. propositionem constituit, et in xa- 8w¢, sicut, induit vim affirmativam. > -v.6. @Boacu, Abraham) Vid. Rom. 4,3. not. Genesis, arma- mentarium Pauli. v. 6.8.46. c. 4,22. Recurrendum enim ad origi- nes. Matth. 49, 4.
v.7. yevwoxeré, cognoscite) Imperativus, coll. 2 Tim. 3,4. In- dicativum nec Galatarum tarditas aeque ferebat, nec tractatio iniens. — oi éx nisewg, qui ex fide) Nam Abraham credidit. — &rov) hi demum, exclusis ceteris Abrahamo natis. — viol, filii) v. 29.
v.8. mo0id8oa dé, providens vero) Ad, vero, Emitatixov, vim argumenti extendit etiam ad gentes. ro providens innuit praescien- tiam divinam, lege antiquiorem. Excellentia magna scripturae sa- crae, quod omnia, quae in controversiam vocari possunt, in ea pro- visa et decisa sunt, etiam verbis aptissimis. — 7 yoagy, scriptura) Sermo multipliciter concisus, uti evolventi patebit: Deus est, qui haec testatus est. Deus praescivit, se cum gentibus sic acturum. Deus ideo jam cum Abrahamo simili ratione egit. Deus etiam scripto
‘id consignari fecit. et quidem tum, cum scripto consignaretur, adhue futurum fuit. Haec omnia continentur in illo providens ——. Haec omnia nostro more loquendi non sic breviter exprimi possent: alias obscura haberentur. Sed facit id ardor pectoris apostolici, quod Spiritu plenum in unam eamque principalem rem intentum erat.
Quae Abrahamo dicta sunt, Mosis tempore perscripta sunt. — éx misewo, ex fide) non ex operibus. — dvxavor, justificat) Praesens, respectu Pauli scribentis. sic, benedictionem habent. v. 9. — meo-
eunyyedioaro, ante evangelizavit) Verbum ad catachresin accedens suavissime. Abrahamo ante tempora evangelii evangelizatum est. Evangelium lege antiquius. — évevdoynOnoovrar) D722" Gen. 42, 5. inde expressius 1>52mnm) Gen. 22,48. Ps. 72,47. Mera benedictionis promissio; nil, operum. Porro justificatio et benedictio conjuncta sunt. Simul ex forma Hebraici verbi patet natura fidei: benedicent sibi, gratulabuntur sibi de benedictione. Es. 65, 46. coll. Deut. 29, 48. — év ool, in te) ut in patre Messiae: ergo multo magis in Messia. Gentes, ut credentes in Christum, sunt semen Abrahae. Abrahamo semen prius, deinde benedictio promissa est. Adde not. ad v. 46:
v.9. oi &% migewg) qui ex fide sunt, omnes, et soli: ut patet ex opposito. v. seq. — ovv ro nigq, cum fideli) Ipsi Abrahamo per fidem collata benedictio: eum quo, qui credunt, benedicti sunt. Observa: nunc ovy cum dicit, non éy in. in te, dictum, antequam natus est Christus ex Abrahami semine; deinceps, cum, immo etiam antea. conf. coheredes. Hebr. 44, 9.
v.40. Un0 xaragav, sub maledictionem) Sub, hic et deinceps - cum accusativo magna vi ponitur. maledictio et benedictio, oppo- sita. — eoly, sunt) Verbum hoc iteratur magna vi. — yéyoanras,