" Quis nescit Volusi Bithynice, qualia demens .yEgyptus portenta colat, Crocodilon adorat Pars IHBC • ilia pa vet saturam serpentibus Ibim. Effigies sacri nitet aurea Cercopitheci, . . . Illic caeruleos, hie piscem fluminis, illic Oppida tota canem venerantur."
Anaxandrides apud Athenaeum Deipnos. lib. vii. JEgyptios sic allo- quitur : —
Qux av ovvKiftviv ffvf^fjt>a,^t~v vfjCtv tyu, Qud ' 01 Tpotfoi yu.o oftovoovtf ov6 ' ol vofjtat
"Bouv
Itiv 'iyfci'kvv f^fyt/rrov 'Hftt7s %l ruv .... Kvvot ffi&tis, fvirru B' \yu" — 44 Vobiscum ego militare nequeo, Nee Concordes mores nostri sunt, Nee leges; sed ab invicem dissident plurimum, Tu bovem adoras, ilium ego diis sacrifice. Maximum esse numen anguillam putas; Obsonium verb nos multum lautissimum : .... Canem veneraris, ego verbero."
Et Antiphanes in Lycone : —
KaJ r' aA.Xa ^iivovt (fiettft TOU$ Aiywrrioug ETva/, ro voftiffKi r' itrohov T^V TIoXv ruv &tuv ydf ttrri
Tovruv $1 $pet%{tu,s
"H vrXtov, KVK^uffKffiv offQpeiirttKi (Jt-ovov
Oureas \ffS" elyiov nXu; TO S-yp'iov --
" Ceetera prudentes esse ac intelligentes aiunt JEgyptios, quod diis parem anguillam existiment ; Multo namque magis est diis honoranda. Precibus enim solis ac votis propitiamus deos ; At anguillas drachmis cum minimum duodecim Vel pluribus impensis adorari vix licet ; Adeb sancta prorsus est Lsec bestia."
XXIV. Infamiam lianc Thespesioni Gymnosophistarum principi npud Philostratum exprobrat Apollonius de statuis, et imaginibus agens, De Vit. Apoll., lib. vi. cap. xix. : Hepl §euv, inquit,
CAP. VIII.] CORRUPTIONS ET AMISSIONE. 101
g, arocra xa/ ysXo/a $e£)V e'/dq
ro?g d&vpo avdpuvon; crA^v oX/ywv oX/yuy yap, tfdvv /AZVT xa/ Sso£/5w£ /topvrai. Ta Ao/tfa $' u/xwi/ /spa, £wwv dXoyuv, /ca/ r///,a/, /^aXXoi/ »j Sewy, (paivovrar — "De diis primum interrogabo, qua- nam ratiorie impulsi tarn absurd as ridiculasque deorum imagines prsster admodum paucas vestris hominibus colendas prsebueritis: pauca3 namque, admodum pauca3; deorum formse conspiciuntur, qua3 sapientiaB divinitatisque ullum pras se ferunt vestigium; in cseteris vero templis, irrational ium animalium atque infamium potius, quam deo rum effigies coluntur/' Non ingrata erunt lectori, qua3 regerit Thes- pesion, si dictum auctoris locum consulere velit. Apparet autem ex eodem Philostrato, ^Egyptios nullam omnino cultus insani rationem reddere potuisse; utcunque Kircherus post decursas tot annorum centurias, totius Christianismi mysteria in istis deorum monstris se deprehendisse fingat. Unam utilitatem eos spectasse putavit Tul- lius: " Qui irridentur," inquit, "^Egyptii nullam belluam, nisi ob all- quam utilitatem, quam ex ea caperent, consecraverunt/' lib. i. de Natur. Deor. Egyptiis autem suo more paratragcedians Britannos adjungit Gildas, de Excid. Britan. " Britanniae portenta," inquit, "erant ipsa diabolica, pene numero^Egyptiaca vincentia, quorum non- nulla lineamentis adhuc deformibus, intra vel extra deserta mcenia solito more rigentia, tor vis vultibus intuemur/' Gratia Christi libe- rati, hsec scelerum monstra, hanc antiqui serpentis tyrannidem ob- stupescimus, et detestamur omnes; adeoque merito abominanda est eorum impietas, quos, cum Christiani dici volunt, eoque nomine sanc- tissimo soli digni censeri, eadem tamen, si non major! insania percitos esse, ex propriis ipsorum confessionibus convictos tenemus. " Toler- abilior enim est eorum error, qui pro Deo colunt statuam auream, aut argenteam, aut alterius materiaB imaginem, quomodo Gentiles deos suos venerabantur, vel pannum rubrum in hastam elevatum, quod nairatur de Lappis, vel viva animalia, ut quondam ^Egyptii, qiuim eo rum qui frustrum panis colunt/' Yerba sunt Costeri Jesuit. Enchirid., cap. viii. Hie sane, si nos homines simus, si sensu, si ratione prsediti, si sacrge Scripturse verbis fides ulla adhibenda sit, confitentes habemus reos, talem idololatriam inter sanctissimi patris papaa filios invsniri, qualis in ipsis ethnicismi tenebris nee visa est, nee audita unquam.
XXV. Cum autem deorum numero oppressus esset terrarum orbis,, atque nescirent homines quern, quidve colerent, solenne erat in invo- cationibus, illud, "Quisquis es," usurpari. " Nunc quisquis est Deus, veneror/' Plaut. Kuden. i. 3. Et, —
- " Sequimur te sancte deorum Quisquis es." — Virgil. ^En. iv. 576.
Et in Capitolio clypeus consecratus fuit, cui scriptum erat, "Genio urbis E,oni8e, sive mas sit sive femina."
XXVI. Atque inde formula ilia deos evocandi e locis bello ob-
102 DE THEOLOGLE NATURALIS [LIB. L
sessis, qnam Macrobius ex Samonici fragmentis memorat : " Si deus, si dea est, cui populus civitasque hsec est in tutela, teque maxime, qui urbis hujus populique tutelam recepisti, precor, venerorque, veni- amque a vobis peto, ut vos populum civitatemque hanc deseratis, loca, templa, sacra, urbemque eorum relinquatis; absquehis abeatis, eique populo civitatique, metum, formidinem, oblivion em injiciatis, proditique Romam ad rne, meosque veniatis, nostrso urbis loca, tem- pla, sacra, urbs acceptior sit; mihi quoque, populo Romano, militi- busque meis, prsepositi sitis, ut sciamus, intelligamusque ; si ita fece- ritis, voveo vobis templa ludosque facturum."
XXVII. Hinc ante eversam urbem ullam, deos earn deseruisse creditum. Ita Virgil, de excidio Ilii: —
" Excessere omnes, adytis arisque relictis Dii, quibus iinperium hoc steterat." — Mn. ii. 351.
XXVIII. Visos etenim deos simulachra ex templis portantes, cu.m excidium jam appropinquasset, poetse antiquissimi prodiderunt. Et in genere jEschylus Sept. contra Theb. 219 : — '
Tovs TWS oiXovftis tfoXtu; Ixfaivrttv Xoyof,
XXIX. Hinc est quod Roman i celatum esse voluerunt, in cujus dei tutela urbs Roma esset; ne propriis nominibus dii appellati, abs hoste potuerint exaugurari. Id cautum jure pontificio. Ipslque pontifices ita precabantur: "Jupiter optime maxime! sive quo alio nomine te appellari volueris."
XXX. Inania ha3c figmenta viris sapientibus, et vitam secundum rationem agere cupientibus, placuisse unquam, supra modum mirarer, nisi quantam tyrannidem in hominum mentes vana superstitio exer- ceret, quotidianis documentis perspicere liceret. Ita more baud ejus absimili, quern ex Samonico retulimus, cum, prselio ad Sancti Quin- tini fanum inito, Hispani necesse habuerunt templum Sancto Lau- reiitio dedicatum, quo se hostes recepissent, dejicere et evertere, voto se divo adstrinxit rex Philippus, alio, eoque multo major! templo erecto, se damnum illatum compensaturum. Haec Escurialium sedium Laurentio dicatarum exstructionis occasio, quam eleganter ex- posuit poeta avuvvpos : —