" Haec tibi Laurent!, posuit ditissima templa ; Postquam quse fuerant, Quintinis Marte Philippus Dejecit, trepidis quoniam latuere sub aris, Inclusi muris hostes, et numine frustra. Cui rex : hie etiam liceat mihi sumere pcenas, Et gentem hostilem sacris sepelire ruinis, Sanguine fas temerare focos, majora daturo."
XXXI. Et plane votorum antiquorum forma, quam in Tydeo suo celebrat Papinius, Thebaid. lib. ii. 726-734 : —
- " Si patriis Parthaonis armis Inferar ; et reduci pateat mihi Martia pleuron : Aurea tune mediis urbis tibi templa dicabo
CAP. VIII.] CORRUPTIONS ET AMISSIONE. 103
Collibus, lonias qua despectare procellas Dulce sit, et flavo tollens ubi vertice pontum Turbidus objectas Achelous Echinadas exit. Hie ego majorum pugnas, vultusque tremendos Magnanimuin effingam regum, figamque superbis Arma tholis."
XXXII. Veri autera Dei ignoratio, omnium malorum fons est et origo. Inde illos ipsos, quos sibi colendos proposuerant, impii atque scelerati homunciones, stultos, fatuos, spurcos, latrociniis, rixis, bellis, adulteriis, peccatis innomiuatis inquinatos, deridendos et imitandos propinabant. Atque ita exstinctaa sunt luminis naturalis reliquiae ; neque operum Dei aeternam ejus potentiam et deitatem manifes- tantium major cura. Ita demum invaluit Hellenismus; seu Gentil- ium theologia ^V&IKTI. Hinc Dei omnes, majores, medioxumi, infirm, prodierunt.
XXXIII. Quanta autem clade genus humanum, mores honestos, vitam tranquillam et rationi consentaneam, statum civilem, poanar- unique seternarum ^cX^f quod attinet, afflixerunt ista poetarum portenta, notum est : unum aut alterum exemplum detestabile pro- ponere sat erit. Saturnus, qui Kpovog est, apud eos Xpovog erat, seu Tempus. Ita in theologia naturali e/LvOoMyntfav. Etiam Noachus ex traditione corruptissima. Tempus, spatium, per coeli motum con- fectum est. Hinc Saturnus TJrani seu Coeli filius. Ita etiam Noachus sestimatur, omnibus aliis ffavuXsdpta diluviana deletis. Sa- turnum vero filios suos devorasse atque evomuisse iterum finxerunt. An quia per vices tempus cuncta gignit, absumit, resorbet, atque ejicit ; an quia Noachus filios secum in area inclusos, iterum orbi terrarum quasi redivivos reddidit, incertum. Ex traditione obscurissima, ac allegoria ingeniosa fabulam conflatam esse apparet. Atque hinc tan dem ope Satana3 prodiit horribilis idolomania. Et superstitioni nefandas immanis crudelitas mista, Etenim stulti homunciones adhi- bitis, nescio quibus, in miseriaa solamen, infandis ca3remoniis, liberos suos Saturno immolabant. Hinc Puerorum tumulus dictus.
XXXIV. Sed etiam portentis omnibus Graecanicis, nequitia haec vetustior fuisse videtur; ex iis incrernentum suscepisse nemini du- bium est. Inde tandem Catholica evasit. Neque ulla pars cultus est Satanici, in quam magis concorditer conspirasse genus humanum comperietur. Sive se hie magnifice efferre, et devictos peccatores triumphare, ipse olim triumphandus in cruce Christi, in animo ha- buit antiquus serpens; sive vero sacrificio in hominum mentibus prsejudicia et contumeliam facere, omne virus suum longe lateque in hoc scelere promovendo, earn effudisse, constat. Exempla non- nulla recenseamus. De Afris res nota est: " Infantes penes Africam Saturno immolabantur palam usque ad proconsulatum Tiberii/' Ter- tull. Apol. cap. viii. Eadem habet Arnobius. Cum Cartbaginenses victi essent ab Agathocle Siculorum rege, iratum sibi Deum pu-
104 DE THEOLOGLE NATUBALIS [LIB. I.
tantes, tit diligentius piaculum solverent, ducentos nobilium filios immolarunt Saturno ; testis est Pescenninus Festus apud Lactantium. Bello Romano press! eadem sacra fqcerunt, ipsius Annibalis filius Aspar mactatus. Hinc Amilcen uxorem ejus scelus hoc plangentem iuducit Silius, lib. iv. Punicor. : —
" Quse porro htec pietas delubra aspergere tabo ? Heu primse sceleruin causce mortalibus segris Naturam nescire Deum ; justa ite precari Thure pio, csedisque feros avertite ritus. Mite et cognatum est homini Deus : hactenus oro, Sit satis ante aras csesos vidisse juvencos : Aut si velle nefas tantum fixumque sedetque Me, me, quse genui vestris absumite votis, Cur spoliare juvat Lybicas hac indole terras ?"
XXXV. Apud Romanos, homines vivos se ipsos diis inferis devo- vere, solenne; nota est Deciorum historia : pater bello Gallico, filius Samnitico se in eundem modum devoverunt ; quos celebrat Juvenalis Sat. viii. 254:—
" PlebeisD Deciorum animse, plebeia fuerunt Nomina : pro totis legionibus hi tarnen, et pro Omnibus auxiliis, atque omni pube Latina Sufficiunt diis infernis, terraeque parenti ; Pluris enim Decii, quam qui servantur ab illis."
XXXVI. Olim Jovem Latialem homicidio colere in more fuisse, affirmat Arnobius. Cornelio Lentulo et Publio Licinio Crasso Coss. senatus consultum factum est, ne homo immolaretur. Palamque ad illud tempus sacra prodigiosa celebrata fuisse, narrat Plin. Nat. Hist. lib. xxx. cap. i. Itaque irruentibus Gallis, " Majores natu, amplissimis usi honoribus, in forum coeunt, ibique devovente ponti- fice, diis se manibus consecrant/' apud Florum. lib. i. 13.
XXXVII. Gallos etiam nefandis hisce hostiis deos placare con- suevisse, narrat Cicero, Orat. pro Fonteio, x. : " Quis ignorat/' inquit, " eos usque ad hunc diem retinere illam immanem et barbaram con- suetudinem hominum irnmolandorum?" Etiam Gallum et Gallam Romas quotannis sacrificari solitos, monet Plutarchus. Hadrianus imperator Romanus catamitum Antinoum in ^Egypto diis immo- lavit. 'Avr/yoog zv TTJ A/yi/crrw JrgXgtir^o'gv, g/V ovv s/g -rqv Ng/>,ov l/icrstfwi', &g ' Adpiavbg ypapzt, tin %a} ttpwpyiifaif, ug q aX^a/a i^(tif inquit apud Xiphilinum Dio, lib. Ixix; — " Antinous in ^Egypto mortuus est, sive quod in Nilum ceciderit, ut Hadrianus scribit, sive quod im- molatus, id quod verum est, fuerit." Immolatum autem Deum fecit. Insulse Thylas habitatores ad sua usque tempora consuetu- dinem hanc hominum immolandorum observasse, refert Procopius. Idem mos Britannis. Mona insula a Paulino devicta, "proesidium im- positum victis, excisique luci sasvis superstitionibus sacri : nam cruore
CAP. VIII.] COKRUPTIONE ET AMISSIONE. 105
captivo adolere aras, et hominum fibris consulere Deos, fas habebant/' ait Tacitus, Annal. lib. xiv. cap. xxx. Et in locum ilium Horatius: —