Poion einai to ennaton arthron tes pisteos?
Nonus fidei Articulus quis est?
Ap. Eis mian hagian katholiken kai apostoliken Ekklesian.
Resp. In unam sanctam, Catholicam et Apostolicam Ecclesiam. Erotesis pg'. Quæstio LXXXIII.
Ti didaskei he agia ekklesia eis touto to arthron tes pisteos?
Quid docet sancta Ecclesia, in hoc fidei Articulo?
Ap. Tessara pragmata; proton pos he ekklesia einai mia, hagia, katholike kai a[pstpole, kata ten didaskalian tou Apostolou (b'. Kor. ia. b'.) legontos; hermosamen humas heni andri parthenon hagnen parastesai to Christo. Kai kathos ho Christos einai henas, tetoias loges kai he numphe tou einai mia; hos delon apo to d'. kephal. tes pros Ephesious (sich. e.) epistoles, hopou legei; heis Kurios, mia pistis, hen baptisma, kai heis Theos kai Pater panton.
Resp. Res quatuor. Primura: Ecclesiam esse unam, sanctam, Catholicam et Apostolicam, secundum doctrinam Apostoli (2 Cor. xi. 2): 'Despondi vos viro uni, ut virginem castam exhiberem Christo.' Sicuti vero Christus unus est, ita et sponsa illius non nisi una est, ut manifestum est ex capite quarto epistolæ ad Ephesios (v. 5): 'Unus Dominus, una fides, unum baptisma, et unus Deus itemque Pater omnium.' Erotesis pd'. Quæstio LXXXIV.
Poion einai to deuteron, hopou didasketai eis to arthron touto?
Secundum, quod hoc Articulo docetur, quodnam est?
Ap. Deuteron didaskei to arthron
Resp. Hoc nimirum, Catholicam
touto, pos he katholike ekklesia den pernei onoma apo kan hena topon, an einai kai ho pleon exairetos; diati hai topikai ekklesiai einai merikai; hoion he Ephesine, he en Philadelpheia, he en Laodikeia, he en Antiocheia, he en Hierosolumois, he en Rhome, he en Alexandreia, kai hai loipai. Ma anamesa eis toutais tais ekklesiais tais merikais ekeine onomazetai meter auton, he hopoia prote eploutese ten parousian tou Christou, kai edechtheke ten aionion soterian kai ten aphesin ton hamartion; kai apo ten hopoian eperen archen he keruxis tou euangeliou eis holon ton perigeion kosmon, hos martura he Graphe (Louk. kd'. mz'.) legousa; houtos edei pathein ton Christon kai anastenai ek nekron te trite hemera, kai keruchthenai epi to onomati autou metanoian kai aphesin hamartion eis panta ta ethne, arxamenon apo Hierousalem. Humeis de este martures touton. Kai allachou (Prax. a. e.); esesthe moi martures en te Hierousalem kai en pase Ioudaia kai Samareia kai heos eschatou tes ges. Akomi ekeine legetai prote, he hopoia elampse perissoteron apo holais tais allais ekklesiais eis ten didaskalian, kai eis ta ethe; emprosthen tes hopoias hoi Apostoloi edidasi ton logariasmon tous, kathos martura (Prax. ia. b') he Graphe, legousa; kai hote anebe Petros eis Hierosoluma, diekrinonto pros auton hoi Ecclesiam non uni alicui loco etiam præcipuo et clarissimo nominis sui decus acceptum referre. Quotquot enim certis locis continentur ecclesiæ, particulares sunt, ut Ephesina, ut Philadelphiensis, ut Laodicena, ut Antiochena, ut Hierosolymitana, ut Romana, ut Alexandrina, ut ceteræ item. Verum enim vero inter particulares istas ecclesias illa mater reliquarum dicitur, quæ prima omnium præsentia Christi ornata fuit ac salutem æternam veniamque peccatorum accepit, et ex qua annunciatio Evangelii in totum terrarum orbem primum propagata est, teste ipsa Scriptura (Luc. xxiv. 47): 'Sic pati oportuit Christum et tertio die resurgere a mortuis et prædicari in nomine ejus poenitentiam ac remissionem peccatorum in omnes gentes, facto initio ab Hierosolymis; vos autem harum rerum testes estis.' Et alibi (Act i. 8): 'Eritis mihi testes, cum Hierosolymis tum in universa Iudæa et Samaria et ad ultimos usque terræ fines.' Solet et illa prima salutari, quæ doctrinæ morumque sanctimonia super reliquas omnes ecclesias clarius effulsit, et coram qua ipsimet Apostoli actionum suarum rationem exposuerunt, prout testatur Scriptura, quæ dicit (Act xi. 2): 'Quum autem adscendisset Hierosolymam Petrus; disceptabant adversus
ek peritomes legontes, hoti pros andras akrobustian echontas eiselthes kai sunephages autois? Eis tous hopoious apekrithe ho Petros; ego tis emen dunatos kolusai ton Theon? akousantes de tauta hesuchasan kai edoxazon ton Theon legontes; arage kai tois ethnesin ho Theos ten metanoian edoken eis zoen. Kai katotero (sicho kb'.); ekousthe ho logos eis ta ota tes ekklesias tes en Hierosolumois peri auton; kai exapesteilan Barnaban dielthein heos Antiocheias. Kai allachou (Prax. ie. b'.); etaxan anabainein Paulon kai Barnaban kai tinas allous ex auton pros tous Apostolous kai presbuterous eis Hierousalem peri tou zetematos toutou (sticho kb'.). Tote edoxe tois Apostolois kai tois presbuterois sun hole te ekklesia, eklexamenous andras ex auton pempsai eis Antiocheian sun to Paulo kai Barnaba, meta toiautes graphes; edoxe to hagio Pneumati kai hemin, meden pleon epitithesthai humin baros plen ton epanankes touton. Akomi eis allon topon (Prax, is'. d'.) legei; hos de dieporeuonto tas poleis, paredidoun autois phulassein ta dogmata ta kekrimena hupo ton Apostolon kai ton presbuteron ton en Hierousalem. Loipon he en Hierosolumois ekklesia einai meter pason ton ekklesion kai prote, diati ap' ekeinen erchise na aplonetai to Euangelion illum, qui ex circumcisione erant, dicentes: Atqui ad homines incircumcisos ingressus es et una cum illis edisti.' Quibus respondebat Petrus (vers. 17): 'Ego vero quis eram, ut Deum inhibere possem? quibus illi auditis acquieverunt Deumque collaudarunt dicentes: jam itaque et gentibus poenitentiam ad vitam concessit Deus?' Et paullo post (vers. 22): 'Pervenit is rumor ad aures ecclesiæ, quæ Hierosolymis erat, de istis. Itaque Barnabam miserunt, qui Antiochiam usque iret.' Et alibi (Act. xv. 2): 'Statuerunt, ut adscenderunt Paulus et Barnabas et quidam præterea alii de suis ad Apostolos et seniores Hierosolymam super hac quæstione' (vers. 22). 'Tum placuit Apostolis et senioribus, una cum tota Ecclesia delectos ex sese viros Antiochiam mittere cum Paulo et Barnaba cum literis hujusmodi' (vers. 28): 'Visum est Spiritui Sancto et nobis, ne quid amplius imponeremus vobis oneris præter hæc necessaria.' Etiam alio loco (Act. xvi. 4): 'Quum autem transirent per civitates, servanda illis tradebant dogmata, quæ decreta erant ab Apostolis et senioribus qui erant Hierosolymis.' Est itaque haud dubie mater et princeps Ecclesiarum omnium Ecclesia Hierosolymitana, quoniam ex illa in
eis hola ta perata, kala kai hoi basileis husteron na edokasi ta proteia tes times ei ten presbuteran kai ei ten nean Rhomen dia to kratos tes basileias, hopou eton eis autas kata ton triton kanona tes deuteras oikoumenikes Sunodou tes en Konstantinoupolei. Kai haute egineke katholike; diati edechthesan ten pistin kai didaskalian tes hola ta ethne. omnes orbis terminos diffundi coepit evangelium; quamvis postea imperatores primos dignitatis gradus antiquæ novæque Romæ tribuerint ob majestatem Imperii, quæ iis locis domicilium habebat, secundum canonem tertium secundæ oecumenicæ Synodi Constantinopolitanæ (Adde Chalced. KH. Iustin. Neap. Diatax. rla. , etc.). Eadem ecclesia Hierosolymitana postmodum catholica evasit, fide illius et doctrina ab omnibus gentibus communiter recepta. Erotesis pe. Quæstio LXXXV.
Ti didasketai triton eis touto to arthron tes pisteos?
Tertium, quod in hoc Articulo docetur, quid est?
Ap. Pos allo themelion den einai tes ekklesias para monon ho Christos, kata ton Apostolon (a Kor. g'. ia'.) ton legonta; themelion gar allon oudeis dunatai theinai para ton keimenon, hos estin Iesous ho Christos. Kai an kan mian phoran legontai kai hoi Apostoloi kai hoi Prophetai themelia tes pisteos kai tes ekklesias, hos an hotan (Apok. ka. id'.) lege ho Ioannes, pos he megale polis he Hierousalem eiche teichos eis dodeka themelia ktismenon, kai en autois esan onomata ton dodeka Apostolon tou Arniou; kai ho Paulos (Eph. b'. k'.) legei, pos eimesthan epoikodomethentes epi to themelio ton Apostolon kai Propheton; touto prepei na groikatai
Resp. Nullum aliud ecclesiæ fundamentum esse, quam Christum solum secundum verba Apostoli (1 Cor. iii. 2): 'Fundamentum aliud nemo jacere potest, præter id, quod jactum est, quod est Iesus Christus.' Quamvis autem semel alicubi Apostoli et Prophetæ fundamenta fidei et Ecclesiæ dicantur, veluti quum Ioannes ait (Apoc. xxi. 14): 'Magnam urbem Hierosolymam muro super duodecim fundamenta exstructo septam esse, fundamentisque inscripta esse nomina duodecim Apostolorum Agni.' Sed et Paulus affirmat (Eph. ii. 20): 'Nos exædificatos esse super fundamento Apostolorum et Prophetarum.' Id vero
pos hoi Prophetai kai hoi Apostoloi den einai haplos kai protos themelia tes pisteos; diati ho toioutos themelios einai monos ho Christos; ma kata ti kai deuteron; kath' hoson ekeinoi hos engutero kai plesiesteroi epokodomethesan apano eis ten soteriode didaskalian tou Iesou Christou tou Kuriou hemon, kai ephanesan protoi eis to na aplosousi ten pistin tou Christou eis hola ta perata tes oikoumenes. Diati ho Christos den ethemeliose ten ekklesian tou apano eis anthropous, ma apano eis ton heauton tou, kai apano eis ten theian tou didaskalian. Akomi apo touto to arthron didaskometha, pos monos ho Christos einai kephale tes ekklesias kata ten didaskalian tou Apostolou (Eph. e. kg'.) legontos; hoti ho aner esti kephale tes gunaikos, hos kai ho Christos kephale tes ekklesias; kai autos esti soter tou somatos. Kai allachou (Kol. a. ie.); autos estin he kephale tou somatos tes ekklesias, hos estin arche, prototokos ek ton nekron; hina genetai en pasin autos proteuon. Diati an legontai kai eis tas ekklesias hoi proistamenoi auton archiereis kephalai auton, touto prepei na groikatai pos autoi einai topoteretai tou Christou eis ten idian tou kath' henas eparchian, kai kephalai merikai; kata ten Graphen (Prax. k'. ke.) ten legousan; prosechete heautois kai panti to poimnio, ita accipiendum est, quod Prophetæ et Apostoli non simpliciter et primario fidei fundamenta sint; nam ejusmodi fundamentum solus est Christus: sed secundum quid et secundarium, quod illi, ut propinquiores et viciniores, super salutarem Iesu Christi Domini nostri doctrinam structi sint, primique omnium fuerint, qui fldem Christi per totum terrarum orbem propagarint. Non enim super mortales homines, sed super semet ipsum et divinam doctrinam suam ecclesiam fundavit Christus. Ad hæc item ex hoc articulo docemur, Christum solum ecclesiæ suæ caput esse secundum doctrinam Apostoli (Ephes. v. 23); 'Quoniam vir uxoris caput est, ut et Christus caput Ecclesiæ, qui et corpori toti salutem dat.' Et alibi (Col. i. 18): 'Ipse corporis ecclesiæ caput est, qui principium est et primogenitus ex mortuis, ut in omnibus primas ipse teneat.' Tametsi vero antistites in ecclesiis, queis præsunt, capita earum dicuntur: sic illud tamen accipiendum, quod ipsi vicarii Christi in sua quisque provincia et particularia quædam capita sint, dicente Scriptura (Act. xx. 28): 'Attendite vobis et toti gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit episcopos, ad pascendam ecclesiam Dei, quam suo sibi sanguine acquisivit.' Ita nimirum,
en ho humas to Pneuma to hagion etheto episkopous, poimainein ten ekklesian tou Theou, hen periepoiesato dia tou idiou haimatos; ontos archipoimenos autou Iesou Christou; hos legei Petros (a. Ep. e. d'.); kai phanerothentos tou archipoimenos komieisthe ton amarantinon tes doxes stephanon. ut Christus ipse pastorum princeps sit, teste Petro (1 Pet. v. 4): 'Cum apparuerit ille pastorum princeps, reportabitis coronam gloriæ nunquam marcescentem.' Erotesis ps'. Quæstio LXXXVI.
Ti didasketai tetarton eis touto to arthron tes pisteos?
Quartum, quod hic docet Articulus, quid est?
Ap. To arthron touto didaskei katha orthodoxon, pos prepei na hupotassetai eis ten ekklesian kata ten didaskalian tou Christou (Matth. ie. iz'.) ten legousan; ean de kai tes ekklesias parakouse, esto soi hosper ho ethnikos kai ho telones. Kai pros toutois he ekklesia echei ten exousian touten, hoste me tas sunodous tas oikoumenikas na dokimaze tas Graphas; na krine Patriarchas, Papadas, Episkopous, na tous kathupoballe kata ta sphalmata ton eis tais kanonikais timoriais kai epitimia. Epeide einai stele tes aletheias kai themelios, kata ton Apostolon (a. Tim. g'. ie.) legonta; hina eides, pos dei en hoiko Theou anastrephesthai; hetis estin ekklesia Theou zontos, stulos kai hedraioma tes aletheias.
Resp. Docet unumquemque Christianum oportere ipsum morem gerere subjectumque esse ecclesiæ secundum doctrinam Christi, quæ ita habet (Matt. xviii. 17): 'Quod si neque ecclesiæ obtemperet, sit tibi velut ethnicus ac publicanus.' Ad hæc ea etiam instructa potestate est ecclesia, ut per synodos oecumenicas examinare atque approbare queat scripturas; cognoscere item ac judicare de actis Patriarcharum, Pontificum, Episcoporum, eosque pro gravitate delicti, multis poenisque canonicis mulctare: est enim columna atque fundamentum veritatis, dicente Apostolo (1 Tim. iii. 15): 'Ut scias, quomodo versari oporteat in domo Dei; quæ est Ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum veritatis. Erotesis pz'. Quæstio LXXXVII.
Poiai einai hai entolai tes ekklesias?
Quænam sunt Præcepta ecclesiæ?
Ap. Hai entolai tes ekklesias hai mallon exairetoi einai ennea. To proton einai, na proseuchetai kath' henas eis ton Theon me suntriben kai katanuxin tes kardias; kai na mueitai me tais teletais tes ekklesias eis katha kuriaken kai eis tais heortasimais hemerais; egoun akouontai ton orthron, ten leitourgian, ton hesperinon, kai didachen; diati legei (Louk. ie. a.) he Graphe; dei pantote proseuchesthai, kai me ekkakein; kai allachou (Eph. s'. ie.); dia pases proseuches kai deeseos proseuchomenoi en panti kairo en pneumati; kai eis auto touto agrupnountes en pase proskarteresei kai deesei peri panton ton hagion. Kai allachou legei (a. Thess. e. iz'.) ho idios Paulos; adialeiptos proseuchesthe.